Դեբեդի գաղտնիքները․ բացահայտելով Հայաստանը (մաս 17)
ՄՇԱԿՈՒՅԹՍեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին
Դեբեդը պարզապես գետ չէ․ այն հյուսիսային Հայաստանի պատմության, մշակույթի և բնության ողնաշարերից մեկն է, մի տարածք, որտեղ յուրաքանչյուր քար ու ոլորան իր պատմությունն ունի։
Դեբեդ գետը ձևավորվում է Փամբակ գետի և Ձորագետ գետի միախառնմամբ՝ Ալավերդիի շրջակայքում։ Այն հոսում է Լոռու մարզով, ապա անցնում Վրաստան և միանում Քուռ գետին։ Գետի ընդհանուր երկարությունը մոտ 176 կմ է, որից զգալի մասը գտնվում է Հայաստանի տարածքում։
Դեբեդի կիրճը համարվում է երկրի ամենագեղատեսիլ վայրերից մեկը․ այստեղ բարձր ժայռերը, խիտ անտառներն ու մշուշով պատված լեռները ստեղծում են դրամատիկ բնապատկերներ, որոնք հատկապես տպավորիչ են աշնանը և գարնանը։
Դեբեդի ավազանը դարեր շարունակ եղել է մշակութային խոշոր կենտրոն։ Այստեղ են գտնվում հայկական ճարտարապետության գլուխգործոցներ՝ Հաղպատ վանքը և Սանահին վանքը, որոնք ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Այս վանքերը ոչ միայն կրոնական, այլև կրթական կենտրոններ էին, որտեղ զարգանում էին գիտությունը, գրականությունն ու ձեռագրարվեստը։
Գետի երկայնքով պահպանվել են նաև միջնադարյան կամուրջներ, ամրոցների ավերակներ և հին բնակավայրեր, որոնք վկայում են, որ Դեբեդի կիրճը եղել է կարևոր առևտրային և ռազմավարական ուղի։
Դեբեդի շրջանը հարուստ է բուսական և կենդանական աշխարհով։ Անտառներում կարելի է հանդիպել կաղնի, բոխի, հաճարի ծառեր, իսկ կենդանական աշխարհում՝ աղվեսներ, գայլեր և տարբեր թռչնատեսակներ։ Գետն ինքնին կարևոր է նաև ձկնատեսակների համար, թեև վերջին տասնամյակներին էկոլոգիական խնդիրները որոշակի ազդեցություն են ունեցել դրանց վրա։
Դեբեդը կարևոր դեր է խաղացել նաև արդյունաբերական զարգացման մեջ։ Խորհրդային տարիներին գետի հովիտում զարգացած էին հանքարդյունաբերությունը և մետալուրգիան, հատկապես Ալավերդիում։ Գետը օգտագործվել է նաև էներգետիկ նպատակներով՝ փոքր հիդրոէլեկտրակայանների միջոցով։
Այսօր տարածաշրջանը աստիճանաբար վերածվում է զբոսաշրջային կենտրոնի․ էքստրեմալ տուրիզմ, արշավներ, հեծանվային երթուղիներ և մշակութային տուրեր են կազմակերպվում Դեբեդի կիրճում։ Շատերի համար սա այն վայրն է, որտեղ կարելի է միաժամանակ զգալ բնության ուժը և պատմության շունչը։
Դեբեդի «գաղտնիքները»
Տեղացիները հաճախ պատմում են, որ Դեբեդի կիրճում կան դեռևս չբացահայտված քարայրներ ու հնավայրեր։ Որոշ հատվածներում կարելի է գտնել ժայռապատկերների հետքեր կամ հին ճանապարհների մնացորդներ, որոնք ժամանակին կապել են տարբեր բնակավայրեր։ Այս ամենը Դեբեդը դարձնում է ոչ միայն տեսարժան, այլև առեղծվածային վայր։
Դեբեդը մի ամբողջ պատմություն է՝ գրված ջրով ու քարերով։ Այն միաժամանակ անցյալ է և ներկա, բնություն և մշակույթ։ Եվ որքան էլ ուսումնասիրված լինի, միշտ թվում է, թե գետը դեռ պահում է իր ամենամեծ գաղտնիքները՝ սպասելով նոր բացահայտումների։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը
Հետևեք մեզ՝ այստեղ
Նեպալում ջրհեղեղի զոհերի թիվը հասել է 675-ի
ՌԴ ԱԳՆ-ն հայտարարել է Ուկրաինայում ռազմական գործողությունների «զգույշ իրականացման» մասին
Գիտնականները մշակել են համակարգ, որը կարող է միաժամանակ ջուր, էլեկտրաէներգիա և ջրածին արտադրել
27-ամյա տղամարդու սիրտը կանգ է առել անմիջապես հարսանիքից հետո
Փաշինյանի երկու օգնականները վերանշանակվել են
Հրդեհ՝ Աբովյանում․ «Mercedes»-ը այրվել է
Պուտինն ու Փաշինյանը սեպտեմբերի 1-ին կհանդիպեն
«Այս խաղաղությունը արժեր նրան ինչ կորցրել եմ». Մենչի դստեր նոր էմոցիոնալ գրառումը
Գազի եվրոպական շուկան կանգնած է «ձմեռային խուճապի» առաջ
Սպասվում է հորդառատ անձրեւ ու կարկուտ. օդի ջերմաստիճանն աստիճանաբար կնվազի 4-6 աստիճանով
Ռուսաստանի պատժամիջոցներից խուսափելու համար պետությունը պետք է հստակ քայլեր ձեռնարկի. Հրայր Կամենդատյան
Մեկնարկել է սիրողական որսաշրջանը. Էկոպարեկային ծառայությունը հսկելու է սահմանված կարգի պահպանումը
Վարչախմբի միակ գերակա նպատակն Ադրբեջանին հաճոյանալն է. Արեգ Սավգուլյան
Նախիջևանում Թուրքիայի գլխավոր հյուպատոսը պատրաստվում է անցնել «Զանգեզուրի միջանցքով»
Վթարային ջրանջատում. տեղեկատու
Շղթայական ավտովթար՝ Երևանում․ բախվել են 4 ավտոմեքենաներ
2-ամյա երեխան երրորդ հարկի պատուհանից վայր է ընկել․ նրան տեղափոխում են Երևան
ԶՊՄԿ․ Սյունիքի տնտեսության շարժիչ ուժը՝ նոր հնարավորությունների ու զարգացման ճանապարհին
Առաջիկա եղանակը Հայաստանում
Ինչո՞ւ «ֆորմուլա» և ինչո՞ւ «1». ե՞րբ «մեր բակում էլ հարսանիք կլինի». «Փաստ»
ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (29 ՕԳՈՍՏՈՍԻ).Առաջին էլեկտրական սղոցը, առաջին շուրջերկրյա թռիչքը, առաջին խորհրդային ատոմային ռումբը. «Փաստ»
Բյուջերի կատարողականի անհամամասնության սև բծերը. «Փաստ»
Թբիլիսյան խճուղում բшխվել են հարսանեկան արարողության մեկնող «Mercedes G»-ն ու մեկ այլ «Mercedes»
Ուկրաինական ԶՈւ-ն ԱԹՍ–ներով hարվածել է Ռոստովի մարզին և «Ozon»–ի լոգիստիկ օբյեկտին
Երևանի Կենտրոնում և Արաբկիրում օդում փոշու բարձր պարունակություն է արձանագրվել
Ի՞նչ նոր «գործիքներ» է պատրաստվում կիրառել Ռուսաստանը. սահմանափակումների ավելի խիստ փուլի շեմին. «Փաստ»
770 ժամ առանց քայքայման. Գերմանիայում մշակվել է Բիգ Մակի սկզբունքի վրա հիմնված եռաշերտ արեգակնային մարտկոց
Վերանշանակումներ են եղել ՆԳՆ-ում
Այն քայլերը, որոնք անում է այսօրվա Ազգային ժողովը, կարծես թելադրված լինեն թշնամու կողմից. Ցոլակ Ակոպյան
Այս ճանապարհը կարող է թանկ արժենալ Հայաստանի համար
Երևանը կորուստներ կկրի այդ քայլից. «Փաստ»
ՄԹ-ում քրիստոնեական փառատոնի ժամանակ ցուցանակը փլուզվել է, 1 մարդ կյանքից հեռացել է, 6-ը՝ վիրավորվել
«Բարի, ընկերասեր, խելացի տղա էր Համլետս». Համլետ Բադալ յանն անմահացել է նոյեմբերի 1-ին Նռնաձորում. «Փաստ»
Նորավանքի ճանապարհին 30-ամյա վարորդը «Mitsubishi»-ով կողաշրջված հայտնվել է ձորակում
ԻՀՊԿ-ն հայտարարել է, որ Իրանը լիակատար վերահսկողություն ունի Հորմուզի նեղուցի նկատմամբ
«Նիկոլ Փաշինյանի ղեկավարած խմբակը Հայաստանը տանում է դեպի Արևմուտք-Ռուսաստան ռազմական բախման թատերաբեմ՝ իր վատթարագույն հետևանքներով». «Փաստ»
Իշխանության նպատակն արդարադատության վերականգնումը չէ. Մենուա Սողոմոնյան
Ո՞վ է իրականում որոշում՝ ով է մեղավոր. վտանգավոր հարց Հայաստանի դատական համակարգին
Ռուսաստանը հարվածներ է հասցրել Ուկրաինայի լոգիստիկ կենտրոններին և նավահանգիստներին
Պետության ու պետականության համակողմանի կազմաքանդման «մեթոդաբանությունը». «Փաստ»
Ինչ փոխարժեքներ են սահմանվել այսօր
Հորդառատ անձրևի հետևանքով Գյումրիում ջրալցվել են նկուղներ․ փրկարարներն իրականացրել են ջրահեռացման աշխատանքներ
Ի՞նչ փոփոխություններ են սպասվում վարորդական իրավունքի վկայականի ստացման գործընթացում. նախագիծ. «Փաստ»
ԵՄ անդամակցության գործընթացը «խաղ ու պար» չէ. կարո՞ղ է, արդյոք, Հայաստանը շահած դուրս գալ հակադրման քաղաքականությունից. «Փաստ»
Նեպալում ջրհեղեղի հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 626-ի
Օգոստոսի 31-ին, սեպտեմբերի 2-ին, 4-ին գազ չի լինելու․ հասցեներ
Հայաստանը հայտնվել է Արևմուտքի աշխարհաքաղաքական թակարդում. «Փաստ»
Աչքին հիմա էլ «խլուրդներ» են երևում. «Փաստ»
Շինծու գործերի սնանկությունը. Ավետիք Չալաբյանի դեպքի քաղաքական ու իրավական ուղերձները. «Փաստ»
Սամվել Կարապետյանի հիմնադրած թիմը պատմական հաջողություն արձանագրեց. «Փաստ» 
