Դժվար մասնագիտություն. ե՞րբ են նույնանում պաշտպանն ու պաշտպանյալը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Աշխարհում կան շատ տարբեր բնույթի, դժվարության ու բովանդակության մասնագիտություններ: Ցանկացած մասնագիտություն ունի իր բարդությունը, դժվարությունը, թեր և դեմ կողմերը: Բժիշկներն, օրինակ, գործ ունեն մարդու կյանքի ու առողջության հետ, էլեկտրիկները, հանքափորները և շատ ուրիշներ վտանգում են իրենց կյանքը, մի խոսքով` ինչքան մասնագիտություն, այդքան էլ առանձնահատկություն: Հենց այս տեսանկյունից փաստաբանի մասնագիտությունը ևս յուրօրինակ է, նաև ռիսկային, քանի որ, ի վերջո, փաստաբանը գործ ունի մարդկային ճակատագրի հետ: Բովանդակության մեջ փաստաբանի մասնագիտությունը չափազանց երկակի է` մի կողմից փաստաբանները հաճախ ստիպված են լինում պաշտպանել մարդկային ամենաստոր հատկություններով օժտված հանցագործների, մյուս կողմից փաստաբանի մասնագիտությունը արդարադատության գագաթնակետն է, քանի որ ցանկացած մարդ` անկախ իր արարքներից, ունի պաշտպանված լինելու իրավունք: 

Այս հակասությունների ու բովանդակային քննարկումների կամ մտորումների դաշտ մեր հանրության մեջ շատ քչերն են մտնում, փոխարենը շատ շատերը այս կամ այն հանցագործի, կամ տվյալ դեպքում ճիշտ կլինի ասել մեղադրյալի փաստաբանին պարզապես նույնացնում են պաշտպանյալի հետ, սկսում փաստաբանին արդեն մեղադրել իր պաշտպանյալի գործած կամ չգործած մեղքերի մեջ, մի խոսքով` տպավորություն է ստեղծվում, որ փաստաբանները պետք է ոչ միայն մասնագիտորեն պաշտպանեն իրենց վստահորդներին, այլև, հընթացս, պետք է պաշտպանեն նաև իրենք իրենց: Սա բավական լուրջ խնդիր է, որի արմատները հանրային ընկալման մեջ են: Ըստ էության, դժվար է պարզել այն արմատները, թե որտեղի է սկսվում փաստաբանների նկատմամբ նման բացասական վերաբերմունքը, դժվար է նաև պարզել, թե արդյոք այս մասնագիտության շուրջ տեղեկացվածության պակասի՞, թե՞ զուտ զգացմունքային մոտեցումների արդյունքում են նույնականացվում փաստաբանն ու պաշտպանյալը, սակայն մի բան պարզ է, որ առնվազն նման մոտեցումները առողջ չեն:

Սակայն հանուն արդարության հարկ է նշել, որ երբեմն էլ հանդիպում են փաստաբաններ, ովքեր դուրս են գալիս իրենց գործառույթների շրջանակից և սկսում են իրենց պաշտպանյալներին ներկայացնել բոլորովին այլ, առնվազն ոչ իրավական լույսի ներքո: Սա նույնպես բավական լուրջ խնդիր է, քանի որ, ըստ էության, փաստաբանական մասնագիտական էթիկայի մեր պատկերացումներով փաստաբան–պաշտպանյալ–դատական գործ հրապարակային հարաբերություններում չեն կարող լինել զգացմունքային, ընկերական, խնամի–բարեկամ–հարևանական դրսևորումներ: Նմանօրինակ դեպքերում էլ ինչ–որ իմաստով փաստաբաններն են իրենց նույնացնում իրենց պաշտպանյալի հետ` երբեմն մոռանալով, որ փաստաբանը պետք է ոչ թե մշտապես ապացուցի իր պաշտպանյալի արդարությունն ու ազնվությունը, այլ ավելի շատ պետք է ապահովի իր պաշտպանյալի իրավունքների լիակատար պաշտպանությունը: Կարծում ենք, հասկանալի է, որ այստեղ շեշտը հենց իրավունքներ բառի վրա է: Թերևս, երբ հաղթահարվեն այս մտայնությունները և հանրության, նաև փաստաբանների մոտ, այդժամ արդեն որևէ մեկը փաստաբանին չի մեղադրի այս կամ այն անհատին պաշտպանելու մեջ, իսկ փաստաբանն էլ իր պաշտպանյալի հետ առնվազն հրապարակային հարաբերություններում հանդես կգա զուտ մասնագիտական վարքագծով: