Անկեղծ զրույց` առանց փայլի

Մեր հյուրն է դեսրասան Դերգեյ Դանիելյանը (Յոժ)

- Պա­րոն Դա­նի­ե­լյան, դժվար չէ՞ Յոժ լի­նե­լը հա­սա­րա­կու­թյան մեջ:

– Ի՞նչ նկա­տի ունեք:

– Ձեզ ըն­դու­նում են որ­պես կա­տա­կա­բան, սուր խոս­քի մարդ:

– Նոր­մալ է: Դժվա­րի ու հեշ­տի բան չկա. ամեն մարդ իր գործն է անում: Դրա հա­մար, որ շատ հա­ճախ հա­չում են, տար­բեր տե­ղե­րից բա­ներ են ասում, պա­տաս­խա­նում եմ` ես ձեզ խան­գա­րո՞ւմ եմ: Ի՞նչ անեմ, սա էլ իմ գործն է: Ուրիշ բան ձե­ռիցս չի գա­լիս: Գնամ ի՞նչ անեմ: Ան­գամ երբ հա­ղոր­դա­վար եմ, մտա­ծում եմ` ինձ­նից ի՞նչ հա­ղոր­դա­վար: Ես հա­ղոր­դա­վար էլ չեմ: Ես ինձ պար­զա­պես հան­դուր­ժում եմ, ինչ­պես ոչ օր­դի­նար անձ­նա­վո­րու­թյան:

– Իսկ Յո­ժի տակ նստած մար­դուն տես­նո՞ւմ են: Ուզո՞ւմ եք տես­նեն նրան:

– Իմ հան­դի­սա­տե­սը տես­նում է: Կամ այն շրջա­պա­տը, որն ինձ ըն­դու­նել է, տես­նում է:

– Իսկ ինչ­պի­սի՞ն է այդ մար­դը: Տխո՞ւր է, լո՞ւրջ է…

– Շատ ուրախ է, շատ օպ­տի­միստ է: Եվ ռե­ա­լիստ է: Օրի­նակ, այն­պի­սի բա­ներ չու­նեմ, թե վա­ղը սաղ օլի­գարխ­նե­րին կմտցնենք օրի­նա­կան դաշտ ու կսկսենք նոր­մալ ապ­րել: Նման բան չի կա­րող լի­նել: Որով­հե­տև, եթե այդ օլի­գարխ­նե­րին մտցնես հար­կե­րի տակ, ապա ո՞վ է տա­լու նրանց իրենց մա­րի­խու­ա­նա­յի փո­ղը, ո՞վ է տա­լու նրանց իրենց կա­զի­նո­նե­րում կրված փո­ղը: Ո՞վ է իրենց զենք առ­նե­լու, ի վեր­ջո: Այս է սիս­տե­մը: Այն­պես որ մտա­ծենք, թե վա­ղը լավ է լի­նե­լու, ծի­ծա­ղե­լի է ըն­դա­մե­նը: Պետք է «իդի­ոտ» լի­նես, որ հա­վա­տաս:
 Ես հի­մա ռե­ա Պա­րոն Դա­նի­ե­լյան, դժվար չէ՞ Յոժ լի­նե­լը հա­սա­րա­կու­թյան մեջ:

– Ի՞նչ նկա­տի ունեք:

– Ձեզ ըն­դու­նում են որ­պես կա­տա­կա­բան, սուր խոս­քի մարդ:

– Նոր­մալ է: Դժվա­րի ու հեշ­տի բան չկա. ամեն մարդ իր գործն է անում: Դրա հա­մար, որ շատ հա­ճախ հա­չում են, տար­բեր տե­ղե­րից բա­ներ են ասում, պա­տաս­խա­նում եմ` ես ձեզ խան­գա­րո՞ւմ եմ: Ի՞նչ անեմ, սա էլ իմ գործն է: Ուրիշ բան ձե­ռիցս չի գա­լիս: Գնամ ի՞նչ անեմ: Ան­գամ երբ հա­ղոր­դա­վար եմ, մտա­ծում եմ` ինձ­նից ի՞նչ հա­ղոր­դա­վար: Ես հա­ղոր­դա­վար էլ չեմ: Ես ինձ պար­զա­պես հան­դուր­ժում եմ, ինչ­պես ոչ օր­դի­նար անձ­նա­վո­րու­թյան:

– Իսկ Յո­ժի տակ նստած մար­դուն տես­նո՞ւմ են: Ուզո՞ւմ եք տես­նեն նրան:

– Իմ հան­դի­սա­տե­սը տես­նում է: Կամ այն շրջա­պա­տը, որն ինձ ըն­դու­նել է, տես­նում է:

– Իսկ ինչ­պի­սի՞ն է այդ մար­դը: Տխո՞ւր է, լո՞ւրջ է…

– Շատ ուրախ է, շատ օպ­տի­միստ է: Եվ ռե­ա­լիստ է: Օրի­նակ, այն­պի­սի բա­ներ չու­նեմ, թե վա­ղը սաղ օլի­գարխ­նե­րին կմտցնենք օրի­նա­կան դաշտ ու կսկսենք նոր­մալ ապ­րել: Նման բան չի կա­րող լի­նել: Որով­հե­տև, եթե այդ օլի­գարխ­նե­րին մտցնես հար­կե­րի տակ, ապա ո՞վ է տա­լու նրանց իրենց մա­րի­խու­ա­նա­յի փո­ղը, ո՞վ է տա­լու նրանց իրենց կա­զի­նո­նե­րում կրված փո­ղը: Ո՞վ է իրենց զենք առ­նե­լու, ի վեր­ջո: Այս է սիս­տե­մը: Այն­պես որ մտա­ծենք, թե վա­ղը լավ է լի­նե­լու, ծի­ծա­ղե­լի է ըն­դա­մե­նը: Պետք է «իդի­ոտ» լի­նես, որ հա­վա­տաս:
 Ես հի­մա ռե­ալ ասում եմ` մենք գնում ենք կո­լապ­սի, որից հե­տո …

– Կա­րող է արև ծա­գել:

– Կա­րող է ծա­գել: Որով­հե­տև տրա­գե­դի­ա­յի ժան­րը դա է ասում:

– Իսկ ընդ­հան­րա­պես ար­տիստ լի­նե­լով դու ինքդ քեզ չե՞ս կորց­նում որ­պես մար­դու:

– Չէ: Գի­տե՞ք, ես այն­քան եմ նույ­նա­կա­նաց­վել այն մար­դու հետ, որը կա, որը ես եմ… Մի­գու­ցե բե­մում տար­բեր կեր­պար­ներ խա­ղամ կամ տար­բեր սե­րի­ալ­նե­րում տար­բեր մարդ­կանց ներ­կա­յաց­նեմ, բայց ես կրկին այն եմ, ինչ կամ իրա­կա­նում: Ես տրանս­պոր­տում էլ եմ այդ­պես, ձեզ հետ էլ եմ այդ­պես, եթե­րում էլ եմ այդ­պես… Մի քիչ` այս կողմ, այն կողմ: Այլ կերպ ես չէի կա­րող ապ­րել:

– Այ­սինքն` այդ­քան խաղ չկա:

– Չէ: Ինչ որ կա, այդ է: «Դի­վա­դա­դա­րում» մի քիչ գրո­տեսկ է:

– Ասա­ցիր, որ հինգ պի­ես ունես: Հի­մա դու քեզ ավե­լի շատ գրո՞ղ ես հա­մա­րում, թե` ար­տիստ:

– Ստեն­դափ գրո­ղը դրա­մա­տուրգ չի կա­րող լի­նել: Ես իմ ստեն­դափ­նե­րը գրում եմ, ու մի­այն ես կա­րող եմ կար­դալ: Դա իմ մա­սին է, իմ կյանքն է: Եվ դա գե­ղար­վես­տա­կան ար­ժեք, մա­նա­վանդ գրա­կան ար­ժեք, չի կա­րող իրե­նից ներ­կա­յաց­նել: Ես այս­պես եմ կար­ծում: 
Ստեն­դափ ժանրն այս­պի­սին է` ստեն­դա­փիստ­նե­րը գրում են, ասում են ու` պրծավ: Չնա­յած ես ունեմ ներ­կա­յա­ցում, որ տա­սը տա­րի եմ խա­ղում:

– Ես ձեր «Սե­րո­ժիկն» եմ մի ամ­սագ­րում կար­դա­ցել, ներ­կա­յա­ցումն եմ նա­յել, մի հրա­շա­լի բան էր: Դա է՞լ է կոչ­վում ստեն­դափ:

– Հա­ճե­լի էր լսել: Բայց ես նույն կար­ծի­քին եմ. դա էլ է ստեն­դափ: Գրա­կան–գե­ղար­վես­տա­կան նշա­նա­կու­թյուն ունե­ցող գոր­ծե­րը կա­րող են խա­ղալ նաև ուրիշ­նե­րը: Օրի­նա­կ, Չե­խո­վի «Ճա­յը» ես էլ կխա­ղամ, նա էլ կխա­ղա, ուրիշ­ներն էլ կխա­ղան: Բայց ստեն­դա­փը մի­այն գրողն է խա­ղում: Օրի­նակ Ժվա­նեց­կու խոս­քը հնա­րա­վոր է իրե­նից տա­սը ան­գամ ավե­լի խե­լոք մարդ ասի, բայց չլսվի: Որով­հե­տև ին­քը պետք է լի­նի` հրե­ա­կան այդ ակ­ցեն­տով, իր փո­րի­կով, իր հա­յաց­քով, պա­ու­զա­յով: Ընդ­հա­նրա­պես իր կեր­պա­րով, որն ար­դեն ըն­դու­նել են:

– Դե­րա­սան, ար­տիստ լի­նե­լու մեջ փայլ կա, չէ՞: Այդ փայ­լը ձեզ դո՞ւր է գա­լիս, ձգո՞ւմ է:

– Ի՞նչ ասել է փայլ:

– Մի քիչ գլա­մուր:

– Գլա­մո՞ւր… Դուք չե՞ք տես­նում ինձ…

– Գլա­մու­րը մի­այն ար­տա­քի­նը չէ:

– Չէ: Մարդ ենք, չէ՞: Փայ­լելս ո՞րն է… Հա­տուկ չեմ ինձ պլպլաց­նի: Այս­պես` թքեմ երե­սիս` պլպլաց­նեմ…լ ասում եմ` մենք գնում ենք կո­լապ­սի, որից հե­տո …

– Կա­րող է արև ծա­գել:

– Կա­րող է ծա­գել: Որով­հե­տև տրա­գե­դի­ա­յի ժան­րը դա է ասում:

– Իսկ ընդ­հան­րա­պես ար­տիստ լի­նե­լով դու ինքդ քեզ չե՞ս կորց­նում որ­պես մար­դու:

– Չէ: Գի­տե՞ք, ես այն­քան եմ նույ­նա­կա­նաց­վել այն մար­դու հետ, որը կա, որը ես եմ… Մի­գու­ցե բե­մում տար­բեր կեր­պար­ներ խա­ղամ կամ տար­բեր սե­րի­ալ­նե­րում տար­բեր մարդ­կանց ներ­կա­յաց­նեմ, բայց ես կրկին այն եմ, ինչ կամ իրա­կա­նում: Ես տրանս­պոր­տում էլ եմ այդ­պես, ձեզ հետ էլ եմ այդ­պես, եթե­րում էլ եմ այդ­պես… Մի քիչ` այս կողմ, այն կողմ: Այլ կերպ ես չէի կա­րող ապ­րել:

– Այ­սինքն` այդ­քան խաղ չկա:

– Չէ: Ինչ որ կա, այդ է: «Դի­վա­դա­դա­րում» մի քիչ գրո­տեսկ է:

– Ասա­ցիր, որ հինգ պի­ես ունես: Հի­մա դու քեզ ավե­լի շատ գրո՞ղ ես հա­մա­րում, թե` ար­տիստ:

– Ստեն­դափ գրո­ղը դրա­մա­տուրգ չի կա­րող լի­նել: Ես իմ ստեն­դափ­նե­րը գրում եմ, ու մի­այն ես կա­րող եմ կար­դալ: Դա իմ մա­սին է, իմ կյանքն է: Եվ դա գե­ղար­վես­տա­կան ար­ժեք, մա­նա­վանդ գրա­կան ար­ժեք, չի կա­րող իրե­նից ներ­կա­յաց­նել: Ես այս­պես եմ կար­ծում: 
Ստեն­դափ ժանրն այս­պի­սին է` ստեն­դա­փիստ­նե­րը գրում են, ասում են ու` պրծավ: Չնա­յած ես ունեմ ներ­կա­յա­ցում, որ տա­սը տա­րի եմ խա­ղում:

– Ես ձեր «Սե­րո­ժիկն» եմ մի ամ­սագ­րում կար­դա­ցել, ներ­կա­յա­ցումն եմ նա­յել, մի հրա­շա­լի բան էր: Դա է՞լ է կոչ­վում ստեն­դափ:

– Հա­ճե­լի էր լսել: Բայց ես նույն կար­ծի­քին եմ. դա էլ է ստեն­դափ: Գրա­կան–գե­ղար­վես­տա­կան նշա­նա­կու­թյուն ունե­ցող գոր­ծե­րը կա­րող են խա­ղալ նաև ուրիշ­նե­րը: Օրի­նա­կ, Չե­խո­վի «Ճա­յը» ես էլ կխա­ղամ, նա էլ կխա­ղա, ուրիշ­ներն էլ կխա­ղան: Բայց ստեն­դա­փը մի­այն գրողն է խա­ղում: Օրի­նակ Ժվա­նեց­կու խոս­քը հնա­րա­վոր է իրե­նից տա­սը ան­գամ ավե­լի խե­լոք մարդ ասի, բայց չլսվի: Որով­հե­տև ին­քը պետք է լի­նի` հրե­ա­կան այդ ակ­ցեն­տով, իր փո­րի­կով, իր հա­յաց­քով, պա­ու­զա­յով: Ընդ­հա­նրա­պես իր կեր­պա­րով, որն ար­դեն ըն­դու­նել են:

– Դե­րա­սան, ար­տիստ լի­նե­լու մեջ փայլ կա, չէ՞: Այդ փայ­լը ձեզ դո՞ւր է գա­լիս, ձգո՞ւմ է:

– Ի՞նչ ասել է փայլ:

– Մի քիչ գլա­մուր:

– Գլա­մո՞ւր… Դուք չե՞ք տես­նում ինձ…

– Գլա­մու­րը մի­այն ար­տա­քի­նը չէ:

– Չէ: Մարդ ենք, չէ՞: Փայ­լելս ո՞րն է… Հա­տուկ չեմ ինձ պլպլաց­նի: Այս­պես` թքեմ երե­սիս` պլպլաց­նեմ…

Գոհար Սարդարյան