Պայթող եգիպտացորեն. ո՞վ է հայտնագործել պոպկորնը և ինչպես․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Պոպկորնը ( ադիբուդի, բովհատ, բոված կորեկ) եգիպտացորենի հատիկներից պատրաստվող ուտելիք է։ Ներկայումս պոպկորնը դարձել է անփոխարինելի ատրիբուտ հատկապես կինոթատրոններ այցելելիս: Այն շատ տարածված է, քանի որ, հավանաբար, չկա այնպիսի մարդ, որը չի փորձել այն: Պոպկորնի տեսակները բազմաթիվ են՝ քաղցր, աղի, պանրային, կարամելային և այլն: Այնուամենայնիվ, որտեղի՞ց է հայտնվել նման անսովոր սնունդը: Ո՞վ է հայտնագործել ադիբուդին: Պոպկորնի պատմությունը սկսվել է շատ վաղուց. հին հնդկացիներն են հորինել այն: Նրանք կարողացել են գտնել եգիպտացորենի այնպիսի հատուկ տեսակ, որը տաքացնելիս պայթում է: Այս իմաստն էլ հենց թաքնված է պոպկորն անվան տակ, քանի որ անգլերենից «պոպկորն» բառը թարգմանվում է որպես «պայթող եգիպտացորեն»: Եգիպտացորենի պայթելու գործընթացը հեշտությամբ է բացատրվում:

Բանն այն է, որ հատիկները պարունակում են օսլայով ջրի կաթիլներ, ջերմաստիճանը բարձրանալիս ջուրը գոլորշիանում է և պատռում հատիկի արտաքին թաղանթը, իսկ օսլան, համապատասխանաբար, բացվում և մի քանի անգամ ընդարձակվում է: Հնդկացիները պոպկորն պատրաստել են տարբեր ձևերով: Հնում ադիբուդի պատրաստում էին մետաղե ամրակներով և երկար կողային բռնակով կավե ափսեներով, որոնք լինում էին տարբեր ձևերի, օրինակ՝ կատվի կամ այլ կենդանու տեսքով: Նրանք եգիպտացորենը, ինչպես և հիմա, տաքացրել են յուղի միջոցով: Օրինակ` եգիպտացորենի մի գլուխը դրել են տաք յուղի մեջ և սպասել, մինչև բոլոր հատիկները բացվեն, նման կերպ ստացվել է փունջի նման մի բան, որով կանայք զարդարել են մազերը ու նաև կերել ստացված պոպկորնը: Մեքսիկայի հնագույն դամբարաններից մեկում գտել են եգիպտացորենի թագուհու արձանիկ ադիբուդիի նման գլխարկով: Եգիպտացորենը նաև «պայթեցնում» էին հենց տեղում` ծակում էին, վրան ձեթ քսում և դնում կրակի կողքի ավազին` պարբերաբար պտտելով:

Առաջին եվրոպացին, որը իմացել է այդ էկզոտիկ ուտեստի մասին, եղել է Էռնան Կորտեսը, որը 1519 թվականին իր ջոկատով հայտնվել է Մեքսիկայում: Պոպկորնի կոմերցիոն պատմությունը սկսվել է 1880 թվականին, երբ նրա մասին առաջին նշումներն են հայտնվել ԱՄՆ-ի գյուղատնտեսական փաստաթղթերում: 1885 թվականին Չարլի Կրիտորզը ստեղծել է ադիբուդիի առաջին մեքենան, որը հենց սկզբից կոչվել է «պոպպեր»: Այդ սարքը սկսել են տեղադրել հատկապես կինոթատրոնների մոտ: Իսկ Չարլի Կրիտորզը տեղաշարժման համար շատ հարմարավետ սարք ստեղծեց, որը կարելի է տարբեր վայրերում դնել և հեշտությամբ տեղաշարժել: Ժամանակակից «պոպպերները» իրենց սկզբնական տարբերակից գրեթե չեն տարբերվում: Տնային «պոպպերները» առաջին անգամ ստեղծվել են 1925 թվականին:

1945 թվականին Պերսի Սփենսերը նկատել է, որ հում եգիպտացորենը միկրոալիքային ճառագայթների ներքո «պայթում» է: Այս հայտնագործությունը ստիպել է փորձարկումներ կատարել այլ մթերքների հետ, և վերջ ի վերջո տեղի է ունեցել միկրոալիքային վառարանի հայտնագործումը: Սկսած 1890 թվականից մինչև Մեծ դեպրեսիան պոպկորնը ամերիկացիների համար դարձել է ազգային ուտեստ, քանի որ դա միակ համեղ ուտելիքն էր, որը կարող էին իրենց թույլ տալ աղքատ ընտանիքները:1950 թվականին եկել է հեռուստացույցի դարաշրջանը, կինոթատրոնների հաճախելիությունն ընկել է, և պոպկորնի համար սև օրեր են սկսվել: Բայց ոչ երկար ժամանակով: Ամերիկացիները սկսել են պոպկորն ուտել տանը` հեռուստացույցի դիմաց: Եվ ինչու միայն ամերիկացիները: Այս «ուտեստը» հիմա շատ հարգի է աշխարհի գրեթե բոլոր երկրներում:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում