Երևան, 21.Սեպտեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ


Մերձավոր Արևելքում «խաղաղության» գրավականը կարող է լինել միայն անկախ Պաղեստինի ստեղծումը

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂլրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությունում կան բազմաթիվ մութ «կետեր», որոնք կարող են տարօրինակ թվալ կողմնակի դիտորդի համար: Բայց կա մեկ անվիճելի փաստ՝ դա խելահեղ փոխադարձ ատելությունն է։ 

Տվյալ դեպքում մեզ հայերիս համար պաղեստինա-իսրայելական հակամարտությունը հետաքրքիր է ոչ միայն երկու էթնիկ միավորների (պաղեստինցիներ և իսրայելցիներ, հայեր և թուրքեր-ադրբեջանցիներ) միջև փոխադարձ ատելության որոշակի «նմանության» տեսանկյունից, այլև պաղեստինցիներին` Իսրայելին «ինտեգրելու» փորձերի տեսանկյունից։ 

Միանգամից նշենք, որ պաղեստինցիների ինտեգրումն Իսրայելի իրավական, սոցիալական և քաղաքական դաշտում երկար տարիների պատմություն ունի։ 

Իսրայել պետությունն ավելի քան երկու տասնյակ միլիարդ դոլար է ներդրել իսրայելական հասարակության մեջ պաղեստինցիների ինտեգրման նախագծում, պաղեստինցիներին տրամադրել է սոցիալական և մշակութային երաշխիքների ամենալայն ընտրություն, բայց միևնույն ժամանակ` Իսրայելում պաղեստինցիները, առնվազն մտավոր մակարդակում, ընկալվում էին որպես իսրայելական հասարակության թշնամանքի տարր:

Պաղեստինցիներն իրենց հերթին իսրայելցիներին համարել և համարում են օկուպանտ ՝ դրանից բխող բոլոր հետևանքներով։ 

Հայերի և թուրքերի միջև փոխադարձ մերժման սրությունը նման է և ոչ մի կերպ չի կարող վերացվել փոխադարձ համակեցության ժողովրդավարական կամ սոցիալական երաշխիքների ստանդարտ հավաքածուներով։ 
Հաճախ հայերին և ադրբեջանցիներին բերում են ֆրանսիացիների և գերմանացիների օրինակները՝ պնդելով, որ ընդհուպ մինչև 20-րդ դարի սկիզբն այդ ժողովուրդների փոխադարձ ատելությունն շատ բարձր մակարդակի էր, բայց հիմա նրանք ապրում են հոգով-սրտով, և նույնիսկ 20-րդ դարի երկու համաշխարհային պատերազմները չկարողացան կոտրել այդ ժողովուրդների միջև հանդուրժողականության գործընթացները։  

Բայց անգլիացիների և ֆրանսիացիների, նորվեգացիների և շվեդների կամ լեհերի և ուկրաինացիների օրինակներն արմատապես սխալ են, քանի որ կա երկու գործոն:

Ժողովուրդները, որոնք հարյուրամյակներ շարունակ ապրել են մեկ մշակութային և պատմական ընդհանրության մեջ, կարող են գոյակցել մեկ քաղաքական կազմավորման մեջ, իսկ տարբեր ժողովուրդները, որոնք գրեթե զուրկ են ընդհանուր կապող պատմական «թելերից», ինչպես հրեաները, պաղեստինցիները և հայերը` թուրք-ադրբեջանցիների հետ, չեն կարող։ Հայերի և ադրբեջանցիների դեպքում բերվում է նաև ԽՍՀՄ տարիներին համատեղ գոյակցության փաստը։ 

Եվ այստեղ օրինակն ավելի քան ոչ կոռեկտ է, քանի որ ԽՍՀՄ տարիներին մեկ քաղաքական կառույցի ձևաչափով «խաղաղ գոյակցության» գրավականը ապահովվում էր բացառապես Խորհրդային Միության հսկա ռեպրեսիվ ապարատի հաշվին, որը առաջնորդվում էր «ժողովուրդների բարեկամության» հայեցակարգի շրջանակներից դուրս ցանկացած շփում ճնշելու համար։ 

Եվ ամենակարևորը, ֆրանսիացիները երբեք գերմանացիների տոտալ ոչնչացման խնդիր չեն դրել և հակառակը։ Իսկ ահա թուրքերի և ադրբեջանցիների համար հայերը եղել են, կան և կլինեն օտար, թյուրքական տարրի ոչնչացման օբյեկտ։ Մոտավորապես նույն իրավիճակն է պաղեստինցիների և հրեաների հարաբերություններում։

Այնպես որ այս գործոնների խորքային ուսումնասիրությունը շատ ցայտուն ցույց է տալիս, որ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում «խաղաղության» գրավականը ոչ թե անտագոնիստական ազգային միավորումների (հայեր և ադրբեջանցիներ- թուրքեր) միջև «խաղաղ գոյակցության» մասին տարբեր եվրոընկերների ապուշ պոստուլատներն են, այլ Արցախ/Հայաստան և թուրք֊ադրբեջանական ուժերի ռազմատնտեսական հավասարակշռությունը միմյանց հետ։ 
Ինչպես պաղեստինցիների և հրեաների դեպքում, Մերձավոր Արևելքում «խաղաղության» գրավականը կարող է լինել միայն լիարժեք անկախ Պաղեստինի ստեղծումը:

Երկրներն ու ժողովուրդները տարբեր են, իսկ խնդիրները, հարցերն ու լուծման ուղիները` նույնը։

Արման Աբովյան

 

Քաղաքականապես հասուն ազգերը երկու կարգավիճակ ունեն․ կա՛մ ունեն անկախ պետականություն, կա՛մ պայքարում են անկախ պետականության համար. Մհեր Ավետիսյան ՌԴ Պետդումայի ընտրություններ. հայտնի են նախնական արդյունքները Կդադարեցվի մի շրաք հասցեների էլեկտրամատակարարումը Բուենոս Այրեսի մի շարք տեսարժան վայրեր լուսավորվել են Հայաստանի Հանրապետության դրոշի գույներով «Միացյալ Ռուսաստանը» առաջատարն է Դումայի ընտրություններում՝ քվեաթերթիկների ավելի քան 75%-ը մշակելուց հետո Իշխանությունները ասում էին շահավետ չէ․ վրացիները 6 ամսում ունեցել է 500 միլիոն դոլարի շրջանառություն․ Նարեկ Կարապետյան Քենիացի վազորդուհին կիսամարաթոնում համաշխարհային ռեկորդ է սահմանել Ծառուկյանը առաջին ռաունդում նոկաուտի է ենթարկել Ռուֆիին Վուչիչ․ Սերբիան պահուստներից դիզելային վառելիք կուղարկի շուկա՝ գները կայունացնելու համար Իրանը ներկայացրել է Հորմուզի նեղուցը նավագնացության համար բացելու պայմանները Ռյաբկով. Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ն առաջիկա շաբաթներին նոր հանդիպում կանցկացնեն՝ երկկողմ հարաբերություններում «գրգռիչները» վերացնելու նպատակով Հրդեհի ահազանգ Երևան քաղաքի Արտաշիսյան փողոցում Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ դեսպանատները ամերիկացիներին հիշեցրել են լարված իրավիճակի մասին Մոսկվայում բենզինի վաճառքի նոր սահմանափակում է սահմանվել ChatGPT-ն մտնում է Հայաստանի պետական դպրոցներ․ ի՞նչ է փոխվելու РИА Новости․ Երևանում ՌԴ Պետդումայի ընտրությունների տեղամասի մոտ մեծ հերթ է գոյացել ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը դատապարտել է հութիների հարձակումները և կոչ արել ապահովել նավարկության ազատությունը Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցում Ծիծեռնակաբերդի խճուղում խոտածածկույթ է այրվել Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը սկսեց ուսումնամարզական հավաքը Սեպտեմբերի 1-ից գործում են մանկապարտեզների սննդի նոր պահանջները. ի՞նչ է արգելված ճաշացանկում ՌԴ զինված ուժերը հարվածել են Կիևում «Ֆլամինգո» հրթիռների համակարգեր արտադրող ձեռնարկությանը Ֆիցո. Որոշ արևմտյան քաղաքական գործիչներ ցանկանում են հակամարտություն հրահրել ՆԱՏՕ-ի և Ռուսաստանի միջև Դանա Ուայթն արձագանքել է Ծառուկյանի՝ Ռուֆիի նկատմամբ տարած հաղթանակին Ալիևը չի ճանաչել Հայաստանի սահմանները․ որտե՞ղ է այն փաստաթուղթը, որի մասին խոսում է ՓաշինյանըԻսրայելի պաշտպանության բանակն ավելացրել է ներկայությունը Գազայում, Սիրիայում և Լիբանանում Ավելի քան 3,5 միլիոն ռուս առցանց քվեարկել է ընտրություններում Մեզ ևս 40 օր է պետք Ռուսաստանին ջախջախելnւ համար․ Զելենսկի Կյանքից հեռացել է Տարածաշրջանային հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Ռիչարդ Կիրակոսյանը Արմավիրի մարզում՝ Արևաշատ գյուղում, հորատող տեխնիկայի մետաղական կառուցատարրի արանքում հայտնված 38-ամյա տղամարդը մաhացել է Փոփոխություն Հայաստանի հավաքականի հայտացուցակում. ազգային թիմ է հրավիրվել նոր ֆուտբոլիստ Սպասվում է կարճատև անձրև և ամպրոպ․ հնարավոր է նաև կարկուտ Փաշինյանը քարոզարշավի ժամանակ պարզապես ստում էր, իսկ հիմա բացահայտում է ճշմարտությունը. Ուժեղ Հայաստան ԱՄՆ-ն Սաուդյան Արաբիայի մայրաքաղաքի վրա հութիների հարձակումից հետո նախազգուշացրել է լարվածության սրման հավանականության մասին Ամենամասշտաբային հարձակումը․ Ռուսաստանի երկնքում խոցվել է ավելի քան 1600 ԱԹՍ Վթարային ջրանջատում. ո՞ր հասցեներում ջուր չի լինի Էդմեն Շահբազյանը հաղթանակ է տարել UFC 331 մրցաշարում և օկտագոնում ծածանել Հայաստանի դրոշը Գյումրիում ճակատ ճակատի բшխվել են «BMW»-ն և «Ford Transit»-ը․ կա 4 վիրավnր «Ուժեղ Հայաստան»-ի պատգամավորները հրաժարվում են տրվոց պարգևավճարներիցՍեուլում հայտարարել են, որ ԿԺԴՀ-ն չնույնականացված шրկ է արձակել Ճապոնական ծովի ուղղությամբ Նոր Խարբերդի մանկատան դայակներից մեկը դաժան ծեծի է ենթարկել հաշմանդամություն ունեցող երեխայի․ մանրամասներ Սեպտեմբերի 21-24-ը Չինաստանի պատվիրակությունը կայցելի Հայաստան Արարատի մարզում բшխվել են 2 «ԳԱԶել» մակնիշի բեռնատար․ նրանցից մեկը, որը բարձված է եղել խոշոր եղջերավոր անասուններով, կողաշրջվել է․ կան վիրավnրներ, կենդանիների մի մասը uատկել է Կյանքի համար լավագույն երկրների վարկանիշում Հայաստանը զբաղեցրել է 86-րդ տեղը Իրանը չի բացի Հորմուզի նեղուցը նավագնացության համար, քանի դեռ ԱՄՆ-ը չի ընդունել Թեհրանի փոխանցած պայմանները․ Ղալիբաֆ ՌԴ Պետդումայի ընտրությունների քվեարկությունը մեկնարկել է Հայաստանի երկու ընտրատեղամասում Տավուշի մարզում 20-ամյա վարորդը «Nissan Sentra»-ով դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց, բшխվել երկաթե արգելապատնեշին, ապա՝ բետոնե պատնեշին և հայտնվել ձորակում․ կա վիրավnր «Բարսելոնան» արտագնա խաղում հաղթել է «Սևիլյային»՝ շարունակելով գլխավորել մրցաշարային աղյուսակը Կոտայքի մարզում բшխվել են «BMW»-ն, «Tesla»-ն, «Mitsubishi Chariot»-ը և «Mercedes»-ը․ կան վիրավnրներ Իսրայելը uպառնալիք է ներկայացնում ոչ միայն տարածաշրջանի, այլև ամբողջ աշխարհի համար. Ֆիդան Ուկրաինական ԱԹՍ-ի hարվածի հետևանքով Մոսկվայի մարզում պահեստային համալիր է բռնկվել