Շինարարական տափօղակ, որը հանրաճանաչ դարձրեց դրա հեղինակին, չնայած վերջինիս՝ բազմաթիվ այլ խոշոր ձեռքբերումներին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մեզանից յուրաքանչյուրը կյանքում գոնե մեկ անգամ բախվել է այս փոքրիկ, բայց չափազանց օգտակար դետալին։ Հնարավոր է՝ դուք այն օգտագործել եք հեղյուսային՝ բոլտային միացումն ամրացնելու համար՝ նույնիսկ չմտածելով, որ նման նպատակի համար հարթ տափօղակը բավարար չէ, և հատուկ այդ նպատակի համար նախատեսված է համապատասխան կտրվածքով տափօղակը՝ շայբան:

Եվ, այո, այն ունի իր սեփական անունը, որի իմացությունը նոր հորիզոններ կբացի շինարարական խանութներում խորհրդատուների հետ շփվելու համար: Չնայած այդ անունը գուցե հենց այդ խորհրդատուների համար էլ «գյուտ» լինի: Պատկերացրեք նրանց շփոթությունը, երբ նման մի խանութում հարցնեք. «Որտե՞ղ են ձեր Գրովերի տափօղակները»: Սկզբում նրանք կշփոթվեն, բայց հետո իմանալով՝ ինչի մասին է խոսքը, գուցե հարգանքով նայեն ձեզ։ Գուցե և... ընդհակառակը: Ինչևէ: Ամեն դեպքում իմացությունը չի խանգարի:

Հետաքրքիրն այն է, որ այդ տափօղակն անվանվել է ի պատիվ մի մարդու, ով իր հետքն է թողել ճարտարագիտության մեջ: Խոսքը գյուտարար Ջոն Ուիլյամ Գրովերի մասին է՝ ինժեներ և շինարար Անգլիայից, ծնված 1836 թվականին։ Մարլբորո քոլեջում և Գերմանիայում սովորելուց հետո նա առանձնահատուկ կարիերա է ունեցել։ Տարիների ընթացքում մասնակցել է Ռոչեսթերում կամրջի կառուցմանը, Էլթվիլ Ամ Ռեյնում երկաթուղու կառուցմանը, ինչպես նաև ուսումնասիրել է երկաթուղային գծերը այնպիսի երկրներում, ինչպես Իսպանիան, Պորտուգալիան և Վենեսուելան։ Վերադառնալով հայրենիք՝ Գրովերն աշխատանքի է ընդունվել գիտության և արվեստի բաժնում, որտեղ արագ դարձել է ճարտարագիտության և դիզայնի բաժնի վարիչ։ Նրա նախագծերից ուշագրավ են կռած երկաթյա կառամատույցը Կլիվեդոնում և տպավորիչ երկաթե կամուրջը Քինգսլենդում՝ 200 ոտնաչափ բացվածքով:

Բացի այդ, Ջոն Ուիլյամ Գրովերը հիշվում է որպես «Աշխատավոր դասակարգի կրթությունը» գրքույկի հեղինակ, որը գրվել է Կրթության խորհրդի կոմիտեի խնդրանքով։ Այդ աշխատանքի համար նա մրցանակ է ստացել, իսկ հնաոճ իրերի նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը միայն հաստատում է, որ ինժեների կյանքը հարուստ ու բարեկեցիկ է եղել։ Ավելի ուշ նա փոխել է իր ուշադրությունը դեպի ջրամատակարարում: Նրա ջանքերով այն ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի շատ քաղաքներ ձեռք են բերել ժամանակակից ջրամատակարարման համակարգեր։

Միայն այս բոլոր ձեռքբերումները բավական կլինեին Գրովերի անունը պատմության մեջ թողնելու համար։ Բայց զավեշտն այն է, որ նրա անունը առավելապես հայտնի է շինարարական տափօղակի հորինմամբ, որն օգտագործվում է միացումների հուսալիությունը բարելավելու համար: Այն ստեղծվել է երկաթուղային արդյունաբերությունում նրա աշխատանքի ընթացքում։ Նրա գաղափարն էր՝ օգտագործել այդ տափօղակը ռելսերի հեղյուսային միացման ամրությունն ավելացնելու համար: Այդ սկզբունքն այնքան արդյունավետ էր, որ նման տափօղակները հիմա էլ դեռ օգտագործվում են երկաթուղիներում, ինչպես նաև ավտոմոբիլային և գյուղատնտեսական մեքենաների արդյունաբերության մեջ:

Այնուամենայնիվ, չնայած իր բազմակողմանիությանը, Գրովերի տափօղակն ունի նաև իր թույլ կողմերը: Ժամանակի ընթացքում դրա՝ կտրվածքով հատվածը թուլանում է՝ այն վերածելով սովորական հարթ տափօղակի, քանի որ դրա սկզբնական լարվածությունը նվազում է: Այն կարող է նաև մետաղի վրա հետքեր թողնել: Մյուս թերությունն այն է, որ մեկ անգամ օգտագործելուց հետո Գրովերի տափօղակը հաճախ կորցնում է իր հատկությունները և չի կարող կրկին օգտագործվել:

Գրովերի տափօղակն աստիճանաբար փոխարինվում է նոր լուծումներով։ Դրանց թվում են պլաստիկ ներդիրներով ինքնափակվող տափօղակները, որոնք կլանում են թրթռումները, զսպանակային տափօղակները, որոնք ժառանգել են Գրովերի տափօղակի գործառնական սկզբունքի մի մասը, ատամնաձև տափօղակը, որը ֆիքսում է ամրացման մանեկը՝ գայկան: Հանրաճանաչ են նաև բեղիկներով տափօղակները և նույնիսկ այնպիսի ավանդական մեթոդները, ինչպիսիք են գամելը կամ եռակցումը: Այս լուծումներից յուրաքանչյուրն ունի իր առավելություններն ու թերությունները՝ կախված կիրառման ոլորտից:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում