Վիճակագրական ծառայության և իրական վիճակագրության միջև

Կառավարության կողմից ընդունված նախագծով հուլիսի 1-ից Հայաստանում միջին ամսական և նվազագույն կենսաթոշակները, ինչպես նաև ծերության, հաշմանդամության նպաստների չափերը կբարձրանան։ Նվազագույն կենսաթոշակը 31 600 դրամից կդառնա 36 000, միջին կենսաթոշակը՝ 46 100 դրամից՝ 49 700 դրամ։ Այդ բարձրացումները գնաճից առաջանցի՞կ են, թե՞ ոչ։ Այս և գնաճին վերաբերող այլ հարցերի Vesti.am-ի հետ զրույցում պատասխանել է Աուդիտորների պալատի նախագահ Նաիրի Սարգսյանը։

-         Վիճակագրական ծառայության հրապարակումները դիտարկելով՝ տեսնում ենք, որ պարենային զամբյուղի ապրանքներում 2018թ-ի և այսօրվա գներում փոփոխություններ կամ  չկան, կամ էլ շատ չնչին են, բայց ունենք 8,3 % գնաճ, 2018թ-ի 1,8%-ի համեմատ։ Ինչո՞վ է սա պայմանավորված։

-         Նախ նշեմ, որ Վիճակագրական կոմիտեի ցուցանիշները կասկածի տակ ենք դնում: Միշտ չէ, որ այդ ցուցանիշներն արտացոլում են իրականությունը։ Գնաճ՝ նշանակում է բոլոր ծառայությունների  և ապրաքատեսակների արժեքի միջին աճ։  2018թ-ից մինչ այսօր ունենք 30 % գնաճ։ Այսինքն՝ մարդկանց համար ապրելը թանկացել է 30 %-ով։  Պարենային զամբյուղում կարող են լինել ապրանքներ, որոնց գները նույնիսկ նվազել են, իսկ որոշներն էլ՝ թանկացել են կրկնակիից ավելի։ Այստեղ հարց է առաջանում, թե ո՞ր ապարանքներն է ավելի շատ ձեռք բերում միջին վիճակագրական քաղաքացին։ Օրինակ՝ մակարոնեղենը թանկացել  է մոտ 80-90 %-ով։ Բացի այդ, ամսվա սկզբում, երբ աշխատավարձերի, թոշակների, նպաստների վճարման ժամանակահատվածն է՝ այդ ընթացքում խանութներում մի քանի անգամ գների փոփոխություն կարող ենք տեսնել։  Այսինքն՝  հիմնական սպառման ժամանակահատվածում գները բարձրացնում են, հետո՝ նվազեցնում։ Միջինում՝ ամեն ինչ նորմալ է, բայց իրականում՝ ոչ։

-         Օրինակ՝ տավարի մսի գնի փոփոխությունը չնչին է։ 2018թ-ին 1 կգ ոսկորներով տավարի միսը կարելի էր գնել միջինը 2500 դրամով, իսկ հիմա այն մոտ 3800 դրամ է, բայց վիճակագրությունում այդ 30 %-անոց ցուցանիշը չի երևում։ Ինպե՞ս բացատրել։

-         Այստեղ իրարից տարանջատված չեն տեղական թարմ արտադրության միսը և ներմուծված սառեցված միսը, որը հիմականում ձեռք է բերվում պետական գնումների, արտադրական պրոցեսի համար։ Տնային տնտեսությունում հիմնականում օգտգործվում է թարմ տեղական միսը։ Սրան պետք է գումարել Վիճակագրական կոմիտեի թվերին միանշանակ չվստահելը և սեզոնայնության գործոնը։

-         Առանց առանձին ապրանքնները դիտարկելու՝ թոշակառուն ասում է, որ 4400 դրամ բարձացած թոշակի պայմաններում ավելի քիչ գնում է կարողանում անել։ Մոտ 15 % բարձրացումը կարո՞ղ է կոմպրեսացնել գնաճը։

-         Ո՛չ։ 2018թ մինչ այժմ ունեցել ենք 30 տոկոս գնաճ։ Եթե թոշակառուների թոշակը բարձրացել է 15%-ով, այնուամենայնիվ, նա աղքատացել է 15 %։

-         Այս դեպքում մոտ 50 %-ով բարձրացել է միջին աշխատավարձը։ Այստեղ խնդիրը ո՞րն է։

-         Թվերը խաբուսիկ են։ Այդ ցուցանիշն ավելացել է բացառապես պետական ապարատում ավելացած պարգևավճարների, որոշ ոլորտներում ղեկավար կազմի աշխատավարձների բարձրացման հաշվին՝ ոստիկանություն, հանքարդյունաբերություն, ՏՏ, կապ և այլն։ Եթե դիտարկենք առանձին ոլորտները, ապա գյուղատնտեսության ոլորտում  աշխատավարձերն ավելացել են 10%-ով։ Նշանակում է, որ գյուղատնտեսության ոլորտի աշխատակիցն աղքատացել է 20 %-ով։ Որոշակի աճ կա շինարարության ոլորտում, իսկ, օրինակ, կրթության, գիտության, մշակույթի ոլորտում աշխատավարձերը փոփոխության չեն ենթարկվել։ Մշակույթի ոլորտում իրական 40 000 դրամ աշխատավարձեր կան, կրթության ոլորտում՝ 80 000 դրամ և այլն։

-         Մինիմալ աշխատավարձը 2018թ-ին 55 000 դրամ էր, իսկ հիմա՝ արդեն 75 000 դրամ։ Ստացվում  է 36 % մինիմալ աշխատավարձի աճ կա և 30 % գնաճ, բայց գնումներում քաղաքացին էական դժվարություններ ունի։ Ինչո՞ւ։

-          30% գնաճում կան ծառայություններ, որ քաղաքացին ընդհանրապես ձեռք չի բերում։ Օրինակ՝ հաշվապահական հաշվառում, փաստաբանական ծառայություն, գուցե սրանք աճել են 5%-ով, իսկ մակարոնեղենը 90 %-ով։ Քաղաքացին այս ծառայություններից չի օգտվում և պետք է դիտարկել, որ իր համար գնաճ հենց 90 %-ն է։ Այս մակրոտնտեսական ցուցանիշները միշտ էլ բոլոր իշխանությունների համար ամենաձեռնտու ցուցանիշներն են, որովհետև միջին թվեր են հրապարակում և ասում են՝ ամեն ինչ լավ է։ Միջին վիճակագրական քաղաքացու ծախսերն իրականում կրկնապատկվել են։

-         Ունենք 12,6 % տնտեսաան աճ և 8,3 % գնաճ։ Սրանք, համեմատության  մեջ դնելիս, իրար փոխլրացնո՞ւմ են

-         Սրանք համեմատել պետք չէ, քանի որ կարևոր է, թե մենք ո՞ր ոլորտում ունենք գնաճ և ո՞ր ոլորտն է շոգեքարշի դերում տնտեսությունը տարել առաջ։ Հիմանական տնտեսական աճի գործոն է  հանդիսացել ռուս-ուկրանիական պատերազմը։ Առանձին ցուցանիշները դիտարկելիս՝ տեսնում ենք, որ մոտ 28 %-ով աճել է ծառայությունների ոլորտը։ Մասնավորապես՝ ռեստորանային, հույրանոցային, սրճարանային ոլորտը։ 1,7 մլն տուրիստ է եկել Հայաստան և այդ ծառայություններից օգտվելով՝ տնտեսությունն առաջ է մղել։ Զուգահեռ, երբ դիտարկում ենք առնձին ոլորտներում տնտեսկան ցուցնիշները, ապա օրինակ՝ մշակվող արդյունաբերությունը 2 % աճ է գրանցել։ Այսինքն այստեղ արդեն կա կեղծիք, քանի որ չի կարող այդքան ռեստորանային ծառայությունների ավելացումն իր հետ չտանի որոշակի մշակվող արդյունաբերության աճին՝ խմիչքներ, մթերքներ։ Այս ամենին զուգահեռ մանրածախ առևտուրն աճել է 2 %-ով։ ՀՀ բնակչության կեսից ավելի մարդ է եկել Հայաստան, բայց մանրածախ առևտուրն աճել է 2 %-ով։ Սա նշանակում է, որ գնաճի հաշվին ՀՀ քաղաքացու սպառումը նվազել է, բայց նախորդ տարվա համեմատ աճում է զուտ 1,7 մլն ռելոկանտի հաշվին։ Եթե դա չունենայինք, ապա ականատես կլինեինք մարածախ առևտրի մոտ 10% նվազման։