Հավատացյալի նման հավատում եմ բնության զորությանը

Այսօր ժամը 15–ին «Բնության պահպանության պետական թանգարանում» տեղի կունենա նկարիչ Հրանտ Թադևոսյանի աշխատանքների ցուցահանդեսի բացումը: Այն կրում է «Հայոց աշխարհի յուրատիպ մեկնաբանում» խորագիրը: Այդ առթիվ ներկայացնում ենք մեր զրույցը մեծ նկարչի հետ:

– Վարպե՛տ, վերջին անգամ ե՞րբ եք ցուցահանդեսով հանդես եկել, ձեր գործերը ներկայացրել ժողովրդին:

– Վերջին ցուցահանդեսս սրանից չորս տարի առաջ էր՝ Չինաստանում: Իսկ Հայաստանում չեմ ունեցել, չեմ էլ մասնակցել համատեղ ցուցահանդեսների:
Այս ընթացքում հիմնականում նախապատրաստվել եմ եկող տարի 80–ամյակիս առթիվ կազմակերպվելիք ցուցահանդեսին: Այն լինելու է Պետական պատկերասրահում, ընդգրկելու է երեք մեծ սրահ: Կարծում եմ՝ 80–90%–ով կլինի նոր գործերի ցուցադրություն:
Իսկ այս տարվա աշունն այնքան բան հուշեց ինձ: Աշնանն էլ է ծառը ծաղկում, ինչպես՝ գարնանը: Եվ այդ գունագեղ բնությունը նկարելն ուղղակի հրաշալի է:

– Վարպե՛տ, հողն ի՞նչ ուժ է տալիս ձեզ: Ընդհանրապես՝ բնությունը: Դուք անընդհատ բնության մեջ եք գնում:

– Անբացատրելի զորեղ մի բան կա, որի մեկնաբանությունը ես չունեմ: Պարզապես հավատացյալի նման հավատում եմ այդ զորեղությանը: Երբ գտնվում ես բնության մեջ, ու զեփյուռը դանդաղ շոյում է էությունդ, դու տրվում ես նրան. միանգամից հանձնվում ես բնությանը:
Եվ ոչինչ այլևս չես զգում, բացի նրանից, ինչ արդեն պետք է անես: Այսինքն՝ նկարես: 
Ընդ որում, հարկ էլ չկա սևեռվել բնության ինչ–ինչ հատվածի վրա: Որովհետև այնքան բազմազան է բնությունը: Պարզապես պետք է այդ ամենն անցկացնես քո միջով՝ քո մտածողության, քո հոգեվիճակին համապատասխան: Եվ զարմանալին այն է, որ այն տարածքի վրա, որ պետք է «լցնես», քառակուսի մետր է, թե՝ ինչքան, միանգամից արդեն ներքուստ անելիքդ տեսնում ես, արդեն գիտես, թե ինչ պետք է անես, որ շատախոսություն չլինի, կամ որ ասածդ էլ պակաս դուրս չգա:

– Այսինքն՝ բնության մեջ լինում ես դու և դու: Կամ՝ դու և Բարձրյալը:

– Հոգու խռովքի նման մի բան է լինում: Կռիվ տալով գնում ես: Ու մեկ էլ տեսնում ես, որ ինչ–որ մի բան այնքան լավ ստացվեց: Ընդ որում, դա քո պատկերացումներից դուրս է, ինքդ չէիր էլ կարող սպասել, որ բնությունն այդպես կարող էր քեզ տրվել:
Բայց հենց նույն ձևով էլ դու պետք է տրվես բնությանը: Հենց այդ երկխոսությունը կայանում է, նկարը ստացվում է արդեն: Ամեն ինչը գալիս ու ընկնում է իր տեղը:

– Իսկ ամեն երկրի բնություն իր արվեստագետին ի՞ր ձևով է կերտում:

– Քո գոյությունը պետք է համահունչ լինի քո տեղանքին: Այլապես դու այլ վայրում կծնվեիր: Եվ եթե նկարիչն ազնիվ է և ոչ թե ալբոմները փռում է ու մի քիչ այս նկարչից, մի քիչ այն նկարչից հավաքում ու նկար է շինում, ապա առաջին վրձնահարվածից մինչև վերջին վրձնահարված պետք է զգացվի, որ այդ գործը տեր ունի, այսինքն` այն հենց տվյալ մարդունն է: Այսինքն` առանձին հոգեվիճակի արտահայտություն է:

– Դուք ուսուցիչ չե՞ք ունեցել: Ես տեղյակ եմ, որ երբ պատանի էիք, Մարտիրոս Սարյանը ձեզ իր վրձինն է նվիրել: Ընդհանրապես, ինչպե՞ս է ձեր՝ որպես արվեստագետի, ձևավորումն ընթացել:

– Ըստ իս, ոչինչ հենց այնպես չի լինում: Եթե անհրաժեշտ է, ապա պատճառաբանված մի դեպք, մի դիպված տեղի է ունենում: Եվ դրանից էլ ծնունդ է առնում ու մեջդ բույն է դնում այն մղումը, որը պետք է զարգանա ու աճի: Այդ առումով էլ այն, ինչ եղավ, պատահական չէր, այլ անհրաժեշտաբար էր, որ եղավ: 
Նաև իմ մանկության տարիներին, երբ ես Արթիկում էի գտնվում, տեղի քարհանքերում գերմանացիներ էին աշխատում: Մենք էլ, 7–8 տարեկան երեխաներ, երբեմն նրանց հաց էինք տանում: Նրանք էլ քարի յուղից սայլեր կամ ավտոներ էին պատրաստում ու տալիս մեզ: Ես փորձեցի ընդօրինակել նրանց սարքածները, ու մոտս ստացվեց: 
Երբ դու տեսնում ես մեջդ կա նմանակելու այդ կարողությունը, անընդհատ դա արդեն զարգացնում ես: Հետո մատիտ է ընկնում ձեռքդ, սկսում ես խզբզել, ու ընթացքն այդպես գնում է:
Ոչ մեկն էլ ինձ ուղղություն չի տվել. ամեն ինչ եկել է իմ էությունից, հարազատ եմ եղել ինքս ինձ: Անշուշտ, սա չի նշանակում, թե ակադեմիական գիտելիքներին չպետք է տիրապետես, դրանք անհրաժեշտություն են ցանկացած նկարչի համար:
Սկզբնական շրջանում գործերս ոչ մեկին ցույց չէի տալիս: Վախենում էի. մտածում էի՝ բոլորը հանճարեղ են, բացի ինձնից: Մինչև այսօր էլ այդպես եմ: Վախը մշտապես մեջս նստած է: Եվ դա է, որ քեզ պարտավորեցնում է ավելի պատասխանատու լինել արածիդ համար:

– Մյուս տարվա համար դուք նախապատրաստվում եք ձեր հոբելյանական ցուցահանդեսին: 80 տարիների հեռվից ի՞նչ եզրահանգման եք եկել՝ մարդու համար ի՞նչ է մնում այս աշխարհից: Նա ինչո՞ւ է գալիս, ինչո՞ւ է գնում: Կամ արվեստագետն ինչո՞ւ է:

– Այնքան անելու բան կա: Որովհետև ամեն մի ավարտուն կտավ հուշում է, թե մյուսը ոնց անեմ: Եվ երբ գործ անելու այդ ձգտումը կա, ապա հետոյի մասին վախենում ես մտածել: 
Բայց, բոլոր դեպքերում, եկել եմ մի եզրակացության, որ բնությունը քո մեջ կոդավորված ձևով դնում է, թե ինչքան կարող ես մտածել: Ավելին իրավունք չունես մխրճվել բնության երևույթների մեջ: Այսինքն՝ քեզ այդքանն է հասնում տեսնել, զգալ և, եթե կարող ես, նաև վերարտադրել: Եվ քեզնից հետո էլի են սերունդներ գալու, և նրանք էլ իրենց գործն են անելու:

– Դուք շատ ուշ որպես նկարիչ ընդունվեցիք ու ճանաչման հասաք: Ինչո՞ւ:

– 1990–ին ինձ նոր միայն Նկարիչների միության մեջ ընդունեցին: Երբ արդեն 40 տարեկան էի:
Աշխատանքներս չէին վերցնում. հանում–գցում էին դուրս ցուցահանդեսներից: Որովհետև Գեղարվեստի ինստիտուտը չէի ավարտել ու ծանոթ–մանոթ էլ չունեի:
Մի դեպք հիշեմ: Ունեմ մի գործ՝ «Սանձահարում»: Թող անհամեստ չլինեմ՝ հրաշալի գործ է, որ թանգարանին էլ ներկայացնես, ձեռքները բարձրացրած կընդունեն: Հենց այնպես չեմ ասում՝ այն ցուցադրել եմ Փարիզում, ԱՄՆ–ում, Չինաստանում, այլ երկրներում: Ամեն տեղ ապշելու ընդունելություն է գտել, համարել են հանճարեղ գործ:
Իսկ մեզ մոտ այն ներկայացրել էի Նկարիչների միությունում կազմակերպված ցուցահանդեսին, հանել–գցել էին դուրս: Այն ժամանակ Հենրիկ Իգիթյանը ցուցահանդեսի աշխատանքներն ընտրող հանձնաժողովի մեջ էր՝ որպես արվեստաբան: Հետո նույն այդ Հենրիկ Իգիթյանը նույն այդ կտավի համար ասում էր ինձ՝ չե՞ս տա կախենք Ժամանակակից արվեստի թանգարանում: Պատասխանեցի՝ ես քեզ ո՛չ մի բան չեմ տա:
Հետո նորից, թե՝ արի՛, ես քեզ հանճարեղ նկարիչ կսարքեմ, է՛ս, է՛ն: Ա՛յ մա՛րդ, ասացի՝ գնա. ես այնքան լավ գիտեմ, թե ո՞րն է հանճարը ու ո՞րն է անճարը…
Ասեմ նաև, որ նման վերաբերմունքի պատճառով ես մի 20 տարի չեմ նկարել:
1989–ին ժուռնալիստների միության շենքում ցուցահանդեսս կազմակերպեցին: Այցելուների մեջ Նկարիչների միությունից էլ մարդիկ կային: Տեսան գործերս ու իրենք կազմակերպեցին. առանց ինձ, իմ փոխարեն դիմում գրելով՝ ինձ ընդունեցին միության մեջ:
Եվ առաջին անգամ 1991–ին նոր միայն Նկարիչների միությունում բացեցի աշխատանքներիս անհատական ցուցահանդեսը: Այնքան մարդ այցելեց, որ ամենքն էին զարմացած մնացել. ասում էին՝ դեռ նման բան երբեք չի եղել:

– Երբ դրսում ցուցադրվում եք, ձեզ տարբերակո՞ւմ են որպես հայ նկարիչ:

– Միանշանակ տարբերակում են: ԱՄՆ–ի հայտնի կենտրոնում ցուցահանդես կազմակերպեցին: Բայց ընդամենը՝ մեկ շաբաթով: Ընդ որում՝ արտահերթ էր իմ աշխատանքների ցուցադրությունը: Տարիներով հերթի էին կանգնած մյուսները: Սակայն այդ մեկ շաբաթը դարձավ երկու, երեք շաբաթ և հասավ մինչև մեկ ամիս հինգ օրվա:
Պարզվեց, որ տեղի նկարիչներն էին խնդրել, որ ցուցադրությունը շարունակվի, նաև շատ–շատ մարդիկ էին գալիս դիտելու: Ընդ որում՝ այլազգիներ:
Իսկ երբ հայկական հեռուստատեսությամբ հաղորդում կազմակերպվեց իմ մասին, նաև նկարներս էին բնականաբար ցուցադրում, այդ ընթացքում այնքան զանգ եղավ հեռուստատեսություն: Եվ հիմնականում ամերիկացիներն էին զանգողները: Ուզում էին իմանալ, թե ես ո՞վ եմ և ի՞նչ ազգության նկարիչ եմ: Ստիպված անգլերն խոսող մեկին նստացրեցին, ու նա սկսեց հետաքրքրվողների հարցերին պատասխանել:
Նաև Փարիզում է նման հետաքրքրություն եղել իմ գործերի հանդեպ, նաև այլ երկրներում: Ու բոլորն էլ միաբերան պնդել են, որ իմ գործերը զուտ հայկական մտածելակերպի արտացոլում են: Այդ իսկ պատճառով էլ հասկանալի ու ընկալելի են իրենց համար:
Մարսելի իմ ցուցահանդեսի վերաբերյալ էլ, մի արվեստաբան, որն իրենց շրջանում համարվում էր կծու մարդ, որովհետև հիմնականում դրական բաներ չէր գրում, այդպես ինձ նախազգուշացրեց իրենց քաղաքապետը, որ շատ սրտիս մոտ չընդունեմ, եթե բացասական բան գրի իմ մասին, մի քանի անգամ ցուցահանդես այցելել–գնալ–գալուց հետո ի վերջո գրեց՝ «Վերջին հիսուն տարում նման ցուցահանդես մեզ մոտ չի եղել»: Եվ ավելացրել էր՝ այս նկարիչն ինքն է և իր նկարչությունը: Նրան ոչ մեկի հետ չես շփոթի: Եվ նա հայ է:

Գոհար Սարդարյան

  Նյութը հրապարակման պատրաստեց՝ Past.am -ը