Հոխորտանքի համախտանիշ. երբ հակադարձման այլ միջոց չկա. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստան–Լիխտենշտեյն ֆուտբոլային հանդիպումից հետո լրագրողների հետ ճեպազրույցում Հենրիխ Մխիթարյանը նշել էր, թե կարող ենք չգնալ մարզադաշտ, եթե նեգատիվ ենք մտածում և գնում ենք հավաքականի պարտությունը տեսնելու: Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի հավաքականի ամենահայտնի ֆուտբոլիստի հայտարարության ենթատեքստը հասկանալի է, բնական է, եթե երկրպագում ենք մեր հավաքականին, ապա դա անում ենք ոչ թե հաղթանակների համար, այլ որ մեր հավաքականն է, սակայն մյուս կողմից, Մխիթարյանի խոսքում զգացվում է կարծես թե նեղացկոտություն քննադատությունների հանդեպ: Ի դեպ, սրան չէինք անդրադառնա, եթե խնդիրը միայն այս հարցազրույցը կամ էլ միայն ֆուտբոլը լիներ:

Բանն այն է, որ հաճախ մենք նման տրամադրությամբ հայտարարություններ ենք լսում ոչ միայն տարբեր մասնագիտության ու զբաղմունքի տեր անձանցից, այլև քաղաքական գործիչներից ու պետական պաշտոնյաներից, ընդ որում՝ բարձրաստիճան պաշտոնյաներից: Անշուշտ, Մխիթարյանի պարագայում հասկանալի է, որպես ֆուտբոլիստ նա չի կարող ընդունել, որ հավաքականի երկրպագուները քննադատեն հավաքականին կամ հենց իրեն՝ չստացված խաղի համար, ի դեպ, նա հենց այդպես էլ ասում է՝ սա ֆուտբոլ է, որտեղ ամեն ինչ էլ պատահում է: Սակայն, երբ այսօրինակ մտայնություններն արտահայտվում են պետական վերնախավի բառապաշարում, շեշտադրությունների մեջ և հանրային խոսքում, ապա կարող ենք ասել, որ գործ ունենք պարզունակ հոխորտանքի հետ կամ էլ ժողովրդական լեզվով ասած՝ «մուննաթի»: 

Երևի կհիշեք՝ մեր նախկին վարչապետներից մեկն ասում էր՝ լավ է, թող մարդիկ արտագաղթեն, որ հեղափոխություն չանեն, մեկ այլ նախկին վարչապետ հոխորտում էր քաղաքացու վրա, թե՝ քո արտագաղթելով մի վախեցրու, կարող ես գնալ, այս ցանկը կարող ենք երկար շարունակել, բայց այստեղ խնդիրը բոլորովին էլ այդ արտահայտությունները չեն, այլ մտածողության տեսակը՝ եթե մենք լավը չենք, հեռացեք, եթե երկիրը խնդիրներ ունի ու դրանից դժգոհ եք՝ հեռացեք, եթե ֆուտբոլի հավաքականի խաղը ձեզ դուր չի գալիս՝ ստադիոն մի եկեք և այսպես շարունակ: Ըստ էության, հանրային անտարբերությունը և անտեսվածության զգացումը գալիս է հենց այս մտայնություններից: 

Ընդ որում՝ պետք է նշել, որ այստեղ կապ չունի, թե խոսքը իշխանության մասին է, թե Հենրիխ Մխիթարյանի կամ էլ, ասենք, որևէ արվեստագետի, ինժեների, թե այլ հայտնի կամ անհայտ անձի: Մտածողությունը, ըստ էության, նման բաժանումների չի նայում, մտածողությունը ձևավորվում է միջավայրում, որտեղ հոխորտանքը դառնում է քննադատությանը, դժգոհությանը հակադարձելու միջոց, ընդ որում՝ վատագույն միջոցը, որովհետև երբ քաղաքացին արդարացիորեն, տեղին կամ էլ զուտ զգացմունքների ազդեցության տակ դժգոհություն է արտահայտում, դա դեռ չի նշանակում, թե նա հասարակությանը ոչ պիտանի է, իսկ հոխորտանքը հենց նման տպավորություն է ստեղծում: Պատկերացրեք, եթե յուրաքանչյուրիս մեր սովորական դժգոհության կամ քննադատության համար ասեն՝ չեք ուզում, հեռացեք, տրամաբանական է, որ ամեն մեկս էլ մեզ անտեսված ու անպիտան կզգանք, քաղաքացիներ, որոնց կարիքը չունեն իշխանությունները, որոնց կարիքը չունեն սպորտսմենները, նկարիչները, դերասանները և այլն:

Այսպիսի մոտեցումներով երբեք հնարավոր չի լինի կառուցել առողջ հանրություն, որտեղ լսելի է բոլորի ձայնը, քննադատությունը, դժգոհությունը՝ անկախ նրանից, ընդունելի են դրանք, հաճելի, թե անընդունելի ու տհաճ: Ի վերջո բազմակարծությունն ու ժողովրդավարությունն էլ ծնվում են հենց այստեղից, ի վերջո ժողովրդավարության գերագույն արժեքը մարդն է և քաղաքացին, որը պետք է լինի գնահատված, որի զայրույթի, քննադատության, վերաբերմունքի հետ պետք է հաշվի նստեն բոլորը առանց նախապայմանների ու առանց բացառության: