«Գիտության պետական կոմիտեն խախտել է գիտնականների իրավունքները». գիտնականները ստորագրահավաք են սկսել. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Գիտության պետական կոմիտեի նախագահ Սամվել Հարությունյանը մայիսի 11–ի հրամանով սահմանափակում է մտցրել, ըստ որի՝ արգելվում է 70–ն անց գիտնականներին ղեկավարել գիտպետկոմի դրամաշնորհային ծրագրերը:

Այս որոշումն արդեն իսկ դժգոհություն է առաջացրել որոշ գիտական կենտրոններում ու գիտնականները ստորագրահավաք են սկսել՝ սահմանափակումը հանելու պահանջով: ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի արհմիութենական կոմիտեն երեկվա որոշմամբ «խիստ վնասակար է համարել Հայաստանում գիտության զարգացման տեսակետից ՀՀ ԿԳՆ Գիտության պետական կոմիտեի այն նորամուծությունը, ըստ որի` արգելվում է 70–ն անց գիտնականներին ղեկավարել գիտպետկոմի դրամաշնորհային ծրագրերը (Հավելված ՀՀ ԿԳՆ ԳՊԿ նախագահի «11» մայիսի 2017 թ. թիվ 26–Ա հրամանի)»:

Ըստ գիտնականների՝ «հաշվի առնելով այն փաստը, որ ըստ դրամաշնորհի պայմանների` «Ղեկավար չի կարող լինել խմբի անդամներից մեկի վարչական ենթակայության տակ գտնվող անձը», 70–ն անց գիտնականները, իրենց գիտական խմբի հետ համատեղ, զրկվում են ՀՀ ԿԳՆ ԳՊԿ դրամաշնորհային մրցույթներին մասնակցելու հնարավորությունից, ինչը հակասում է ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված աշխատելու իրավունքին` այն մասամբ սահմանափակելով»: Ուստի գիտնականները կոչ են արել ԿԳՆ ԳՊԿ–ին չեղարկել «ՀՀ ԿԳՆ ԳՊԿ – ՀՀՌՀ – 2018» միջազգային մրցույթում հրավերում առկա վերոհիշյալ դրույթը և չկիրառել այն ապագայում:

Ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Արմեն Կուզանյանը «Փաստի» հետ զրույցում ասաց, որ սահմանափակումը կիրառվել է Գիտության կոմիտեի մի քանի օր առաջ հայտարարած մրցույթներում. «Խոսքը հայ–ռուսական պրոյեկտների մասին է: Ներքին խոսակցություններով ասել են, որ իրենց զանգել են կամ կառավարությունից, կամ նախագահականից, որ նման սահմանափակում մտցնեն, ու որ հայկական թիմի ղեկավարը չի կարող լինել 70–նն անց գիտնական, սակայն այդ քայլը որևէ արդարացում չունի»,– ասաց գիտնականը՝ շարունակելով. «Սա դեռ մեկ մրցույթում է կիրառվել, բայց եթե իրենք ընդունել են դա որպես ճիշտ քայլ, հետագայում կարող են մնացած բոլոր ծրագրերի վրա էլ տարածել»:

Մեր հարցին, թե հնարավո՞ր է սահմանափակումը գրանտատուի պահանջն է, գիտնականը բացասական պատասխան տվեց՝ ասելով. «Հայկական կողմն է ֆինանսավորում հայկական խմբին ու իր պահանջներն է դնում, ռուսական կողմը՝ ռուսական իր պահանջներով ֆինանսավորում է իր խումբը»: Տվյալ դեպքում խոսքը 2 տարով տրվող 9–ը մլն գրանտի մասին է:

Տարիքային սահմանափակումը գիտնականը համարում է սահմանափակում ու խտրականություն: «Ես գտնում եմ, որ դա վնասում է հայկական գիտությանը, որովհետև տվյալ պահին Հայաստանում գրեթե չկան միջին տարիքի գիտնականներ: Մի մասը թողել գնացել է երկրից, մյուս մասն այլ գործով է զբաղվում: Մնացել են մեծահասակները: Ջահելները պաշտպանում, գնում են արտասահման: Կան ջահելներ, բայց փոքրաթիվ են: Եթե այդպիսով տարեց գիտնականներին արգելվում է թիմ ղեկավարել, աշխատել, երիտասարդներին ուղղություն տալ, գիտությունը կմարի շատ արագ: Բացի դա, գիտական ղեկավարը չի կարող ընդգրկվել իր ենթակայի գիտական ծրագրում, նշանակում է տարեց ղեկավարները ընդհանրապես կզրկվեն աշխատելու հնարավորությունից՝ մնալով պետական աշխատավարձի հույսին, որը նվազագույն աշխատավարձից մի քիչ է ավելի»,– ասաց Կուզանյանը:

Խնդրի առթիվ Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի գիտնականները ստորագրահավաք են կազմակերպել և իրենց դիմում–բողոքն ուղարկելու են ինչպես Գիտության պետական կոմիտե, այնպես էլ այլ ատյաններ՝ այդ թվում՝ նախագահական: «Արհմիության կոմիտեն որոշել է, որ դա խախտում է գիտնականների իրավունքները և դիմելու ենք տարբեր ատյանները՝ սկսած նախագահականից, սակայն եթե մնացած գիտնականներն ու ինստիտուտներն էլ այդ հարցը չբարձրացնեն ու չպահանջեն, որ սահմանափակումը հանվի, հաջողություն դժվար լինի»,– նշեց գիտնականը՝ հավելելով. «Երիտասարդներին աջակցելը ճիշտ է, բայց ոչ մեծահասակներին արգելելով գիտությամբ զբաղվել»:

Այս խնդրով մենք դիմեցինք ՀՀ գիտության պետական կոմիտեին: Ստորև ներկայացնում ենք կոմիտեի գրավոր պարզաբանումը խնդրո առարկայի շուրջ:

ՀՀ գիտության պետական կոմիտեի պատասխանը «Փաստին»
Գիտական մրցութային թեմաների ղեկավարների տարիքի սահմանափակման (հայտի ներկայացման վերջնաժամկետի պահին) դրույթն առաջին հերթին բխում է գիտության ոլորտի երիտասարդացմանն ուղղված ՀՀ կառավարության քայլերից՝ նպատակ ունենալով խթանել կադրերի առաջընթացին, ճանապարհ հարթել երիտասարդ գիտնականների համար, որոնք այդ ճանապարհով պետք է զարգացնեն իրենց կառավարչական հմտությունները՝ միաժամանակ, ապահովելով ոլորտում սերնդափոխության բնականոն ընթացքը: Ընդ որում, տարիքային սահմանափակումը վերաբերում է միայն ղեկավարներին, ինչն ամենեևին չի սահմանափակում նրանց իրավունքը ընդգրկվել տվյալ գիտական թեմայի կատարողների կազմում: Ավելին, հարկ է նշել, որ գիտական հայտ ներկայացնող խմբերի անդամները հիմնականում ընդգրկված են բազային ֆինանսավորման ծրագրերում, և գիտական մրցութային ծրագրերը նրանց համար լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն է և աշխատանք:

Բացի այդ, տարիքային սահմանափակման դրույթն, ընդհանրապես, համաշխարհային պրակտիկայում ընդունված նորմ է. հաշվի է առնվում անձի թե՛ ֆիզիոլոգիական վիճակը, թե՛ ժամանակակից մեթոդներին տիրապետելու ունակությունը, թե՛, ընդհանրապես, վարչական կամ այդպիսի էլեմենտներ պարունակող աշխատանքին հակված լինելու հնարավորությունները:

Ընդհանուր առմամբ, անհրաժեշտ է նշել, որ խմբի ղեկավարի համար տարիքային սահմանափակման դրույթը ոչ մի կերպ չի կարող խաթարել խմբի աշխատանքը, եթե խմբում առկա է 70 տարեկանից ցածր առնվազն մեկ մասնագետ, ով կարող է բավարարել հայտում նշված՝ միջազգայնորեն ընդունելի և ընկալելի պայմանները: Հակառակ դեպքում, նման կադրերի բացակայությունը խմբում, կարող է կասկած առաջացնել թեմայի հաջող իրականացման կապակցությամբ, քանի որ 4–5 հոգու համար նախատեսված գիտական աշխատանքը չի կարող կատարվել կամ պայմանավորված լինել միայն 1 կատարողի գործոնով:

Եվ, որպես վերջաբան, հարկ է նշել, որ փոխարինող պատրաստելը համարվում է գիտական գործունեության և գիտական աշխատողի կարևորագույն գործառույթներից մեկը: Եթե գիտնականը մինչև 70 տարեկան չի պատրաստել գործին տիրապետող «երիտասարդ» մասնագետ, և այն էլ այն դեպքում, երբ «երիտասարդ» հասկացությունը վերաբերում է մինչև 70 տարեկան տարիքային միջակայքին, ապա նույն պրոբլեմը կառաջանա թեմայի կատարումից հետո, և տվյալ թեմայի հետագա ճակատագիրն ու շարունակականությունն ընդհանրապես պարզ չէ...

Եվ, ի վերջո, հարցի հիմքում դրված է գիտության ոլորտից տաղանդավոր երիտասարդ կադրերի օրեցօր ահագնացող տեմպերով արտահոսքին խոչընդոտելու միտումը, իսկ արտահոսքն, ի դեպ, մեզ՝ գիտության ոլորտի պատասխանատուներիս և, հույս ունենք, նաև՝ նամակի հեղինակներին, շատ է մտահոգում:

 Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում: