Ախտորոշելու փոխարեն՝ հիմքերի ավերում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հայաստանում կրթական համակարգի բարեփոխման հարցը շարունակում է մնալ հանրային օրակարգի կարևորագույն հարցերից մեկը։ Թեման սուր ընկալումների տեղիք է տվել հատկապես այս տարի, երբ բուհերում բազմաթիվ տեղեր թափուր են մնացել, նվազել է բարձրագույն կրթության նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Այո, Հայաստանի կրթության և գիտության ոլորտում բազմաթիվ թերություններ ու բացթողումներ կան, բայց այդ թերությունները ուղղելու փոխարեն հաճախ իշխանությունները ողջ համակարգն են քանդում, ինչպես արեցին անվտանգության ոլորտում։

Փոխանակ ախտորոշում արվի բարձրագույն կրթության ոլորտում առկա իրավիճակի համար, վեր հանվեն պատճառները և կոնկրետ քայլեր նախատեսող լուծումներ տրվեն, չգիտես ինչու Փաշինյանը կառավարության նիստում միանգամից խոսեց ակադեմիական քաղաքի կառուցման մասին։ Նախ՝ ուշագրավ է, որ ակադեմիական քաղաքի կառուցումը երկարատև՝ տարիներ ընդգրկող գործընթաց է, որը ներառված է ՀՀ կրթության մինչև 2030 թվականը պետական ծրագրում։ Սակայն նախքան ակադեմիական քաղաքի կառուցմանն անցնելը, պետք է կենտրոնանալ խնդրի բովանդակային կողմի վրա, մասնագիտական շրջանակների և հանրության ներսում քննարկումներ սկսել կրթության բարեփոխումների շուրջ, հասկանալ կրթական ոլորտի առավելություններն ու թերությունները, աշխատաշուկայի պահանջներին համապատասխանեցումը ու ժամանակակից զարգացումների ուղղությունները։

Եվ այդ քննարկումների արդյունքում միգուցե պարզ դառնա, որ հարկ է տարբեր բուհերում ինչ-որ ֆակուլտետներ միավորել կամ ստեղծել նորերը, որոնց գործունեությունը արդիականություն կունենա։ Այլապես տարիներ ընդգրկող ակադեմիական քաղաքի շենքային մասի կառուցման շուրջ խոսելով՝ ոչինչ չի փոխվի։ Պատահական չէ, որ տևական ժամանակ տեղեկություններ էին շրջանառվում, որ իշխանությունները, առաջնորդվելով չարչու տրամաբանությամբ, ցանկանում են ԵՊՀ-ի շենքը վաճառել, այն հյուրանոց դարձնել ու համալսարանն այլ վայր տեղափոխել։ Անգամ գործարարների անուններ էին նշվում, ովքեր մեծ հետաքրքրություն էին ցուցաբերում այս հարցում։ Ինչ վերաբերում է ակադեմիական քաղաքի գաղափարին, բուհերի միավորմանն ու դրանք Երևանից դուրս բերելուն, ապա առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե դա դրական երևույթ է օպտիմալացման ու Երևանի բեռնաթափման տեսանկյունից: Սակայն եթե խորամուխ լինենք խնդրի բոլոր ծալքերում, ապա կտեսնենք, որ այն նաև լուրջ ռիսկեր է ստեղծում կրթության համար։

Նախ՝ դրանով ջնջվելու են բուհերի արմատները և ձևավորված ավանդույթները։ Ինչպես բոլոր ոլորտներում են իշխանությունները փորձում մերժել անցյալը, այնպես էլ կրթության հարցում են առաջնորդվում։ Այնինչ, անցած ճանապարհը մեծ կարևորություն ունի կրթական ուղենիշների համար։ Պատահական չէ, որ աշխարհի շատ երկրներում փորձում են ցույց տալ, թե իրենց բուհերում ձևավորված կրթական և գիտական ավանդույթներ են գործում, որոնք գալիս են տասնամյակներից, անգամ դարերի խորքից, ու դրա շուրջ իմիջ են ձևավորում, իսկ մենք վերացնում ենք նույնիսկ եղածը և փորձում ամեն ինչ սկսել զրոյական կետից։ Փաշինյանն ասում էր, որ բոլոր պետական բուհերը պետք է միավորվեն՝ ձևավորելով մինչև խոշորացված 8 հաստատություն։ Բայց միշտ չէ, որ խոշորացումը և միավորումները դրական են։ Առավել ևս, խնդիրն այն է, թե արդյոք առանձին մասնագիտացումները չեն տուժելու սրանից։

Բացի դրանից, խոշորացումը, իշխանությունների պատկերացումների համաձայն, նշանակում է նաև ծայրահեղ օպտիմալացում, այսինքն՝ որոշ ուղղությունների գիտական և կրթական հենքը ավելի է նեղացվելու, մանավանդ որ Փաշինյանն ի ցույց դրեց իրենց մտադրությունը այդ 8 համալսարաններին կցել նաև հետազոտական ինստիտուտներ։ Ըստ երևույթին, այս ամենը նշանակում է, որ ՀՀ ԳԱԱ-ն լուծարվելու է, և նրանում ընդգրկված ինստիտուտները ցրվելու են ակադեմիական քաղաքի բուհերի վրա։ Բայց մասնագետները փաստում են, որ գիտահետազոտական ինստիտուտների լուծարմամբ կտուժի գիտությունը։ Այլ հարց է, որ իշխանությունները փորձում են կրճատման հաշվին աշխատավարձ բարձրացնել ու ցույց տալ, թե մեծ գործ են կատարել։

Կարճ ասած՝ իշխանությունների ծրագիրը բարձրագույն կրթության և գիտության համակարգը փորձարկումների ու սթրեսների ենթարկելու հերթական պրոյեկտ է։ Եվ վտանգի աստիճանն այնքան մեծ է, որ անգամ տպավորություն է առաջանում, թե շարունակում են քանդել պետության հիմքերը՝ այս անգամ հարվածի տակ դնելով կրթության և գիտության ոլորտը։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում