Հայաստանում ավելանում է կիբերհանցագործությունների թիվը

Past.am-ը զրուցել է ՀՀ ոստիկանության ԿՀԴՊ ԳՎ կիբերհանցագործությունների դեմ պայքարի վարչության բաժնի պետի տեղակալ Հայկ Մկրտչյան ի հետ.

– Պարո՛ն Մկրտչյան, կիբերհանցագործությունների ո՞ր տեսակներն են տարածված Հայաստանում: Կա՞ն թիրախավորված խմբեր:

– Քանի որ կիբերհանցագործությունները լայն շրջանակ ունեն, թիրախ կարող է լինել յուրաքանչյուրը: Չկա կոնկրետ որևէ սոցիալական կամ մասնագետների խումբ, որոնց կարող ենք թիրախային խումբ համարել: Որպես այդպիսին թիրախ են անչափահասները, ովքեր տարրական գիտելիքներ չեն ունենում, թե ինչպիսի վարքագիծ պետք է դրսևորել սոցկայքերում, ինչերից պետք է խուսափել:

ՀՀ–ում ամենատարածված հանցատեսակը համակարգչային տեխնիկայի միջոցով կատարվող հափշտակությունն է: Օրինակ՝ բանկային քարտերից արվող հափշտակությունը:

Այլ հանցատեսակներ էլ կան, օրինակ՝ շորթումը: Սոցիալական ցանցերը հաճախ շորթման գործիք են դառնում: Պարզ օրինակ բերեմ: Մարդիկ մտերմական հարաբերություններ են ունենում և ինչ–ինչ ճանապարհներով փոխանակում ինտիմ լուսանկարներ: Այդ լուսանկարներն ընկնում են երրորդ անձի ձեռքը, և դրանք չհրապարակելու համար նա գումար է պահանջում:

– Վերջին տարիների կտրվածքով կիբերհանցագործությունների ի՞նչ ցուցանիշ ունենք:

– Տարեցտարի ՀՀ–ում ավելանում է կիբերհանցագործությունների թիվը: Պատճառն այն է, որ տարեցտարի մեր առօրյայում ավելանում է բջջային հեռախոսների և տեխնիկայի այլ տեսակների թիվը: Եթե երկու տարի առաջ 75 դեպք էր գրանցվել, ապա անցած տարի 100 դեպք է արձանագրվել: Ամբողջ աշխարհն է կանգնած այդ խնդրի առջև:

– Պայքարելու ի՞նչ նոր մեխանիզմներ են մշակվում: Արդիականացման կարիք տեսնո՞ւմ եք:

– Ինչպես յուրաքանչյուր բնագավառում, նշված ոլորտում ևս նորարարություններ են անհրաժեշտ: Մենք մշակած լավ պրակտիկա ունենք: Տարվա ընթացքում դպրոցներում հանդիպումներ ենք կազմակերպում: Աշակերտներին իրազեկում ենք, թե ինչ պետք է անեն ինտերնետ տիրույթում, ինչերից պետք է խուսափեն: Բացի այդ, լայն տարածում գտած հանցատեսակների մասով ոստիկանությունը տարբեր հաղորդումներ է ստեղծում ու իրազեկում քաղաքացիներին: Համագործակցում ենք եվրոպական կառույցների հետ՝ առանց այդ համագործակցության չես կարող պայքարել: Այս հանցագործության առանձնահատկությունն այն է, որ մեկ հանցագործության մեջ կարող է ներգրավված լինել 5–ից ավելի պետություն:

– Հասարակության տեղեկացվածությունը բավարա՞ր եք համարում:

– Հստակ չեմ կարող ասել՝ բավարար է, թե ոչ: Բայց տեսեք՝ դեռ մանկահասակ տարիքից երեխաների ձեռքին արդեն սմարթֆոններ են: Ըստ այդմ՝ կիբերտիրույթում հետզհետե նրանց ինտելեկտը բարձրանում է, բայց զուգահեռ ավելանում է նաև վտանգը: Կիբերտիրույթը վիրտուալ է, բայց այն շատ նման է մեր առօրյային: Որքան էլ տեղյակ լինես, հնարավոր է մեկ անզգուշություն անես ու հանցագործության զոհ դառնաս: Ինչպես կյանքում, այնպես էլ կիբերտիրույթում ոչ ոք երաշխավորված չէ:

Հասարակությանը խորհուրդ կտայի ամբողջ առօրյան սոցիալական կայքերում չտեղադրել: Համացանցում տեղադրված տեղեկությունները երրորդ անձը շատ հեշտությամբ կարող է իրենց դեմ օգտագործել: Բացի այդ՝ անձնագիր, վարորդական իրավունք ստանալուց խորհուրդ կտայի չլուսանկարել ու չտեղադրել այդ փաստաթղթերը սոցիալական կայքերում: Բանկային քարտերի մասով էլ կարող են մաքրել քարտի վրա նշված կոդերը, իհարկե, նախապես դրանք այլ տեղ գրելով: Եթե երկրորդ անձը ձեր քարտի գաղտնաբառը չիմանա, հնարավոր է՝ քարտի դիմացի և հետևի մասում նշված կոդերով համացանցում գործարքներ կատարի:

– Ի՞նչ խոշոր հանցագործություններ կառանձնացնեք:

– Ծանր դեպքերը հիմնականում գործարար հարաբերություններին են վերաբերում: Գործարարները արտասահմանյան տարբեր ընկերությունների հետ են աշխատում: Գալիս է մի պահ, երբ նրանք գումարն ուղարկում են, բայց ապրանքը չի գալիս: Կապ են հաստատում իրենց գործընկերների հետ ու տեղեկանում, որ գումարն իրենց հաշվեհամարին չի հասել: Խնդիրն այն է, որ նրանք նամակագրություն են վարած լինում կեղծ գործարարների հետ: Հաքերները փոփոխում են համակարգչային տվյալները, միջամտում են նամակագրությանը, ուղարկում իրենց ցանկալի հաշվեհամարը ու ստանալով գումարը՝ անհետանում: Հայաստանում հաշվառված մի շարք ընկերություններ կրել են գումարների ըդհուպ մինչև 50 և 100 հազար դոլարի կորուստ:

Աննա Բադալյան