Ահազանգ Կարեն Կարապետյանին. կառավարության որոշումը ոչ միայն շեղվել է բուն իմաստից, այլև չի լուծում մարդկանց խնդիրը

Պարզվում է՝ անուն–ազգանուններն օտար լեզվով ճիշտ տառադարձելու նախաձեռնությունը, որը սկսվել էր Անձնագրային և վիզաների վարչությունից, կատարման ճանապարհին խեղաթյուրվել է: Խնդիրն այն է, որ վարչությունը պատրաստել և կառավարության հաստատմանն է ներկայացրել որոշման նախագիծ, որը պետք է լուծեր հայերեն անուն–ազգանուններն օտար լեզվով ճիշտ տառադարձելու վաղուց հասունացած խնդիրը: Վարչությունը տառադարձման սկզբունքները մշակելու ճանապարհին ժամանակ շահելու համար իրենց կողմից կառավարությանը ներկայացրած նախագծի պատճենն ուղարկել են նաև Լեզվի պետական տեսչությանը:

Բայց արի ու տես, որ հանուն ժողովրդի բարօրությանն ուղղված և առաջին հայացքից այս պարզ ու անկեղծ ցանկությունը հետագայում վերածվել է մի մեծ կոշտուկի` «ցավեցնելով» և՛ ոլորտի պատասխանատուների, և՛ սովորական մարդկանց ուղեղը:
Խնդիրն այն է, որ տեսչությունը մոտ մեկ ամիս ժամանակ ու ռեսուրս է ծախսել և հայոց լեզվի այլ մասնագետների հետ մշակել է պահանջվող սկզբունքների նախագիծը, բայց Անձնագրային և վիզաների վարչության կողմից կառավարությանը ներկայացված որոշման նախագիծը հաստատվելուց հետո կառավարության իրավաբանական վարչությունից հրահանգվել է տառադարձման սկզբունքները մշակել Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարության Ստանդարտների ազգային ինստիտուտի հետ համատեղ:

Թեև հանձնաժողովը բավականին ներկայանալի կազմ է ունեցել, որտեղ ներգրավված են եղել անգամ Արտաքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչները, սակայն որոշում է կայացվել, որ այն ղեկավարի ինստիտուտի փոխտնօրեն, մասնագիտությամբ տնտեսագետ Գևորգ Նազարյանը:

«Այդպես էլ հասկանալի չէ, թե ինչու այս հարցը նման ընթացք ստացավ, և հիմա հասել են մի հանգրվանի, որ առհասարակ հասկանալի չէ, թե աշխատանքային խումբն ինչի վրա է աշխատում կամ խոսքն իրականում ինչի մասին է: Բանն այն է, որ առաջին նիստի ժամանակ պարզվեց, որ տառադարձումը պետք է ոչ թե անգլերեն լեզվի սկզբունքներով լինի, ինչպես նախկինում էր, այլ՝ լատիներենի: Եվ ստացվեց, որ տառադարձման սկզբունքները պետք է մշակենք մեռած լատիներեն լեզվի վրա հիմնվելով, որն իրականում որևէ առնչություն չունի ո՛չ կառավարության որոշման, ո՛չ մեր ապագա նպատակների, ո՛չ էլ մեր քաղաքացիների կյանքն ավելի դյուրացնելու հետ»,– «Փաստի» հետ զրույցում ասաց Լեզվի պետական տեսչության պետի տեղակալ Մարինե Հովյանը:

Ստացվում է, որ նոր հանձնաժողովի ղեկավարն իր առջև խնդիր է դրել մի գնդակով եվրոպական բոլոր լեզուներին «հարվածել», այն դեպքում, երբ օրինակ՝ հայերեն «Չ», «Ճ» կամ «Խ» տառերը անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, հոլանդերեն, իռլանդերեն կամ իսպաներեն լեզուներով գրելիս իրար հետ որևէ կապ չունեցող և բավականին տարբեր տառադարձումներով են գրվում: Եվ հարց է ծագում, թե հայերենից լատինատառ տառադարձել ասելով՝ ինչ նկատի ունի հանձնաժողովի տնտեսագետ նախագահը: Սա անշուշտ լուրջ շեղում է խնդրի բուն էությունից և ամենակարևորը հասկանալի չէ, թե ինչու է ընտրվել լատիներենը, երբ այն վաղուց մեռել է ու ոչ մի կապ չունի բարձրացված խնդրի հետ:

«Հանձնաժողովին ի սկզբանե հանձնարարվել է ՀՀ քաղաքացու անձնագրում և նույնականացման քարտում անգլերեն և հայերեն լեզուներով անվան և ազգանվան ամրագրման կարգը սահմանել, բայց ստեղծված հանձնաժողովը մեզնից վերցրեց մեր կողմից մշակած տառադարձության սկզբունքները, մեր կազմած փաստաթղթի վերնագիրը փոխեց, իմաստը խեղաթյուրեց և այն դարձրեց՝ «Հայկական այբուբենի տառերի գրադարձությունը լատիներեն տառերով փոխակերպման կանոններ և ցուցումներ», որը որևէ աղերս չունի կառավարության որոշման հետ»,– ասաց Մ. Հովյանը:
Անկեղծ ասած հասկանալի չէ, թե ինչու է առհասարակ կառավարության որոշումների կատարման ընթացքն այս կամ այն վարչության թեթև ձեռքով շեղվում տրամաբանորեն բոլորովին այլ ուղղությամբ, ձեռքի հետ էլ խեղաթյուրում կառավարության որոշման բուն էությունը:

Անկեղծ ասած, սա ավելի շատ նման է փչացած հեռախոսի էֆեկտի, երբ հոնքը սարքելու փոխարեն աչքն էլ հետն են հանում: Արդյունքում ոչ միայն հարցը չի լուծվում, այլև խնդիրն ավելի է խորանում, քանի որ ասենք՝ լեզվաբանական հարցերը լուծելուն կոչված կառույցների փոխարեն կառավարության որոշումը հանձնարարվում է իրականացնել հայոց լեզվի հետ որևէ աղերս չունեցող որևէ կազմակերպության:

Սա մոտավորապես նման է այն իրավիճակին, երբ օրինակ՝ կոշկակարին, կամ դերձակին, ով դանակ–մկրատի հետ «շփվելու» փորձ ունի, մի օր հանձնարարեն աչքի բարդ վիրահատություն իրականացնել: Այդ պայմաններում բնական է, չէ՞, որ մարդը ոչ միայն չի բուժվի, այլ, ամենայն հավանականությամբ, կմահանա: Այնպես որ, ստացվում է, որ կառավարության հարգարժան ղեկավար Կարեն Կարապետյանը ոչ միայն պետք է որոշումներ ընդունի, այլ հետամուտ լինի, թե այս կամ այն որոշման կատարումն ում է հանձնարարվել և ինչ նպատակով:

Այսքանով թեման սպառված չէ, քանի որ այս խմորը դեռ շատ ջուր կտանի: Առաջիկայում «Փաստը» կներկայացնի նաև կառավարության պետաիրավական վարչության պարզաբանումը, թե ինչու է նման որոշում կայացրել, իսկ հիմա ընդամենը ահազանգում ենք, որ կառավարության որոշումները ոչ միայն շեղվում են իրենց բուն իմաստից, այլ ավելի են խորացնում մարդկանց խնդիրները:

 

Արմինե Գրիգորյան