Yerevan, 10.February.2026,
00
:
00
English
Հայերեն Русский
BREAKING
Lavrov: Russia intends to outline concrete steps to resolve issues in Karabakh Armenia President signs decree on calling snap parliamentary elections on June 20 Armenia President petitions to Constitutional Court Armenia legislature convenes special session to consider new Electoral Code Latvia parliament recognizes Armenian Genocide 145 new cases of COVID-19 confirmed in Armenia Armenia acting Deputy PM receives Iran Ambassador Azerbaijanis advance in territory of Nor Ghazanchi village of Karabakh's Martakert again, negotiations underway Lebanon official to Armenians: You were killed by sword, we—by famine, blockade, but culprit is one Al-Arabia: 10,000 people parade with torches in Yerevan in memory of 1.5 million Armenians killed in Ottoman Turkey Greek PM expects to meet with Erdogan in the near future Armenia Ombudsman on protest held in front of Prosecutor General's Office


Տոլորսի առեղծվածը․ բացահայտելով Հայաստանը (մաս 4)

CULTURE
Կիսվել

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին 

Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Տոլորս գյուղում կա մի խորհրդավոր տեսարան, որը առաջին հայացքից թվում է հեքիաթից կտրված մի դրվագ։ Գյուղի տարածքում, ջրամբարի մեջ, կանգնած է փոքրիկ քարե կառույց, որը տարիներ շարունակ մարդկանց մոտ առաջացնում է միևնույն հարցը․ ինչո՞ւ է ամրոցը ջրի մեջ։

Տոլորսի ջրամբարի հայելու մեջ երևացող այս փոքրիկ «ամրոցը» իրականում ոչ այնքան պաշտպանական նշանակություն ունեցող կառույց է, որքան ժամանակի մոռացության մատնված պատմական վկայություն։ Տարբեր աղբյուրների և տեղացիների պատմությունների համաձայն՝ այն կառուցվել է դեռևս միջնադարում և կապված է եղել շրջակա տարածքների վերահսկման, ինչպես նաև ջրի կառավարման հետ։

Ինչու՞ է ամրոցը հայտնվել ջրի տակ

Ամենահետաքրքիր մասը հենց այստեղ է սկսվում։ Խորհրդային տարիներին, երբ կառուցվել է Տոլորսի ջրամբարը, շրջակա մի շարք պատմական օբյեկտներ մասամբ կամ ամբողջությամբ հայտնվել են ջրի տակ։ Փոքրիկ այս ամրոցը դարձել է այդ գործընթացի լուռ զոհը՝ չքանդվելով, բայց նաև չփրկվելով։

Ջրի մակարդակի նվազման ժամանակ կառույցը գրեթե ամբողջությամբ երևում է, իսկ բարձր մակարդակի դեպքում այն վերածվում է ջրի մեջ խրված քարե կղզյակի, որը հատկապես միստիկ տեսք ունի առավոտյան մառախուղի կամ մայրամուտի ժամերին։

Լեգենդներ ու պատմություններ

Տոլորսի բնակիչները պատմում են, որ կառույցը ժամանակին ծառայել է որպես դիտակետ կամ փոքր պաշտպանական ամրոց՝ կապված Սյունիքի պաշտպանական համակարգի հետ։ Ոմանք էլ հավատում են, որ այստեղ պահվել են կարևոր գաղտնիքներ կամ թաքցվել են արժեքավոր իրեր, որոնք մինչ օրս մնացել են ջրի տակ։

Սբ․ Հռիփսիմե Եկեղեցին, ըստ տեղացիների կառուցվել է 1860-ական թվականներին Տեր Մինասյանների կողմից, ովքեր այդ ժամանակ գյուղի հոգևոր հայրերն էին։ Պատմական որոշ աղբյուրներ ենթադրում են, որ եկեղեցին ավելի հին է, և 19-րդ դարի վերանորոգումը միայն ամրապնդել է կառույցը: 1970-ականներին խորհրդային իշխանությունները որոշում են կայացրել հին Տոլորս գյուղի տեղում ջրամբար կառուցել, ինչի արդյունքում գյուղի տներն ու գյուղում գտնվող Սբ․ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին անցել են ջրի տակ։

Ջրամբարի կառուցումից հետո, երբ ջուրը բաց են թողել, Խորհրդային Հայաստանի Հուշարձանների պահպանության հիմնադրամի աջակցությամբ և տեղացիների ներգրավմամբ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու բակում գտնվող խաչքարերն ու բարավորը՝ որը հաճախ համարվում է եկեղեցու «անձնագիր», տեղափոխվել են գյուղի գերեզմանատուն: Ջրի տակ անցած կառույցներից միայն եկեղեցին է տարիներ շարունակ կարողացել դիմակայել ջրի ազդեցությանը։ Տեղացիների հիշողություններով՝ Տոլորսի ջրամբարի կառուցման պատճառով ջրի տակ են մնացել ոչ միայն հին Տոլորսի բնակավայրն ու Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին, այլև հարևան Աշոտավան գյուղի հին բնակատեղին և այնտեղի եկեղեցին: Բնակիչները պատմում են, որ երբ ջրի մակարդակը ցածր էր, հնարավոր էր տեսնել երկու եկեղեցիները, սակայն Աշոտավանի եկեղեցին չի դիմացել ջրի ազդեցությանը և քանդվել է, մինչդեռ Սուրբ Հռիփսիմեն մնացել է կանգուն:

Զբոսաշրջային չօգտագործված գանձ

Չնայած իր յուրահատուկ դիրքին ու տեսքին, Տոլորսի ջրի մեջ գտնվող փոքրիկ ամրոցը գրեթե չի օգտագործվում զբոսաշրջային նպատակներով։ Մինչդեռ այն կարող էր դառնալ Սիսիանի շրջանի այցեքարտերից մեկը՝ ճիշտ ներկայացման և պահպանության դեպքում։

Այսօր ամրոցը շարունակում է լուռ կանգնել ջրի մեջ՝ սպասելով նրանց, ովքեր կցանկանան բացահայտել Սյունիքի քիչ հայտնի, բայց չափազանց հետաքրքիր պատմական էջերից մեկը։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

Հետևեք մեզ՝ այստեղ

Կիսվել
Timeline
IDBank’s Nor Nork branch has reopenedOn the impossibility of making payments via Idram for telecommunication operators’ services and the current situationWhen CSR Becomes a Driving Force for Business Development: Lala Bakhshetsyan Five-Year Partnership Between AraratBank and 4090 Charity Foundation Comes to Successful Close Idram and Weixin Pay (WeChat Pay) Launch Strategic Partnership in ArmeniaThe Winners of the Third Round of the Junius Competition Have Been AnnouncedWhat to gift men on January 28: Idram&IDBankIdram Conducted a Financial Literacy Class for Roboton ParticipantsRegarding Payments for Viva Armenia Services via IdramVahe Hakobyan Is a Political Prisoner: Past.amUp to 2% Cashback with IDBank Mastercard and ARCA CardUp to 2% cashback, free Mastercard and free ArCa card when you join IDSalaryAraratBank Sums Up “You Choose the Destination” Campaign Implemented in Partnership with MastercardBook by March 31 and get 15% off your FINTECH360 ticket Ucom Launches Fixed Network Services in Zovuni The FINTECH360 conference will be held in Yerevan from April 27 to 29 AraratBank Partners as General Sponsor of 4090 Charity Foundation's Five-Year Milestone EventAraratBank Takes the Lead in Brand PR Performance Unforgettable Moments and a Profitable Offer at Myler. Idram&IDBank Idram Summarizes 2025The Power of One Dram Donates 5,788,105 AMD to the City of Smile Charity Foundation Converse Bank Successfully Completes Globbing Bond Placement Why the Pressure on Vahe Hakobyan Continues Ucom Introduces Hecttor AI to Improve Call Center Communications The Armenian Apostolic Church: Refutation of a False Premise Vahe Hakobyan Is Being Politically PersecutedIdram employees are the Secret Santa Claus for the students of the Orran Day Care CenterAraratBank Donates AMD 8 million to the Reconstruction of the Spandaryan CanalUnibank Launches Gift Cards New Education Platforms through Cooperation between AraratBank and Aren Mehrabyan FoundationTech Innovator and Winemaker Adam Kablanian Joins the Board of Trustees of the “Music for Future” FoundationUcom Reopens Sales and Service Center on Tigran Mets Avenue AraratBank Receives Visa Trusted Partnership Award 2025 Secret Santa at idplus: Anonymous Gift CardsWe condemn the unlawful actions by Armenia’s Gov. against the Armenian Apostolic Church. Jan Figel Free Style issues Armenia’s first corporate bonds in the fashion retail sector, placed by Cube InvestUnibank Completed the Placement of Its Third Issuance of Perpetual BondsScholarship for 100 Artsakh Students as Part of IDBank’s “Side by Side” Program The results of the second Junius financial literacy competition have been summarized From idea to implementation: Ameriabank Presents the Programs Implemented under My Ameria, My Armenia CSR Campaign Ucom and SunChild Launch the “Smart Birdwatching” Educational Program AraratBank Supports Digitization of "Karin" Scientific Center ArchiveWelcome to the ID booth: Big Christmas MarketWidest 5G Coverage, the Launch of the Uplay Platform, and the Integration of Cerillion: Ucom Summarizes 2025 Ucom and Armflix Present “13 Seconds” at KinoPark How to Choose a Career Path and What Skills are Considered Crucial: AraratBank on the GoTeach Platform Unibank Issues a New Tranche of Perpetual Bonds with 13.75% Coupon Unibank Became a Member of BAFTThe December beneficiary of “The Power of One Dram” initiative is the “City of Smile” Foundation EBRD lends US$ 40 million to Acba bank for youth-led firms in Armenia
All Timeline »
Most Popular
1 When CSR Becomes a Driving Force for Business Development: Lala Bakhshetsyan 2 IDBank’s Nor Nork branch has reopened 3 On the impossibility of making payments via Idram for telecommunication operators’ services and the ...
Poll