«Վաղ­վա խա­ղա­ղու­թյու­նը պայ­մա­նա­վո­րում եմ պա­տե­րազ­մը հա­կա­ռա­կոր­դի տա­րած­քում շա­րու­նա­կե­լով». Ար­ման Նա­վա­սար­դյան. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

21-րդ դարում աշխարհաքաղաքական խնդիրների լուծումը մեծապես պայմանավորված է ոչ այնքան պաշտոնական քաղաքական քայլերով, ինչքան չերևացող քայլերով, որն այլ կերպ կոչվում է փափուկ ուժի դիվանագիտություն: Այս պարադիգման համոզիչ կերպով ապացուցվեց Արցախի դեմ սանձազերծված թուրք-ադրբեջանական զավթողական պատերազմի ընթացքում, երբ համայն հայությունը փաստեց, թե ինչ ահռելի քաղաքական ներուժ է թաքնված սփյուռքում, որը կարծես լրացուցիչ խթան հանդիսացավ հայկականության ողջ կարողության ցուցադրման «շքերթում»: Արտակարգ և լիազոր դեսպան Արման Նավասարդյանի կարծիքով՝ նման համախմբումը մեր ազգային ամենակարևոր հատկություններից է: Իսկ այն ազգը, որը նման հատկություն ունի, երբեք չի պարտվի: Արցախյան գոյապայքարի հետագա ընթացքի ու հնարավոր սցենարների մասին է «Փաստ» օրաթերթի զրույցը հայտնի դիվանագետ Արման Նավասարդյանի հետ: - 

Պարո՛ն Նավասարդյան, այս օրերին Արցախում թեժ մարտեր են ընթանում, որը, կարծես, միջազգային հանրությունը չի նկատում կամ չնկատելու է տալիս: Սա ստանդարտ մոտեցո՞ւմ է, թե՞ աշխարհաքաղաքական շահերն են ստիպում լռել:

-Արդի աշխարհը տուրբուլենտային-ճգնաժամային ժամանակներ է ապրում, որի ընթացքում պետությունները կա՛մ կորցնում են, կա՛մ շահում։ Այդ իրավիճակում, որին ավելանում է նաև մեր պատերազմը, իմ կարծիքով, Հայաստանը դարձնելու է աշխարհաքաղաքական ներկա իրադարձությունների մասնակից-ֆիգուրանտ, և որից մենք դուրս ենք գալու որակապես փոփոխված և հզորացած։

- Աշխարհում հարյուրից ավելի սառեցված հակամարտություններ կան: Ինչո՞ւ Արցախը:

- Աշխարհաքաղաքական առումով Արցախը պարզապես ձգանի դեր կատարեց, իսկ սանձազերծված պատերազմը վաղուց էր պատրաստվել: Խնդիրն այն է, որ այս պատերազմը միայն հայ-ադրբեջանական կոնֆլիկտ չէ։ Այն հարկ է դիտարկել Թուրքիայի կործանարար քաղաքական խորքային ծրագրերի շրջանակներում: Խոսքը Էրդողանի պանթյուրքիստական քաղաքականության մասին է: Նպատակը՝ հայաթափել Արցախը, ապա կտրել Զանգեզուրը Հայաստանից և Նախիջևանի հետ միասին միացնել մուսուլմանական աշխարհին: Քարտեզի այս փոքր կտորը պարզապես սեպի նման խրված է Թուրքիայի կոկորդին և խանգարում է իրականացնել նեոօսմանիզմի խելացնոր պլանները։ Ընդ որում, Էրդողանը ձգտում է Օսմանյան Կայսրությունը վերակենդանացնել մի քանի ուղղություններով։ Եվրոպայում ձախողվելով՝ նա փորձում է զավթել Սիրիան, Լիբիան, Միջերկրական ծովի հարավային ավազանը։ Հիմա նորընծա սուլթանն անցել է Կովկասին և Միջին Ասիային, մինչև Չինաստանի սահմանները։ Մենք գործ ունենք XXI դարի Ադոլֆ Հիտլերի հետ, որին շատերը համարում են կապը կտրած կատաղած շուն, որին ժամանակն է դնչկալ հագցնել։

- Տեսակետ կա, որ Թուրքիան լուրջ տնտեսական ճգնաժամի առջև է կանգնած, որը նույնիսկ կարող է դառնալ երկրի մասնատման պատճառ: Խոսքը նաև Ադրբեջանի հնարավոր մասնատման մասին է: Նման հեռանկարը հնարավոր համարո՞ւմ եք:

- Այո: Ադրբեջանից բացի, փլուզման վտանգը կախված է նաև Թուրքիայի գլխին: Դա իրատեսական է, քանի որ այս խելահեղ քաղաքականությունը երկար շարունակվել չի կարող։ Պատմությունը ցույց է տալիս, որ նման ավանտյուրաները ավարտվում են այն սանձազերծած պետությունների փլուզումով:

- Ստացվում է՝ ռուս-թուրքական հակամարտության օջախը տեղափոխվեց Հարավային Կովկաս՝ ընդհուպ մոտենալով Ռուսաստանին: Ի՞նչ եք կարծում, Ռուսաստանն, այնուամենայնիվ, երկա՞ր կհանդուրժի Թուրքիայի այս խաղը:

- Ռուսաստանը կանգնած է բազմաշերտ խնդիրների լուծման առաջ։ Հիշու՞մ եք, երբ հինգ տարի առաջ Պուտինը ռազմական գործողությունների անցավ Սիրիայում, նրա խնդիրներից մեկը՝ շատ կարևորը, իսլամական ահաբեկիչների՝ Ռուսաստան ներթափանցումն արգելափակելու հրամայականն էր։ Այսօր Էրդողանի «թեթև ձեռքով» մարդասպանների հորդաները նրա սահմանների մոտ են՝ Արցախում։ Մազաչափ անգամ չպետք է կասկածել, որ ահաբեկիչների հաջորդ քայլերը լինելու են Հյուսիսային Կովկասը, Ռուսաստանի հարավային շրջանները, Միջին Ասիան ասպատակելու ջանքերը։ Հաջորդ փորձությունը Մոսկվայի համար Էրդողանի՝ Հարավային Կովկասում հայտնվելն է, ուր նա արդեն Ադրբեջանին դարձրել է իր նահանգը, հետո հերթը հասնելու է Վրաստանին, վտանգված է Իրանը և այսպես շարունակ։ Մի խոսքով, ռուս-թուրքական երկուհարյուրամյա պայքարը Կովկասի համար այսօրվա Անկարան փորձում է լուծել իր օգտին։ Եթե Ռուսաստանը կորցրեց Կովկասը, կկորցնի իր ողջ հարավային ֆլանգը և կդադարի կայսրություն լինելուց։ Այստեղ է, որ Հայաստանի և նրա շահերը սերտորեն համընկնում են։

- Ստացվում է, որ այս մեծ խաղում Արցախի հաղթանակը կարող է կանգնեցնել «Մեծ Թուրան» ծրագրի մեկնարկը և օգնել տարածաշրջանում բազմաթիվ հարցեր լուծել:

- Անշուշտ։ Արցախում մեր պարտությունը կարող է բացել պանդորայի արկղը ողջ տարածաշրջանում և դրանից անդին։ Ուստի, մենք ֆիզիկական և բարոյական ուժ պետք է գտնենք մեր մեջ ոչ միայն եղածը պահելու, այլև ռազմական գործողությունները հակառակորդի տարածք տեղափոխելու համար: Եթե մենք հարվածենք Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղին, Եվլախի երկաթուղային հանգույցին, Մռավի լեռնանցքը կտրելով՝ դուրս գանք Ռուսաստանի սահման՝ անցնելով ընդամենը 127 կմ, ապա շատ հարցեր կլուծվեն, և Ադրբեջանի փլուզման հարցը կդառնա իրատեսական: Վաղվա խաղաղությունը ես պայմանավորում եմ պատերազմը հակառակորդի տարածքում շարունակելով: Սա իմ խորին համոզմունքն է, և ոչ միայն իմ։

- Պատերազմը հակառակորդի տարածք տեղափոխելը բավական լուրջ սցենար է: Արդյո՞ք Հայաստանը կգնա այդ ճանապարհով:

- Մենք այլընտրանք չունենք։ Թշնամին ծրագրավորում է նախ՝ հայաթափել Արցախը, հետո, ընդհանրապես, վերացնել երկու հայկական պետությունները։ Բայց սա 1915 թվական չէ, և մենք ի զորու ենք ջախջախել ագրեսորին, կոտրել նրա ողնաշարը և պարտադրել խաղաղություն՝ թելադրելով մեր պայմանները։ 1994-ին մենք պատերազմից դուրս եկանք հաղթող, սակայն շահեցին ազերիները: Չկրկնե՛նք նույն սխալը։ Սերունդները դա մեզ չեն ների։

Արմինե Գրիգորյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում