Ո՞ւր անհետացան լեգենդար ավտոբուսները, ի՞նչ է արտադրվում հիմա դրանց փոխարեն. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Կոպոտային КАвЗ ավտոբուսները՝ իրենց բնորոշ «քթային» ուրվագծով, խորհրդային և հետխորհրդային ճանապարհների անբաժանելի մասն էին կազմում։ ԳԱԶ բեռնատարների հիման վրա ստեղծված այդ անտեսք ու անշուք տրանսպորտային միջոցները տասնամյակներ շարունակ ուղևորներ են տեղափոխել քաղաքներում և հատկապես գյուղերում, ծառայել որպես դպրոցական և հերթափոխային ավտոբուսներ: Սակայն այսօր ճանապարհներին նրանց հանդիպելը հազվադեպ երևույթ է։ Ո՞ւր անհետացան այդ լեգենդար ավտոբուսները, և ինչո՞ւ դադարեց դրանց արտադրությունը։

Կուրգանի ավտոբուսային գործարանը (ԿԱվԶ) իր պատմությունը սկսել է 1958 թվականին, երբ սկսվել է ԳԱԶ-51 շասսիի վրա հիմնված ԿԱվԶ-651 կոպոտային ավտոբուսների արտադրությունը։ Այդ մեքենաները պարզ էին, հուսալի և իդեալական՝ խորհրդային տարածքում օգտագործման համար։

ԿԱվԶ ավտոբուսները դարձան իսկական աշխատանքային ձիեր. դրանք օգտագործվում էին կոլտնտեսությունների, ֆերմաների, ձեռնարկությունների աշխատակիցների, դպրոցականների տեղափոխության համար, դրանք նաև շտապօգնության և հուղարկավորության մեքենաներ էին: Կոպոտային դասավորությունը, չնայած խցիկի համեմատ իր ավելի փոքր տարողությանը, ապահովում էր վարորդի անվտանգությունը և առանձնացնում էր շարժիչը ուղևորային խցիկից՝ նվազեցնելով ներսում աղմուկի և հոտերի մակարդակը։ Հատկապես մեծ ժողովրդականություն էին վայելում վառ դեղին դպրոցական ավտոբուսները:

Հետաքրքիր է, որ 1980-ականներին հզորությունը մեծացնելու և համաշխարհային միտումներին համապատասխանելու համար ԿԱվԶ-ը փորձել է ստեղծել ոչ կոպոտային դասավորության ավտոբուս՝ ԿԱվԶ-3100 «Սիբիր» անվամբ ավտոբուսը։ Սակայն ԽՍՀՄ ավտոմոբիլային արդյունաբերության նախարարությունը արգելք է դրել արտադրության նման փոփոխության վրա՝ պնդելով շարունակել կոպոտով մոդելների արտադրությունը։ Պատճառը գործարանի մասնագիտացումն էր, բացի դա, կոպոտային ավտոբուսները մեծ պահանջարկ ունեին: ԽՍՀՄ փլուզումից և նախարարության հրահանգների չեղարկումից հետո էլ ԿԱվԶ-ն շարունակել է արտադրել կոպոտային ավտոբուսներ։ Նման պահպանողական դիզայնը անսպասելիորեն մրցունակություն է ցուցադրել 1990-ականների տնտեսական անկայունության պայմաններում, երբ էժան և հեշտ վերանորոգվող մեքենաները ոսկու արժեք ունեին։

Բայց, չնայած իրենց նախկին ժողովրդականությանը, 2000-ականների սկզբին կոպոտային ավտոբուսները սկսել են արագորեն անհետանալ: Դրա պատճառները բարդ են։ ԿԱվԶ-ի հիմքում ընկած էին ԳԱԶ–ի շասսին և շարժիչները, որոնք դժվար էին համապատասխանում ավելի ու ավելի խստացող բնապահպանական չափանիշներին։ Ավելին, 1990-ականների վերջին պահանջարկն էր կտրուկ նվազել։ Պետական տնտեսությունները, կոլեկտիվ տնտեսությունները և պետական ձեռնարկությունները, որոնք հիմնական սպառողներն էին, կա՛մ փակվել էին, կա՛մ անցել ավելի ժամանակակից կաբովերային մոդելների, որոնք առաջարկում էին ավելի մեծ տարողունակություն և հարմարավետություն։ ԿԱվԶ-ի արտադրությունը 1989 թվականի 20 հազար ավտոբուսից նվազել էր մինչև 769–ի՝ 1997 թվականին։ Դպրոցական ավտոբուսները, չնայած իրենց ժողովրդականությանը, նույնպես քննադատության առարկա էին։ Նրանց հնացած դիզայնը և հարմարավետության ցածր մակարդակը դժգոհություն էին առաջացնում: 2008 թվականին որոշում է կայացվել ամբողջությամբ հրաժարվել կոպոտային մոդելներից։ Գործարանն այդ տարիների ընթացքում արտադրել էր մոտ 450 հազար կոպոտային շարքի ավտոբուս, ինչը այն դարձրել է համաշխարհային ավտոբուսների արտադրության պատմության մեջ ամենատարածվածներից մեկը։

Ժամանակակից ԿԱվԶ-ն շարունակում է գոյություն ունենալ որպես ԳԱԶ խմբի մաս՝ արտադրելով այնպիսի կավովեր ավտոբուսներ, ինչպիսիք են ԿԱվԶ-4235-ը և ԿԱվԶ4238-ը, որոնք օգտագործվում են քաղաքային տրանսպորտում։ Գործարանը պահպանում է իր հեղինակությունը՝ որպես հուսալի սարքավորումների արտադրող, բայց արդեն բոլորովին այլ ձևաչափով։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում