Ի՞նչ է իրականում նշանակում տագնապի SOS ազդանշանը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Տարբեր վարկածներ կան, թե իրականում ինչ է իրենից ներկայացնում SOS ազդանշանը, արդյո՞ք այն ինչ-որ հապավում է և այլն: Հենց սկզբից ասենք, որ տագնապի SOS ազդանշանը (Մորզեի այբուբենով՝ «երեք կետ-երեք գիծ-երեք կետ») ոչ մի բան էլ չի նշանակում և չի վերծանվում։ Իրականում շատերն են համոզված, որ SOS ազդանշանը թարգմանաբար վերծանվում է «փրկեք մեր հոգիները» (անգլերեն՝ Save Our Souls), բացի դա, որոշներն ասում են, որ SOS նշանակում է «փրկեք մեր նավը» (անգլերեն՝ Save Our Ship), տարածված է նաև «լողալ կամ խեղդվելը» (անգլերեն՝ Swim Or Sink), ամենայուրահատուկ վերծանումն է՝ «դադարեցրեք այլ ազդանշանները» (անգլերեն՝ Stop Other Signals)։

Բայց սրանցից որևէ մեկը իրականության հետ կապ չունի: Այն, որ այս տագնապի ազդանշանը՝ երեք կետ (S), երեք գիծ(O) և երեք կետ (S) Մորզեի այբուբենով է, նշանակում է, որ այն հայտնվել է անլար հեռագրի ժամանակաշրջանում, քանզի հենց այն ժամանակներում են սկսել օգտագործել Մորզեի այբուբենը։ Իրականում, ով ծանոթ է Մորզեի այբուբենին, կարող է փաստել, որ հավաքել այս երեք տառերի կոմբինացիան՝ շատ հեշտ է և հիշվող։ Հավանաբար, հենց այդ պատճառով են տագնապի այս ազդանշանը սիրել նավերի ռադիստները։ Այնուամենայնիվ, նշենք, որ տագնապի SOS ազդանշանը մասսայական և բոլորի համար հասկանալի է դարձել ոչ միանգամից։ Տագնապի համընդհանուր որոշակի ազդանշան մտցնել փորձել են դեռևս 1903 թվականին։ Այն ժամանակ Բեռլինում ընթացող Ռադիոհեռագրորդների միջազգային առաջին գիտաժողովի ժամանակ համաձայնագիր է ստորագրվել, համաձայն որի, որոշվել է, որ անլար հեռագրի կայանները պետք է հնարավորության սահմաններում առաջնահերթություն տան ծովում լողացող նավերից ստացվող տագնապի ազդանշաններին։

Որպես տագնապի համընդհանուր ազդանշան՝ այն ժամանակ որոշվել է CQD (գիծ, կետ, գիծ, կետ, երկու գիծ, կետ, երկու գիծ, երկու կետ) ազդանշանը։ Պետք է նշել, որ այս տառերի համակցությունը պատահական չէր։ Բանն այն է, որ CQ-ն բոլոր հեռագրային կայանների ընդհանուր կանչի նշանն է, որին ավելացված է D-ն՝ «վտանգը» (անգլերեն՝ danger): Այս իմաստով ազդանշանը վերծանվում է որպես «բոլոր հեռագրային կայաններին հայտնում եմ տագնապի մասին»։ Սակայն դժվար չէ նկատել, որ այս ազդանշանը արագ հավաքել դժվար է անգամ արհեստավարժ ռադիստի համար, առավել ևս պետք է հաշվի առնել այն, որ այդ ազդանշանը ուղարկողը պետք է գտնվի խորտակվող նավի վրա։ Արդյունքում այդ ազդանշանը մասսայական չդարձավ։ Այն օգտագործում էին միայն այն նավերը, որոնք օգտագործում էին Markoni ընկերության հեռագրային սարքերը, իսկ այն նավերը, որոնք ունեին այլ սարքեր, չէին հասկանում այդ ազդանշանը։

Արդյունքում 1906 թվականին Բեռլինում Ռադիոհեռագրորդների միջազգային երկրորդ գիտաժողովի ընթացքում այդ հարցը դարձավ քննարկման առարկա։ Այս գիտաժողովին մասնակցում էին 29 երկրի ներկայացուցիչներ։ Սկզբից Markoni ընկերության ներկայացուցիչները կրկին առաջարկեցին CQD ազդանշանը, բայց ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչները առարկեցին դրան, քանի որ, ըստ նրանց, տվյալների այդ ազդանշանը հաճախ շփոթում են ընդհանուր CQ ազդանշանի հետ։ Բացի դա, պարզվեց, որ նույն ազդանշանը օգտագործում են նաև ցամաքային ծառայություն ն ե րը եր կ աթու ղու վթար ն ե րի և դժբախտ դեպքերի ժամանակ, որն էլ կարող էր խառնաշփոթ առաջացնել։ Հետո գերմանացի մասնագետները առաջարկեցին SOE ազդանշանը (երեք կետ, երեք գիծ, կետ), սակայն սա ևս շատերին դուր չեկավ, քանի որ համարվեց, որ մեկ կետով նշվող E-ն վերջում կարող է կորչել և չնույնականացվել հեռու տարածությունների և եթերի ծանրաբեռնվածության դեպքում։

Մերժվեց նաև անգլիացիների առաջարկը՝ դրոշակներով ազդանշանային համակարգում օգտագործվող NC-ն («աղետի եմ ենթարկվել, պետք է օգնություն»), քանի որ այն ևս դժվար էր հավաքել Մորզեի այբուբենով։ Արդյունքում գերմանացի ռադիստները գտան, որ ամենահարմարը այն է, որ SOE ազդանշանում մի տառ փոխվի։ Եվ այդպես ծնվեց SOS ազդանշանը։ Այն բոլորին դուր եկավ, քանի որ այն հեշտ է հավաքել, բացի դա, հեշտ է նաև ընդունել և նույնականացնել անգամ ծանրաբեռնված եթերի պայմաններում։ Տագնապի SOS ազդանշանը առաջին անգամ հնչեցվել է 1909 թվականի օգոստոսի 9-ին, երբ Նյու Յորքից Ջեկսոնվիլ լողացող ամերիկյան «Արապաոե» շոգենավը կորցրել էր ընթացքը և լողում էր ծովի հոսանքով։ SOS տագնապի ազդանշանը ընդունել է Հյուսիսային Կարոլինայի Խատտերաս կղզում գտնվող անլար հեռագրի Միավորված ընկերության կայանը և ուղարկել նավատիրոջ ընկերության գրասենյակ։ Ավելացնենք, որ «Տիտանիկի» ուղարկած SOS տագնապի ազդանշանը եղել է թվով 8-րդը ազդանշան ուղարկած նավերի շարքում։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում