Քաթար. Ծոցի՝ ձեռքից գնացող մարգարիտը

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ 7 Հունիս, 2017 18:09

Այս օրերին շատերն են գլուխ ջարդում, որպեսզի հասկանան, թե արաբական երկրների՝ մոտ հինգ տասնամյակ տևած եղբայրությունն ինչու հանկարծ մեկեն ճաք տվեց, և ինչու բոլորը հատկապես ահաբեկչության ֆինանսավորման մեղադրանքով դուրս եկան բարեկամի դեմ, որ հաճախ նաև մյուսների փոխարեն էր տարածաշրջանի կեղտոտ գործերն իր ուսերին առել: Երեկ մենք փորձեցինք փաստել (և այդ հանգամանքն առանձնապես չի էլ թաքցվում), որ Քաթարն իրականում պատժվում է Սաուդյան Արաբիայից քիչ թե շատ անկախ գործելու՝ վերջին տարիների իր ցանկության, Իրանի հետ նորմալ հարաբերություններ հաստատելու, տարածաշրջանային լուրջ ամբիցիաներ դրսևորելու և սաուդիների հետ մրցակցելու պատճառով:

Մի բան, որ կարող է ոմանց մոտ քմծիծաղ առաջացնել, որովհետև Ծոցում, սովորաբար, ամենաբարձր ձայնով Սալման թագավորն է խոսել: Բայց հարկ է չմոռանալ, որ վերջինիս նավթային դրամապանակը գնալով բարակում է (Փաստը դրան մի քանի անգամ անդրադարձել է), խնդիրներն՝ ավելանում, վարկը՝ նվազում, իսկ ընդամենը 200000 ռեզիդենտ քաղաքացի ունեցող և 22 ազար կմ/քառ. տարածությամբ Քաթարը, որ նույնիսկ խմելու ջուր չունի և ծովի աղի ջրերն է գործածման համար պիտանի դարձնում, շարունակում է ծաղկել՝ աշխարհի ամենազարգացած երկիրը դառնալով (Այս երկրի ՀՆԱ–ն կազմում է 323,2 մլրդ ամերիկյան դոլար՝ 1 շնչին բաժին հասցնելով ուղիղ 400 հազար ԱՄՆ դոլար... համեմատության համար նկատենք, որ, օրինակ, Հայաստանում մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ–ն կազմում է ընդամենը 3037 դոլար, և այս ցուցանիշն էլ, շատ հաճախ, ուղղակի նկարվում է):

Իհարկե, այդ ամենը հաջողվում է նախ և առաջ նավթի ու գազի շնորհիվ, որ արդյունահանվում է օրական 1,54 մլն բարելի չափով: Բայց Քաթարը նաև փյունիկյան արմավենու, կորեկի, եգիպտացորենի և հատկապես բանջարեղենի ամենամեծ մատակարարն է տարածաշրջանում։ Այս երկրում գործածվում է հնարավոր ամեն ինչ. անապատներում զբաղվում են ուղտաբուծությամբ, ափամերձ ջրերում՝ ձկնորսությամբ ու թարմ, չորացրած ձկան, ծովախեցգետնի արտահանմամբ, մարգարիտի արդյունահանությամբ, Դոհան և Ումմ Աաիդը նավահանգիստներում ամեն վայրկյան աշխատանքային եռուզեռ է, Քաթարական ավիաուղիները ողջ աշխարհին են ձեռնոց նետում, իսկ միջազգային ճանաչում ձեռք բերած Ալ–Ջազիրա հեռուստակայանը, որ այժմ արգելվել է Քաթարին պատժած երկրներում, ուզածդ պատերազմում հաղթանակ կտոնի ողջ արաբական մեդիա դաշտի դեմ:

Այսքանից հետո, հաշվի առնելով փաստը, որ Քաթարը նաև ամենամեծ ներդրողներից է մահմեդական երկրներում (օրինակ՝ միայն Թուրքիայում այս երկիրը միլիարդավոր ներդրումներ է արել 90–ից ավելի հաշվվող իր ձեռնարկություններում) և, ըստ էության, կարողանում է սաուդիներից անջատ ֆինանսավորել և ուղղորդել արմատական խմբավորումներին, ակնհայտ է դառնում, թե այդ երկիրը կարճ ժամանակամիջոցում ինչ վտանգավոր ախոյան կարող է դառնալ Սաուդյան Արաբիայի համար: Մի երկրի, որ նաև ի՛ր ջանքերով Իրանի դեմ հաստատված միջազգային պատժամիջոցներով ուժեղացրեց ոչ թե իրեն, այլ Իրանի հետ Հարավային Փարսի հատվածում գտնվող բնական գազի ու նավթի՝ աշխարհի ամենախոշոր հանքավայրը բաժնեկցող Դոհային:

Այո, այս տարիներին, երբ Իրանին արգելված էր այդտեղից հեղուկ գազ ու նավթ արտահանել, Քաթարն ավելիով այն շահագործեց, և հարկ է նշել, որ Սիրիայի դեմ դավադրության հիմնական հեղինակն էլ ինքն էր, որովհետև հենց Դոհան 2000–ին առաջարկեց Արաբիայով‚ Հորդանանով, Սիրիայով ու Թուրքիայով անցնող՝ մոտ 10 միլիարդ դոլար արժողությամբ և 1500 կմ երկարությամբ խողովակաշար անցկացնել՝ տարածաշրջանի նավթն ու գազը Եվրոպա հասցնելու համար: Մի բան, որին, իհարկե, դեմ էին Իրանում, դեմ եղավ նաև Սիրիան՝ այդկերպ իր դեմ դուրս բերելով նաև ԱՄՆ հավանության արժանացած քաթարյան ծրագրի կողմնակից արաբական երկրներին ու Թուրքիային, որ նույնպես կողմ էր սունիական/հակաիրանական առանցքին:

Սաուդիների Սալման թագավորն ինքն էլ չնկատեց, թե Քաթարն ինչպես ռազմավարական նշանակություն ստացավ նաև իր հիմնական դաշնակից ԱՄՆ–ի համար, որը Ծոցում, Քուվեյթից հետո, երկրորդ ամենամեծ ռազմաբազան ունի Քաթարում՝ Ալ–Ուդեյդ՝ Իրաքի ու Աֆղանստանի օպերացիաների համար գործածվող: Բացի այդ, Ալ–Թամիմների 37–ամյա էմիրը հրաշալի հարաբերություններ ունի նաև ԱՄՆ ներկայի վարչակազմի պետքարտուղար Ռեքս Թիլերսոնի ու նրա գլխավորած ExxonMobil–ի հետ, որն, ասում են, լուրջ շահեր ու պայմանագրեր ունի Քաթարում: Եվ այժմ, չնայած ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի այցին ու ակնարկին, թե տարածաշրջանում ԱՄՆ գլխավոր գործընկերը Էր–Ռիադն է, սաուդիները կասկածում էին, որ Թրամփի հակասաուդական շրջապատն ու Թիլերսոնը, Սալման թագավորի հետ կնքած պայմանագրերով հանդերձ, դեմ կկանգնեին Քաթարին:

The Financial Times–ը հենց սրանով է բացատրում ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ բանակցություններ վարելու կոչն ու այն տխրությունը, որ տիրում է Սպիտակ տանը: Փաստորեն, Քաթարն անզգուշություն է ունեցել մանևրել Իրանի ու Ծոցի երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ–ի շահերի միջակայքում, և հիմա դժվար է ասել, թե այս լարված պահին գործելու ինչ պլան է ընտրվելու այս բոլորի և, կարծես թե, նաև տարբեր դիրքերում կանգնած ԱՄՆ նախագահի ու պետքարտուղարի կողմից: