Ո՞ւմ է պատկանում համակենտրոնացման ճամբարի գաղափարը․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Համակենտրոնացման ճամբարը հատուկ կահավորված տարածք է, որտեղ հարկադրաբար ազատազրկում են որոշակի խումբ մարդկանց, օրինակ՝ ռազմագերիներին, քաղբանտարկյալներին, պատանդներին և այլն: Իհարկե, ներկայումս համակենտրոնացման ճամբար հասկացությունը առաջին հերթին կապվում է Երրորդ ռեյխի հետ, սակայն իրականում այդ կառույցները գերմանացիները չեն հորինել: Համարվում է, որ համակենտրոնացման ճամբարների ստեղծման գաղափարը պատկանում է իսպանացիներին: Անգամ տերմինի առաջացումը ունի իսպանական հիմք. campos de concentraciօn:

Առաջին համակենտրոնացման ճամբարը հայտնվել է 1895 թվականին Կուբայում: Այդ ժամանակ Իսպանիան պայքարում էր իր գաղութ Կուբան պահելու համար: Նրանց մոտ միտք հղացավ տեղական բնակչությունը «համակենտրոնացնել» մեկ վայրում, որպեսզի հեշտ լինի հսկելը: Այդ պատերազմում իսպանացիները պարտվեցին և 1898 թվականին ստիպված էին լքել Կուբան, որտեղ էլ հենց օգտվելով վակուումից՝ մտավ ԱՄՆ-ը: Հետո համակենտրոնացման ճամբարների ստեղծման միտքը իսպանացիներից վերցրին անգլիացիները: Նրանք ևս իսպանացիների նման 1899-1902 թվականներին պատերազմում էին Հարավային Աֆրիկայում իրենց գաղութների պահպանման համար (երկրորդ անգլո-բուրական պատերազմ):

Ճամբարներն անհրաժեշտ դարձան, որովհետև անգլիացիները վառում էին ֆերմերների ագարակները, և երկրում կուտակվել էին մեծ թվով անտուն փախստականներ: Այդ ժամանակ էլ հենց նրանք որոշեցին համակենտրոնացման ճամբարներ ստեղծել կանանց և երեխաների համար, նպատակը նաև այն էր, որ նրանք չկերակրեն բուրական զինվորներին: Ստեղծվեցին սպիտակամորթների քառասունհինգ և սևամորթների քառասունվեց ճամբարներ: Արդյունքում այդ ճամբարներում զոհվել է 28 000 բուր, հիմնականում՝ երեխաներ, և 20 000 սևամորթ:

Ընդ որում, այդ պատերազմում այդքան զինվոր չի զոհվել: Հաջորդն արդեն գերմանացիներն էին: Նրանք փորձում էին գաղութացնել Նամիբիան և 1904-1907 թվականներին սկսեցին ձերբակալել խերերո և նամա ցեղի բոլոր ներկայացուցիչներին ու նրանց լցնել այդ նպատակով ստեղծված համակենտրոնացման ճամբարները: Արդյունքում տանջանքներից և սովից 100 000 աֆրիկացի է զոհվել: 1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիան է վերաբնակեցման նպատակով տեղահանված հայերի համար սկսել համակենտրոնացման ճամբարներ ստեղծել Խոմսում, Ռաքքայում, Դեր -Զորում և այլ վայրերում: Այդ ճամբարներից որոշները գործել են մինչև 1919 թվականը: Այդ ճամբարներում մարդիկ ապրում էին բաց երկնքի տակ, առանց սննդի, ջրի և զոհվում էին հիվանդություններից ու սովից:

1916 թվականին այդ ճամբարներում եղել է ավելի քան 200 000 հայ: Հետո թուրք կառավարիչները որոշել են նրանց էլ ոչնչացնել՝ քշելով Մարետե և Սուվար անապատների ուղղությամբ: Արդյունքում պատահական հայեր են կենդանի մնացել: Հաջորդ խոշոր համակենտրոնացման ճամբարների ցանցի ստեղծումը կատարել է նացիստական Գերմանիան 1933-1945 թվականներին: Պատմությանը հայտնի այլ համակենտրոնացման ճամբարների պայմանների հետ համեմատելու համար ասենք, որ 1945 թվականին բոլոր ճամբարներում գտնվող 700 000 ճամբարականների կեսը մահացել է՝ պայմանների վատացման հետևանքով՝ սննդի մատակարարում, ջրամատակարարում և այլն: Այնպես չէ, որ համակենտրոնացման ճամբարները անցել են պատմության գիրկը: Ներկայումս էլ երբեմն կարելի է հանդիպել նրանց առաջացմանը աշխարհի թեժ կետերում և քաղաքացիական պատերազմների ժամանակ:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում