«Քնեցված» գործերը պետք է բացահայտվեն. հեղափոխությունն ու մամուլի ազատությունը

1993 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի որոշմամբ մայիսի երեքը սահմանվեց որպես Մամուլի ազատության համաշխարհային օր: Հայաստանում այսօր իրավիճակ է փոխվել և մամուլի ազատության օրն ու խորհուրդը ևս այդ նոր իրավիճակի տրամաբանության մեջ են:

«Լրագրողներ հանուն մարդու իրավունքների» ՀԿ-ի նախագահ, իրավապաշտպան Ժաննա Ալեքսանյանը Past.am-ի հետ զրույցում նախ շնորհավորեց լրագրողներին: Այնուհետև, դիմելով նրանց, ասաց. «Ուզում եմ, որ ազատագրվեն նախորդ շրջանից. հեղափոխությունն արդեն կայացել է: Իսկ մինչ այս մեզ մոտ մամուլն ազատ չի եղել: Իշխանությունների կողմից վերահսկվող հեռուստաընկերություններ կային, որոնք միակողմանի լրատվություն էին մատուցում թե՛ տարբեր շարժումների, և թե՛ ընդդիմադիրների ձերբակալությունների ժամանակ: Հանրությունը, որն ամբողջական ինֆորմացիա ստանալու իրավունք ուներ, չէր ստանում այն: Իսկ միջազգային իրավապաշտպան կառույցները, օրինակ՝ «Freedom House»-ը, արդեն խիստ գնահատականներ էին տալիս մամուլի ազատության առումով: Երբեմն տեսնում էինք նաև «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպության նեգատիվ կամ խիստ գնահատականները: Բացի այդ, իշխանության կողմից իջեցված պատվերներ էինք տեսնում մամուլում: Հույս ունեմ, որ առաջիկայում դա այլևս չի լինի: Վստահ եմ, որ մենք առաջիկայում ունենալու ենք ազատ մամուլ, ինչի կարիքը շատ ունենք»:

Ինչ վերաբերում է ազատականացման նշույլներին, իրավապաշտպանը նկատեց. «Դիտարկենք վերջին մեկ շաբաթը: Այդ ընթացքում արդեն պարզ էր, որ իշխանությունը փոխվելու է: Վերջին մեկ շաբաթվա կտրվածքով, մասնավորապես՝ Հանրային հեռուստաընկերությունը արդեն հանրահավաքներից հատվածներ էր ցուցադրում, մինչդեռ ծառայել էր իշխանությանը: Իսկ ամենավատն այն է, որ առհասարակ, անձնականացնում էին և իշխանության ոչ մի սխալը չէին տեսնում: Խոսքը կոնկրետ մեկ լրատվամիջոցի մասին չէ: Նման դրսևորումներ կային անգամ որոշ լրագրողների մոտ, ովքեր նման կեցվածքով սեպ էին խրում լրագրողական համայնքի մեջ՝ այն բաժանելով «մենք» և «դուք»-ի: Հիմա դեռ չնչին է դրական փոփոխությունը: Առաջիկայում, կարծում եմ, մասնավորապես՝ Հանրային հեռուստաընկերությունը, որը կոչված է ծառայելու հանրության շահերին, կիրականացնի իր իրական գործառույթը և հանրությանը բազմակողմանի լրատվություն կմատուցի»:

Ժաննա Ալեքսանյանի խոսքով՝ միջազգային հանրությունը հետևում է հայաստանյան իրադարձություններին ու տեսնում, որ շարժումն ինքնաբուխ է և արտաքին որևէ աջակցություն չկա:

«Իրենք տեսնում էին, որ կա երիտասարդների շարժում և այն կարող է տանել միայն ժողովրդավարական գործընթացների, որոնց թվում է նաև ազատ մամուլը: Ես այսօր կարդացել եմ եվրոպական դիվանագիտության ղեկավար Ֆեդերիկա Մոգերինիի հայտարարությունը, որտեղ կային մտահոգություններ նաև բռնությունների ենթարկված լրագրողների վերաբերյալ: Շատ գնահատելի էր հայտարարությունը: Բացի այդ, այնտեղ իշխանություններին ուղղված հստակ ուղերձ կար, ըստ որի՝ ազատ մամուլն ամենակարևորն է»,-ասաց մեր զրուցակիցը:

Նա հիշեցրեց, որ Հայաստանում 2016 թ. Սարի թաղի դեպքերի ժամանակ նաև բազմաթիվ լրագրողներ էին տուժել. «Քրեական գործեր էին հարուցվել, բայց այդ գործերը «քնեցված» են: Մենք գիտենք նաև, որ Հայաստանում լրագրողների նկատմամբ բռնություններ իրականացնողները երբևիցե չեն պատժվում: Որևէ դեպք չի բացահայտվել: Իսկ Սերժ Սարգսյանն ասում էր՝ մյուս անգամ չի կրկնվի, մոռացե՛ք, այնինչ՝ հիմա մենք ենք իրեն մոռանալու: Ես հիմա հույս ունեմ, որ Գլխավոր դատախազությունը կվերանայի այդ գործերը»:

Հարցին, թե նշված գործերը վերանայելու հնարավորություններ կա՞ն նոր փուլում, նա պատասխանեց. «Այո: Կարծում եմ՝ հատկապես վերջին գործերը դժվար թե կարճած լինեն, քանի որ նաև միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում են: Կձևավորվի նոր կառավարություն, ինչից հետո մենք ինքներս պետք է պահանջենք, որ փակված, կեղծ ու սարքված գործերը բացահայտվեն, իսկ մեղավորները ստանան իրենց արժանի պատիժը»:

Աննա Բադալյան