Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Տոլորս գյուղում կա մի խորհրդավոր տեսարան, որը առաջին հայացքից թվում է հեքիաթից կտրված մի դրվագ։ Գյուղի տարածքում, ջրամբարի մեջ, կանգնած է փոքրիկ քարե կառույց, որը տարիներ շարունակ մարդկանց մոտ առաջացնում է միևնույն հարցը․ ինչո՞ւ է ամրոցը ջրի մեջ։
Տոլորսի ջրամբարի հայելու մեջ երևացող այս փոքրիկ «ամրոցը» իրականում ոչ այնքան պաշտպանական նշանակություն ունեցող կառույց է, որքան ժամանակի մոռացության մատնված պատմական վկայություն։ Տարբեր աղբյուրների և տեղացիների պատմությունների համաձայն՝ այն կառուցվել է դեռևս միջնադարում և կապված է եղել շրջակա տարածքների վերահսկման, ինչպես նաև ջրի կառավարման հետ։
Ինչու՞ է ամրոցը հայտնվել ջրի տակ
Ամենահետաքրքիր մասը հենց այստեղ է սկսվում։ Խորհրդային տարիներին, երբ կառուցվել է Տոլորսի ջրամբարը, շրջակա մի շարք պատմական օբյեկտներ մասամբ կամ ամբողջությամբ հայտնվել են ջրի տակ։ Փոքրիկ այս ամրոցը դարձել է այդ գործընթացի լուռ զոհը՝ չքանդվելով, բայց նաև չփրկվելով։
Ջրի մակարդակի նվազման ժամանակ կառույցը գրեթե ամբողջությամբ երևում է, իսկ բարձր մակարդակի դեպքում այն վերածվում է ջրի մեջ խրված քարե կղզյակի, որը հատկապես միստիկ տեսք ունի առավոտյան մառախուղի կամ մայրամուտի ժամերին։
Լեգենդներ ու պատմություններ
Տոլորսի բնակիչները պատմում են, որ կառույցը ժամանակին ծառայել է որպես դիտակետ կամ փոքր պաշտպանական ամրոց՝ կապված Սյունիքի պաշտպանական համակարգի հետ։ Ոմանք էլ հավատում են, որ այստեղ պահվել են կարևոր գաղտնիքներ կամ թաքցվել են արժեքավոր իրեր, որոնք մինչ օրս մնացել են ջրի տակ։
Սբ․ Հռիփսիմե Եկեղեցին, ըստ տեղացիների կառուցվել է 1860-ական թվականներին Տեր Մինասյանների կողմից, ովքեր այդ ժամանակ գյուղի հոգևոր հայրերն էին։ Պատմական որոշ աղբյուրներ ենթադրում են, որ եկեղեցին ավելի հին է, և 19-րդ դարի վերանորոգումը միայն ամրապնդել է կառույցը: 1970-ականներին խորհրդային իշխանությունները որոշում են կայացրել հին Տոլորս գյուղի տեղում ջրամբար կառուցել, ինչի արդյունքում գյուղի տներն ու գյուղում գտնվող Սբ․ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին անցել են ջրի տակ։
Ջրամբարի կառուցումից հետո, երբ ջուրը բաց են թողել, Խորհրդային Հայաստանի Հուշարձանների պահպանության հիմնադրամի աջակցությամբ և տեղացիների ներգրավմամբ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու բակում գտնվող խաչքարերն ու բարավորը՝ որը հաճախ համարվում է եկեղեցու «անձնագիր», տեղափոխվել են գյուղի գերեզմանատուն: Ջրի տակ անցած կառույցներից միայն եկեղեցին է տարիներ շարունակ կարողացել դիմակայել ջրի ազդեցությանը։ Տեղացիների հիշողություններով՝ Տոլորսի ջրամբարի կառուցման պատճառով ջրի տակ են մնացել ոչ միայն հին Տոլորսի բնակավայրն ու Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին, այլև հարևան Աշոտավան գյուղի հին բնակատեղին և այնտեղի եկեղեցին: Բնակիչները պատմում են, որ երբ ջրի մակարդակը ցածր էր, հնարավոր էր տեսնել երկու եկեղեցիները, սակայն Աշոտավանի եկեղեցին չի դիմացել ջրի ազդեցությանը և քանդվել է, մինչդեռ Սուրբ Հռիփսիմեն մնացել է կանգուն:
Զբոսաշրջային չօգտագործված գանձ
Չնայած իր յուրահատուկ դիրքին ու տեսքին, Տոլորսի ջրի մեջ գտնվող փոքրիկ ամրոցը գրեթե չի օգտագործվում զբոսաշրջային նպատակներով։ Մինչդեռ այն կարող էր դառնալ Սիսիանի շրջանի այցեքարտերից մեկը՝ ճիշտ ներկայացման և պահպանության դեպքում։
Այսօր ամրոցը շարունակում է լուռ կանգնել ջրի մեջ՝ սպասելով նրանց, ովքեր կցանկանան բացահայտել Սյունիքի քիչ հայտնի, բայց չափազանց հետաքրքիր պատմական էջերից մեկը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը
«Նոր Հայաստան»՝ 37 թվականի տրամաբանությամբ. անմեղության կանխավարկածի ճգնաժամը. «Փաստ»
Ռուսաստանի ու Բրազիլիայի ԱԳ նախարարները երկկողմ և միջազգային բնույթի հարցեր են քննարկել
Ֆելոյիս երկար սպասված վիրատահությունը տեղի ունեցավ. Գոռ Հակոբյան
Օգոստոսի 31-ին, սեպտեմբերի 1, 2, 3, 4-ին լույս չի լինելու
Ծխախոտ արտադրող ընկերությունը վերականգնել է պետությանը պատճառված 338 մլն դրամի վնասը
Շարունակում ենք առաջ շարժվել և մեր առավելագույնը ցուցադրել․ Սպերցյան
Մահվան ելքով վրաերթ՝ Արմավիրի մարզում․ Երևան-Արմավիր ավտոճանապարհին 43-ամյա վարորդը «Mercedes»-ով վրաերթի է ենթարկել հետիոտնի․ վերջինը տեղում մահացել է
Նոր ուղղությամբ չվերթներ «Շիրակ» օդանավակայանից
46-ամյա տղամարդը, ում ոտքին առկա է եղել պրոբացիոն սարք, անգիտակից վիճակում տեղափոխվել է հիվանդանոց
Ընդդիմությունը պետք է անցում կատարի կոորդինացված գործողությունների․ Մենուա Սողոմոնյան
Վրաստանում ուժեղ անձրևների հետևանքով վնաuվել են տներ, ճանապարհներ ու կամուրջներ
Հաստատվել են նոր առարկայական ծրագրեր երաժշտական և արվեստի դպրոցների համար
Արարատ գյուղի զբոսայգին ամբողջությամբ վերադարձվել է Արարատ համայնքի տիրապետմանը
Ինչպես մահմեդականներն ամայացրին Հայաստանի Երևանի մարզը և ինչու է որոշ բնակավայրերի վրա եղել թուրք արաբական անվանումներ. Հրայր Կամենդատյան
Քաջարան-Ագարակ ճանապարհահատվածում կառուցվող երկրորդ թունելի շինարարությունը շարունակվում է
Ցավոք, աշխարհն այսօր այսպես է գործում․ տարրական պատկերացում չունեցող մարդն էլ իրավունք ունի հրապարակավ կարծիք հայտնելու․ Մհեր Ավետիսյան
Վլադիմիր Պուտինը և Նիկոլ Փաշինյանը կհանդիպեն Բիշքեկում՝ ՇՀԿ գագաթնաժողովի շրջանակներում
Մենք պայքարում ենք Ռուսաստանի ներկայի և ապագայի համար․ Պուտին
Սեպտեմբերի 1-ից տեսական քննությունները կանցկացվեն ըստ կարգերի խմբավորված հարցաշարերի. ՆԳՆ
Մոսկվայում՝ Հայաստանի դեսպանատան մոտ բողոքի ակցիա է տեղի ունեցել՝ ի աջակցություն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի և վեց եպիսկոպոսների
Սահմանված տարիքից ուշ դպրոց հաճախած երեխաների 93 տոկոսը դրական առաջադիմություն է գրանցել
Ադրբեջանն Իրանը ներառել է դիվանագետների համար ռիսկային երկրների ցանկում
Չեմպիոնների լիգայի նոր գնդակները
Ֆինլանդիայում Gripen կործանիչներ և շվեդական ռազմածովային ուժերը կտեղակայվեն
«ՀայաՔվեի» անդամներն Էջմիածնի դատարանի բակում են՝ ի պաշտպանություն հայոց եկեղեցու և Վեհափառ Հայրապետի
Այսօր ՀՀ Արմավիրի առաջին ատյանի դատավոր Սերժ Ռուշանյանը հրաժարվեց քննել Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի ապօրինի գործը. Ավետիք Չալաբյան
Խոշոր ավտովթար Արագածոտնի մարզում. կան վիրավորներ
Արագածոտնում բախվել են «Nissan Elgrand»-ը և «Ford Transit»-ը․ կան վիրավnրներ
Բանակի ինքնասպանությունների, քնելու համար հայհոյանքների մասին մանրամասնում է պահեստազորի փոխգնդապետը
Թուրքիան ու Գերմանիան կքննարկեն Հորմուզի նեղուցի շուրջ ստեղծված վիճակը
Տարածաշրջանում երկրաշարժ է տեղի ունեցել
Իրանն իր սպառազինության շուրջ 90%-ն արտադրում է երկրի ներսում․ ՊՆ խոսնակ
Ֆասթ Բանկը խաղարկում է 5 հատ iPad
Հորմուզի նեղուցում նավերի վրա տեղի է ունեցել առնվազն 70 հարձակում, զոհվել է 19 նավաստի
Ասֆալտի գործարան և ցեմենտի արտադրություն Սևանի ափին. «Սանի Լենդի» վտանգավոր ծրագիրը Ծովագյուղում
Նոր Երզնկայում «Hyundai Elantra»-ն բախվել է քարերին և գլխիվայր հայտնվել բնակչին պատկանող ավտովերանորոգման կետի տարածքում. կա վիրավnր
Պետությունը չի կարող կառավարվել պարտքերի կուտակման և դրանք սեփականատերերի հաշվին փակելու վտանգավոր տրամաբանությամբ. Հրայր Կամենդատյան
Ինչ գին կունենա ռուբլին առաջիկայում
ՌԴ-ն ոչնչացրել է Ուկրաինայի առևտրային ցանցերի պահեստների շուրջ 90 տոկոսը. Ուկրաինայի գյուղատնտեսության նախարար
Ադրբեջանի տարածքով Հայաստան կուղարկվի 420 տոննա ցորեն և 280 տոննա գարի
Կասեցվել է «Ռոյալ ֆուդ» հանրային սննդի օբյեկտի գործունեությունը
Գնի՛ր Honor Magic 8 Lite-ը Team-ից և ստացի՛ր ականջակալ, սմարթ ժամացույց և 100 ԳԲ ինտերնետ
Բոլոր անկախ երկրները պետք է հրաժարվեն Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի տնտեսական պшտերազմին մասնակցելուց և չճանաչեն հակաիրանական որևէ պատժամիջnց․ Իրանի ԱԳՆ
Թրամփը հրապարակել է Հորմուզի նեղուցի լուսանկարը, որտեղ այն ԱՄՆ տարածքի մաս է կազմում
Ադրբեջանը Իրանն ավելացրել է դիվանագետների համար ռազմական ռիսկեր պարունակող երկրների ցանկում
ՊՍԺ-ն ցանկանում է երկարաձգել պայմանագիրը Դեմբելեի հետ
Ադրբեջանը Իրանն ավելացրել է դիվանագետների համար ռազմական ռիսկեր պարունակող երկրների ցանկում
Եռապատերազմի կուսակցությունը և 2.5 տրիլիոն դրամ պարտքի կուսակցությունը՝ ՔՊ-ն է. Նարեկ Կարապետյան
Ջուր չի լինելու մինչեւ երեկո
Կասեցվել է «Ռոյալ ֆուդ» հանրային սննդի օբյեկտի գործունեությունը
