Սոչին սիրիական բաժանարարի և միաբանողի դիրքերում

Ռուսաստանի նախաձեռնությամբ Սոչիում ընթանալիք Միջսիրիական ազգային երկխոսության համաժողովին ընդառաջ՝ հետաքրքիր գործընթացներ են ծավալվում, գորւմ է «Փաստ» օրաթերթը:

Թուրքիան սկսել է մեղադրել ԱՄՆ–ին՝ Սիրիայում ազգային երկխոսության տապալման փորձերի համար, և արդեն երկու օր է՝ մեդիան գրում է ԱՄՆ–ի և Թուրքիայի նախագահների հեռախոսային բանակցությունների մասին, որի ընթացքում, իբր, Դոնալդ Թրամփը Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին խոստացել է ամեն բան անել սիրիական խնդրի քաղաքական կարգավորմանը նպաստելու համար, իսկ որ առավել կարևոր է՝ դադարեցնել օժանդակությունն ու զենքի մատակարարումը քրդերին:

«Մենք հենց սկզբից էինք ասում, որ ԱՄՆ–ը մեծ սխալ է գործում՝ ԴԱԻՇ–ի դեմ հակաահաբեկչական պայքարի շրջանակներում համագործակցելով YPG ահաբեկչական խմբավորման հետ: Բայց հիմա, երբ ԴԱԻՇ–ը չեզոքացված է, հույս ունենք՝ Վաշինգտոնը կդադարեցնի զենքի մատակարարումը քրդերին և կվերականգնի իր կապերը տարածաշրջանային իրական գործընկերների ու դաշնակիցների հետ»,–հայտարարել է Թուրքիայի վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը՝ Մեծ Բրիտանիա կատարած այցի ընթացքում մեկնաբանելով Թրամփ–Էրդողան հեռախոսազրույցը և հաստատելով, թե Լոնդոն է ժամանել՝ Անկարայի դիրքորոշումն անձամբ Լոնդոնին փոխանցելու համար:

Հետաքրքիր զուգադիպությամբ պաշտոնական Թեհրանն էլ է համարյա ամենօրյա ռեժիմով ակտիվացրել Սիրիայի խնդրի քաղաքական կարգավորման վերաբերյալ իր հավասարակշիռ հռետորաբանությունը՝ բոլոր մակարդակներում հայտարարելով, որ «Թեհրանը հանդես է գալիս հակամարտությունների՝ բանակցության ու երկխոսության միջոցով կարգավորման օգտին»:

Ձևակերպում, որ կիրակի օրը մեծ ոգևորությամբ ընդունվեց Եվրախորհրդարանում Իրանի հետ կապերի խմբի նախագահ Յանուշ Լևանդովսկու կողմից, որն այս օրերին Թեհրանում է գտնվում և, Իրանի ազգային հեռուստաընկերության փոխանցմամբ, ԻԻՀ խորհրդարանի խոսնակ Ալի Լարիջանիի հետ հանդիպման ընթացքում հայտարարել է, որ «Ահաբեկչության դեմ պայքարում Իրանի ջանքերը որևէ մեկից գաղտնի չեն մնում»: Եվրախորհրդարանն, իհարկե, դեռ բուն Բրյուսելը չէ, և Լևանդովսկին էլ ԵՄ ընդհանրական տեսակետը չի հայտնել այս դեպքում: Բայց ակնհայտ է, որ ԵՄ–ԱՄՆ հակադրությունների, ինչպես նաև՝ եվրոպական անջատողականության վերջին տենդենցների ֆոնին, հին աշխարհամասն էլ է հակվում Իրանին առանձնապես չնեղելու, Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունը պահպանելու և սիրիական միջխմբային երկխոսությանը գոնե չխանգարելու դիրքորոշմանը:

Վերջինիս անհրաժեշտության մասին, ի դեպ, սկսել են հաճախ խոսել նաև Իրաքում, որտեղ նույնպես ժամանակ առ ժամանակ կոնկրետ նետեր են ուղղվում ԱՄՆ տարածաշրջանային քաղաքականության ուղղությամբ: Այս ֆոնին Քաթարի դիրքորոշումը նույնպես շատ հետաքրքիր դրսևորում է ստանում՝ Թուրքիայի և Իրանի հետ ստորագրված Առևտրային համաձայնագրի տեսքով: Եվ հասկանալի է, երբ փորձագետներն այստեղ ավելի շատ քաղաքական ուղերձ, քան՝ հիշյալ երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը հեշտացնելու տնտեսական հնարավորություն տեսան: Ըստ էության, խնդրի առնչությամբ քաջ հայտնի է նաև ռուսական դիրքորոշումը, որն իր լոզունգային մեկնաբանությամբ հետևյալ տեսքն ունի՝ Մա՛հ ահաբեկիչներին, հաշտություն հակադիր ճամբարներում գտնվողներին, կառուցողական երկխոսություն պաշտոնական Դամասկոսի հետ: Ձևակերպում, որ ՄԱԿ–ի հատուկ բանագնացի խոստովանությամբ՝ ողջունվել է նաև ՄԱԿ–ում, որտեղ հույս ունեն, որ Սոչիում երկխոսությունը կհանգեցնի Սիրիայի ներկա սահմանադրության կետերի կառուցողական քննարկման, ՄԱԿ–ի վերահսկողությամբ խորհրդարանական ընտրությունների կազմակերպման նպատակով Ազգային համաժողովի ընտրած կոմիտեի ձևավորման և վերջապես՝ նոր ընտրությունների անցկացման:

Ի դեպ, վերջին հարցի առնչությամբ Սիրիայի ԱԳ նախարարությունը կիրակի երեկոյան հաղորդագրություն տարածեց՝ հայտարարելով, որ «Սիրիայի կառավարությունը ողջունում է ՄԱԿ–ի ջանքերը՝ միաժամանակ հշեցնելով, որ ՄԱԿ–ի վերահսկողությունը պիտի իրականացվի կազմակերպության Հռչակագրի շրջանակում, հարգելով երկրների ազգային ինքնիշխանությունն ու ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը»:

Փաստորեն, արտասիրիական խաղացողներից նույն համոզումն է հայտնել նաև լիբանանյան Հըզբոլլահը, դեռ սրանից շատ առաջ հայտարարելով նաև իր զինուժերի՝ Սիրիայից մասնակի դուրսբերման վերաբերյալ: Արդյունքում ինչպիսի խճանկար է ձևավորում ռուսական Սոչին՝ ակնհայտ է. մի կողմում Դամասկոսն է, Թեհրանը, Բաղդադը, Անկարան, Մոսկվան, լիբանանյան Հըզբոլլահը, խոշոր հաշվով՝ ՄԱԿ–ն ու Եվրոպան (կամ գոնե վերջինիս լուռ սատարումը Սիրիայի տարածքային ամբողջականությանը), մյուս կողմում ԱՄՆ–ն՝ սիրիական երկակի քաղաքականությամբ, կենտրոնախույս տրամադրություններով և վերջին շրջանում իսլամիստների հետ համագործակցությամբ հայտնի քրդական ուժերը, Սաուդյան Արաբիան ու նրա կոալիցիան, որտեղ շարունակում են Ասադի հրաժարականը պահանջել, Իսրայելը: Եվ թե ինչ զարգացում կունենա այս երկու ճամբարների հակադրությունը կամ ինչպես կհամադրի Սոչին առկա տարաբնույթ շահերն, անհայտ է:

Հավանաբար, չնայած ներկայացուցչականությանը (ՌԴ–ն Սոչի է հրավիրել Սիրիայի կառավարության կողմնակից ու ընդդիմադիր 33 խմբերի, շարժումների և քաղաքական կուսակցությունների), դեռ վաղ է մեծ հույսեր կապել սիրիական խնդրի վերջնական կարգավորման հետ: Իսկ եթե հաշվի առնենք ԴԱԻՇ–ից բացի մնացած իսլամական խմբերի ու քրդերի գործունեությունը, ինչպես նաև՝ ԱՄՆ պահվածքը, որը նույնիսկ այս օրերին է Աթ–Թանֆում գրոհայինների վարժեցնում՝ ըստ որոշ լուրերի, չի բացառվում, որ Մեծ հաշտության փոխարեն Սիրիայում դարձյալ կատարյալ քաոսը ռևանշի վերցնի…

Գոհար Սիմոնյան