«Իշ­խա­նու­թյան գեր­կենտ­րո­նաց­ման պայ­քար, որ­տեղ նկա­տե­լի խո­չըն­դոտ է դի­տարկ­վում ՍԴ-ն»

Խնդիրն ավելի մասշտաբային է, որը գործադիր, օրենսդիր և դատական իշխանության փոխհարաբերություններին է վերաբերում: «Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց «Իրավական ուղի» ՀԿ համահիմնադիր Սիրանուշ Սահակյանը՝ անդրադառնալով Սահմանադրական դատարանի շուրջ ստեղծված իրավիճակին՝ սկսած որոշ գործընթացներից, վերջացրած՝ իշխանական պատգամավորների՝ «մեր դեմ խաղ չկա» կոչերով:

«Կա գործադիր և օրենսդիր իշխանությունների կենտրոնացում: Ընդ որում՝ այդ իշխանությունների հարատևությունը պայմանավորված է մեկ անձով: Զուգահեռ՝ ունենք նշվածներին հակակշռող դատական իշխանություն, որն այնքան էլ ընդունելի չէ գործող իշխանությունների համար:

Ու տեսնում ենք, որ այդ նույն անձի ձեռքում դատական իշխանությունը գերկենտրոնացնելու մեծ ձգտում ու գայթակղություն կա: 

Եվ այդ նպատակով շրջանառվում են բազում անհեթեթ գաղափարներ. անցումային արդարադատություն, դատավորների հարկադրված հրաժարականներ, վեթթինգներ՝ թիրախավորված միայն դատավորներով, ու կա Սահմանադրական դատարան, որը, պայմանավորված իր դերով, ավելի բարդ քաղաքական համատեքստում է գործում:

ՍԴ-ն հենց այն ինստիտուտն է, որը պետք է լուծի օրենսդիրի հակասահմանադրական օրենքների սահմանադրականության հարցը: Այն նաև ընտրությունների հետ կապված վեճեր լուծող ինստիտուտ է, ունի քաղաքական կուսակցությունների գործունեության կասեցման, դադարեցման, որոշ դեպքերում նաև պատգամավորներին մանդատներից զրկելու դերակատարում:

Եվ այս առումով հենց նպատակային թիրախավորվել է ՍԴ-ն՝ պայմանավորված իր դերով: Ու որքան էլ այդ գերկենտրոնացման գործընթացում գործադիր իշխանությունն իրեն հաջողակ համարի, մինչև ամբողջովին չի ենթարկեցրել նաև ՍԴին, միանձնյա կառավարման տեսլականը կարող է հակակշիռներ ունենալ:

Հետևաբար, եթե կարճ ասեմ, ապա իշխանության գերկենտրոնացման պայքար է, որտեղ նկատելի խոչընդոտ է դիտարկվում ՍԴ-ն, և ողջ զինանոցը օգտագործվում է ՍԴ-ն զավթելու նպատակով»,-ասաց Ս. Սահակյանը:

Նա հավելեց, որ դատարաններն ունեն և պետք է ունենան առանցքային նշանակություն: «Ձեռք կբերեն առանցքային նշանակություն, երբ իրենց գործունեությունն իրականացնեն անաչառ սկզբունքով: Դատական իշխանությունը մեզ պետական մարմինների չարաշահումներից է պաշտպանում, ու եթե դատական իշխանությունը ենթարկեցված է չարաշահող պետական մարմիններին, ապա այն դառնում է ածանցված օղակ:

Սա իր հերթին մասշտաբային ոտնահարումների նախադրյալ է ստեղծում, որտեղ յուրաքանչյուր անձ լինելու է անպաշտպան, այսինքն, պաշտպանության միակ եղանակը դառնալու է քաղաքական թիմից ածանցված լինելը, քաղաքական նպատակահարմարություններին հարմարեցված գործելակերպը:

Այս ամենից դուրս նմանատիպ հասարակություններում պաշտպանված քաղաքացի պարզապես չի լինում»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ կիսելով նաև այն մտահոգությունները, որ վտանգի տակ է իրավական պետություն կոչվելու հանգամանքը:

«Յուրաքանչյուր մարդ, որը թեկուզև կարճ ժամանակահատվածում հնարավորություն է ունեցել մտքեր փոխանակել օտարերկրացի գործընկերների հետ, տեսել է վերջիններիս զարմանքն առ այն, թե ինչպես կարող են իրավական հռչակված պետության մեջ գործադիրի թելադրանքով դատարանների մուտքեր արգելափակվել, և այդ գործողություններն անհետևանք մնան:

Նման գործելակերպը բնորոշ է բացառապես ոչ իրավական, նախնադարյան մտածողությամբ հասարակություններում: Իսկ ժողովրդավարական, իրավական և համամարդկային արժեքներ կրող, իրավունքի գերակայությունը հարգող պետական գործչի տեսանկյունից այդ լուծումներն անթույլատրելի են: Մենք այդ վտանգին առերեսվել ենք նախ նշված միջադեպով:

Առերեսվում ենք նաև այսօր՝ ներկայիս կոչերով, երբ օրենսդիր մարմնի պատգամավորներն օրենսդրական խնդիրները թողած՝ հրաժարականի կոչերով, պահանջներով ու որոշ գործընթացներով զբաղվելն են գերխնդիր հռչակել»,-նշեց մեր զրուցակիցը:

Ս. Սահակյանը ընդգծեց՝ այս ամենը ցուցիչ է, ըստ որի՝ գործ չունենք գիտակցության անհրաժեշտ մակարդակ ունեցող գործիչների հետ. «Մեր իշխանությունը վստահված է մարդկանց, որոնց գործողությունները ցույց են տալիս, որ իրենք նշանակություն չեն տալիս այնպիսի արժեքների, ինչպիսին իրավունքի գերակայությունն է, հակակշիռներն են, ինչպես նաև պաշտպանվածությունը»:

Մեր զրուցակցի խոսքով, բոլոր դեպքերում ճիշտ ուղի վերցնելու հեռանկարներ կան. «Բայց դա չի նշանակում, որ նախորդ գործողություններն անհետևանք են մնացել:

Բնության մեջ առհասարակ որևէ գործողություն անհետևանք չի մնում, և մենք դեռ հավաքելու պտուղներ ունենք: 

Ուղղակի ցանկալի կլինի, որ ինչ-որ պահի ճիշտ որոշումներ կայացվեն, որոնց դրական պտուղները կնպաստեն թե՛ պետության, թե՛ հասարակության զարգացմանը: Այս պահին ես տեսնում եմ, որ իրավական պետության կերտման ուղղությամբ ճիշտ քայլեր չենք արել

 

Իշխանությունը մնում է անձնավորված, իսկ որոշումները ոչ թե պետական ինստիտուտների, հասարակության շահերի ու մեծ հեռանկարների, այլ ըստ անձերի են հարմարեցվում»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ