Իրանը կիզակետում է պահում Թրամփի ուղուն առնչվող երեք խնդիր. The Jamestown Foundation
POLITICSՍեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին
Սպիտակ տանը օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի մասնակցությամբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջև անցկացված հանդիպումը հանգեցրեց խաղաղության հասնելու և «Թրամփի ուղու հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (TRIPP) ձևավորման համատեղ պարտավորության: Հայաստանի և Ադրբեջանի խաղաղության հասնելու համատեղ պարտավորությունը լուրջ մտահոգություն է առաջացրել նրանց հարավային հարևան Իրանում: Հիմնախնդրի մասին գրում է The Jamestown Foundation-ը։
«Իրանի արտգործնախարարությունը ողջունել է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև կնքված խաղաղության համաձայնագիրը՝ նշելով, որ Կովկասում խաղաղությունն ու կայունությունը օգուտ են բերում տարածաշրջանի բոլոր երկրներին: Միևնույն ժամանակ, նախարարությունը մտահոգություն է հայտնել արտաքին միջամտության բացասական ազդեցության վերաբերյալ նրանց ընդհանուր սահմանների վրա: Այսպես կոչված «արտաքին միջամտությունը» վերաբերում է ԱՄՆ-ի կողմից TRIPP համաձայնագրի միջնորդությանը և ամերիկյան ընկերությունների ենթադրվող մասնակցությանը միջանցքի կառուցմանն ու կառավարմանը: «Ընդհանուր սահմանները» վերաբերում են Իրանի և Հայաստանի միջև 40 կիլոմետրանոց սահմանին: Իրանը, ըստ ամենայնի, մտահոգված է, որ ԱՄՆ-ի մասնակցությունը երթուղու կառուցմանը կվտանգի դրա տարանցումը Իրան-Հայաստան սահմանով:
Թեհրանը միաժամանակ մտահոգված է, որ TRIPP-ի շինարարությունն ու վերահսկողությունը ամերիկյան ընկերություններին հանձնելը Իրանին շրջապատելու և զսպելու ԱՄՆ ջանքերի մի մասն է: Այս մտահոգությունները սրվել են 12-օրյա իսրայելա-իրանական պատերազմից և հունիսի 21-ին Իրանի միջուկային օբյեկտների ԱՄՆ ռմբակոծությունից հետո: Փաշինյանի քաղաքական ընդդիմությունը Հայաստանում ևս իր աջակցությունն է հայտնել Իրանի TRIPP-ի դեմ արտահայտվելուն: Ադրբեջանին Նախիջևանի էսկլավ մուտք գործելու մասին համաձայնագիրը Հայաստանի տարածքով անորոշություն և անհանգստություն է առաջացել Երևանում, որոշ հայեր դա համարում են արտաքին ճնշման տակ պարտադրված զիջում կամ նույնիսկ սպառնալիք իրենց երկրի ինքնիշխանությանը։
Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեքշիանի օգոստոսի 19-ին Հայաստան կատարած այցի ժամանակ հայ պաշտոնյաները վստահեցրել են, որ նախագիծը սպառնալիք չի ներկայացնի Իրանի և Հայաստանի միջև ընդհանուր սահմանին կամ երկու երկրների միջև տարանցիկ փոխադրումներին։ Al Arabiya-ին տված հարցազրույցում Ալիևն հայտարարել է. «Որոշ լրատվամիջոցներում շատ լուրեր էին շրջանառվում, որ Ադրբեջանը պլանավորում է օկուպացնել Զանգեզուրը կամ կտրել Իրան-Հայաստան սահմանը։ Դա բացարձակ սուտ է»։
Իրանը կիզակետում է պահում Թրամփի երթուղուն առնչվող երեք խնդիր։ Նախ, Իրանն ակնկալում է, որ Միացյալ Նահանգների մասնակցությամբ Նախիջևան մուտք գործելու ցանկացած ճանապարհ պետք է գտնվի Իրան-Հայաստան սահմանից որքան հնարավոր է հեռու՝ իրանական տարածքի գաղտնիությունն ու անվտանգությունն ապահովելու համար։
Երկրորդ, TRIPP-ը կհատի Իրան-Հայաստան մայրուղին, որի կառուցմանն օգնում են իրանական ընկերությունները։ Իրանը ցանկանում է երաշխիքներ ստանալ, որ այս խաչմերուկում Իրանի և Հայաստանի միջև առևտրի վրա որևէ խոչընդոտ կամ սահմանափակում չի լինի։ Ինժեներական տեսանկյունից, վերգետնյա կամ ստորգետնյա անցման կառուցումը կարող է վերացնել այդ մտահոգությունները։
Երրորդ, Իրանը շեշտել է, որ երթուղին պետք է լինի Հայաստանի իրավասության ներքո։ Թեհրանը ցանկանում է երաշխիքներ ստանալ, որ TRIPP-ի ԱՄՆ-ի կողմից մոնիթորինգը և ստուգումը չի տարածվի Իրան-Հայաստան տարանցիկ երթուղու վրա և սահմանափակումներ կամ խնդիրներ չի ստեղծի երկու երկրների միջև տարանցման, առևտրի կամ քաղաքացիների տեղաշարժի համար։
Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանի՝ դեպի Նախիջևան հասանելիությունն աշխարհաքաղաքական և տնտեսական հետևանքներն անխուսափելի են թվում Իրանի համար։ Եթե TRIPP-ը կառուցվի և իրականացվի, Արաքսի միջանցքի օգուտները կնվազեն։ 2023 թվականի սեպտեմբերին ադրբեջանական ուժերի կողմից Ղարաբաղի զավթումից հետո Իրանը և Ադրբեջանը համաձայնել են «Արաքսի միջանցք» կոչվող տարանցիկ երթուղի ստեղծել: Այն պետք է անցնի Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգով և Ադրբեջանի Զանգիլան շրջանի հարավարևմտյան անկյունում Աղբանդ գյուղը միացնի Նախիջևանի հարավի Օրդուբադ քաղաքի հետ։
«Արաքսի միջանցքը», որը ներառում է ավտոմոբիլային և երկաթուղային երթուղիներ, շրջանցում է Հայաստանը և ներկայում կառուցման փուլում է։
TRIPP-ի իրականացումը կարող է երկրորդ պլան մղել «Արաքսի միջանցքը»։ Սակայն, Ջուլֆայից դեպի Նախիջևան խորհրդային դարաշրջանի երկաթուղու վերածնունդը կարող է նվազեցնել TRIPP-ի բացասական տարանցիկ ազդեցությունն Իրանի վրա՝ վերամիավորելով Իրանը Հարավային Կովկասի և Ռուսաստանի երկաթուղային ցանցին։
TRIPP-ը Նախիջևանին կապահովի գազի, էլեկտրաէներգիայի, նավթի և օպտիկամանրաթելային կապի հասանելիություն մայրցամաքային Ադրբեջանից՝ նվազեցնելով Նախիջևանի կախվածությունը Իրանից էներգիայի ներմուծումից։ Իգդիր-Նախիջևան գազատարը նաև Նախիջևանին կապահովի թուրքական բնական գազի հասանելիություն։ TRIPP-ը կնպաստի նաև Տրանսկասպյան նախագծի իրականացմանը, որը թուրքմենական գազ կմատակարարի Ադրբեջան, Թուրքիա և Եվրոպա Կասպից ծովի միջոցով՝ իրանական գազի արտահանման համար դեպի Թուրքիա մեկ այլընտրանք ստեղծելով։
Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորումը Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ կարող է էլ ավելի նվազեցնել Հայաստանի կախվածությունը Ռուսաստանից: ՌԴ-ից Հայաստանի հեռանալու գործընթացը կարող է սրվել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև վերջնական խաղաղության համաձայնագրից հետո: Ռուս սահմանապահների դուրսբերումը Իրանի սահմանից, Երևանում և Շիրակում ռուսական երկու ռազմաբազաների փակումը և Հայաստանի դուրսբերումը ՀԱՊԿ-ից շատ հավանական են, ինչը կարող է հանգեցնել Հայաստանի և Արևմուտքի միջև ավելի ամուր համագործակցության։
Իրանը, հավանաբար, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների ջերմացումը օգտակար չի համարում, հատկապես հաշվի առնելով Ադրբեջանի սերտ կապերը Իսրայելի հետ։
Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև աննախադեպ լարվածությունը կարող է ազդել նաև Ադրբեջանի և Իրանի միջև հարաբերությունների վրա՝ նոր կոալիցիաների ձևավորման հետ մեկտեղ: Հարավային Կովկասի մերձեցումը Արևմուտքի հետ և Ռուսաստանից հեռանալը կարող է ներկայացնել տարածաշրջանային մոդելի փոփոխություն, որը կարող է աշխարհաքաղաքական հետևանքներ ունենալ Իրանի համար։
Կրեմլի՝ Ուկրաինայի դեմ պատերազմի ավարտից կամ հայկական ընդդիմության իշխանության գալուց հետո Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի ավանդական հավասարակշռման գործողությանը վերադարձը կարող է շրջել տարածաշրջանում տեղի ունեցող մոդելի փոփոխությունը։ Սակայն, Իրանն այժմ կենտրոնացած է այն բանի վրա, որ Նախիջևան տանող ադրբեջանական ճանապարհը չսպառնա իրանա-հայաստանյան սահմանի իրանական շահերին», - գրում է The Jamestown Foundation-ը։
Հետևեք մեզ՝ այստեղ
Grant Akopian has been elected to the AmCham Board
Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue”
EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee
The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ Foundation
The international chess tournament supported by IDBank has concluded
AraratBank and Urartu Football Club Team Up to Promote Financial Literacy
FINTECH360 International Conference Held in Armenia
Ucom Upgrades Internet Speed for Unity Packages
Two Milestones, One Celebration: Moneytun Turns 20, Partnership with AraratBank Marks 10 Years
Bell Ringing Ceremony at the London Stock Exchange marks Ameriabank’s inclusion in the FTSE 100 as part of LFG
AraratBank Announces Change in Executive Leadership
Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedicated to the Memory of the Victims of the Armenian Genocide
AraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar
“Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone Scams
Soft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26
Financial Literacy Course for Learning Mission non-profit organization. Idram&IDBank
A New Level of Digital Banking: IDBank Launches Strategic Partnership with Oracle
International Mother Earth Day. Idram&IDBank
Ucom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management Program
Unibank issues USD bonds with a 5.6% yield
AraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects
IDBank and Idram participate in Career City Fest
AraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects
Grant Akopian Appointed CEO and Chairman of the Management Board of Converse Bank
Travel in comfort with the Mastercard World "Travel" Cards from Unibank
Ucom Supports Free FPV Drone Training for Teenagers by the ArmDrone Community
AraratBank’s Special Offer at Leasing Expo Attracts Strong Customer Interest
Flexible Terms when Transferring your Mortgage Loan to AraratBank
The Defense Team of the “Sacred Struggle” Releases Evidence Exposing a Fabricated Terrorism Case
Unibank Awarded Client Protection Certification by MFR
The Power of One Dram April Beneficiary: Davitbek Games NGO
Ucom and Impact Hub Yerevan Announce the Third Year of Green Innovation Fellowship
Unibank Launches Referral Campaign “Invite Friends and Get Bonuses"
Team Holding: The second phase of the placement of USD-denominated bonds has been completed. Underwriter - Freedom Broker Armenia.
“A friend” needs money urgently. IDBank warns that trust can be exploited on social media.
Denationalizing the ‘Map’ (Reflections on the ‘Real Armenia Ideology’)
AraratBank at Leasing EXPO 2026: Special Leasing Offer for Energy-Efficient Equipment
Ucom Offers Virtual Cloud Server (VPS) Service
IDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia, Presenting Innovative Tools for the SME Sector
Up to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium Cards
Acba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreement
IDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGO
IDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia
Converse Bank Receives STP Excellence Award Once Again
Unibank to participate in Leasing Expo 2026 with a special offer
AraratBank in Lori: Competitive Solutions for Business and Economic Development
IDBank to Provide Scholarships Worth 35 Million Drams to 103 Artsakh Students at YSU
Unibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF)
Safe environment – Equal opportunities
AraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank
AG 
