Ո՞ւր է տանում ԿԸՀ-ի «երրորդ ճանապարհը»

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Հայաստանի ընտրական գործընթացները կրկին հայտնվել են լուրջ իրավաքաղաքական քննարկումների կենտրոնում։ Խոսքը ընտրություններից հետո ստեղծված իրավիճակի մասին է, երբ արձանագրված խախտումների առկայությունը փաստացի ընդունվել է, սակայն դրանց հետևանքների վերացման ուղղությամբ համապատասխան քայլեր չեն ձեռնարկվում։ Ավելին՝ պետական մարմինները փորձում են իրենց դիրքորոշումը հիմնավորել միջազգային կառույցների փաստաթղթերի այնպիսի մեկնաբանություններով, որոնք բազմաթիվ հարցեր են առաջացնում իրավական տեսանկյունից։ Արդյունքում վտանգվում է հազարավոր քաղաքացիների ընտրական իրավունքի լիարժեք իրացումը։

Երբ երեք ընտրատեղամասերում քվեարկության արդյունքները պաշտոնապես ճանաչվել են անվավեր, դա նշանակում է, որ արձանագրված խախտումները եղել են էական և կարող էին ազդեցություն ունենալ ընտրությունների ընդհանուր արդյունքների վրա։ Նման դեպքերում ընտրական օրենսդրությունը նախատեսում է հստակ գործողությունների շրջանակ։ Մասնավորապես, Ընտրական օրենսգրքի 101-րդ հոդվածի համաձայն՝ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը պետք է ընտրի երկու հնարավոր տարբերակներից մեկը՝ կամ կազմակերպել մասնակի վերաքվեարկություն տվյալ տեղամասերում, կամ նշանակել նոր ընտրություններ։

Այս հարցում կարևոր է հասկանալ ԿԸՀ-ի իրավական կարգավիճակը։ Հանձնաժողովը կոչված է ապահովելու օրենքի պահանջների իրականացումը և չունի իրավասություն սեփական հայեցողությամբ վերափոխելու կամ անտեսելու օրենսդրական դրույթները։ Նրա գործառույթը օրենքի կատարումն է, այլ ոչ թե դրա քաղաքական կամ իրավիճակային մեկնաբանությունը։

Այնուամենայնիվ, ԿԸՀ-ն իր դիրքորոշումը հիմնավորում է՝ հղում կատարելով Վենետիկի հանձնաժողովի 2025 թվականի հրատապ կարծիքին (CDL-AD(2025)003)։ Ըստ այդ մեկնաբանության՝ եթե վերաքվեարկություն անցկացվի միայն մի քանի տեղամասում, ընտրողները արդեն կիմանան ընդհանուր արդյունքների պատկերը, ինչը կարող է ազդել նրանց հետագա քվեարկության վրա։ Սակայն այս փաստարկը չի նշանակում, որ արձանագրված խախտումները կարող են մնալ առանց իրավական հետևանքի։

Վենետիկի հանձնաժողովի մոտեցման հիմքում ընկած է ոչ թե խախտումների անտեսումը, այլ դրանց արդյունավետ վերացումը։ Եթե մասնակի վերաքվեարկությունը տվյալ պայմաններում չի կարող ապահովել արդար և հավասար ընտրական գործընթաց, ապա օրենսդրությամբ նախատեսված է այլ լուծում՝ նոր ընտրությունների անցկացումը։ Հետևաբար իրավական տեսանկյունից վիճահարույց է այն մոտեցումը, որի համաձայն խախտումը ճանաչվում է, սակայն դրա հետևանքները որևէ կերպ չեն վերացվում։

Իրավունքի գերակայության սկզբունքը ենթադրում է, որ խախտման ծանրությունն ու մասշտաբը չեն կարող հիմք դառնալ պատասխանատվությունից կամ իրավական հետևանքներից խուսափելու համար։ Հակառակ դեպքում կստացվի վտանգավոր իրավիճակ, երբ որքան մեծ է խախտումը, այնքան ավելի հեշտ է այն թողնել առանց լուծման։

Հատկանշական է նաև, որ ԿԸՀ-ի կողմից հիշատակվող Վենետիկի հանձնաժողովի փաստաթուղթը կապված էր Ռումինիայում 2024 թվականին տեղի ունեցած ընտրական գործընթացների հետ։ Այդ դեպքում երկրի Սահմանադրական դատարանը, հաշվի առնելով արձանագրված խնդիրների լրջությունը, գնացել էր ընտրությունների արդյունքների ամբողջական չեղարկման ճանապարհով։ Այս հանգամանքը բազմաթիվ իրավաբանների կարծիքով վկայում է, որ փաստաթղթի տրամաբանությունը ոչ թե անգործությունն է արդարացնում, այլ հակառակը՝ պահանջում է արդյունավետ արձագանք ընտրական խախտումներին։

Այս պայմաններում Սահմանադրական դատարանի առաջ կանգնած է հիմնարար նշանակության հարց. որքանո՞վ են պաշտպանված քաղաքացիների ընտրական իրավունքները Հայաստանում։ Դատարանի որոշումը կարող է ոչ միայն ազդել տվյալ ընտրական գործընթացի վրա, այլև ձևավորել ապագա իրավական պրակտիկան։ Եթե ընդունելի համարվի այն մոտեցումը, ըստ որի արձանագրված խախտումները կարող են մնալ առանց գործնական հետևանքի, ապա դա կարող է ստեղծել վտանգավոր նախադեպ հետագա ընտրությունների համար։

Ուստի քննարկվող հարցը վաղուց դուրս է եկել սովորական ընտրական վեճի շրջանակներից և վերածվել է պետական ինստիտուտների արդյունավետության, իրավունքի գերակայության և սահմանադրական կարգի պահպանման կարևորագույն փորձության։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ