Ե՞րբ և ինչպե՞ս մարդիկ սկսեցին «հոկեյ» խաղալ խոտի վրա. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Խոտի հոկեյը թիմային մարզաձև է, որտեղ երկու թիմեր հոկեյի կորացված փայտերով (մականներով) փորձում են գնդակը հասցնել մրցակցի դարպասը։ Չնայած անվանը՝ ժամանակակից բարձրակարգ խաղերը հիմնականում անցկացվում են արհեստական խոտածածկի, ոչ թե բնական խոտի վրա։ Այն նաև անվանում են մականախաղ: Սովորաբար խաղում են 11-ական խաղացողներով, իսկ հիմնական նպատակն ավելի շատ գոլ խփելն է, քան մրցակիցը։ Դաշտը ուղղանկյուն է՝ երկու ծայրերում դարպասներով։ Խաղացողները գնդակը կառավարում են միայն հոկեյի մականի հարթ կողմով։ Հատկապես կարևոր է հարվածային կիսաշրջանը («D» կամ shooting circle). գոլը կարող է հաշվվել միայն այն դեպքում, երբ գնդակը հարձակվող թիմի խաղացողի կողմից խաղարկվել է այդ գոտու ներսում։

Գնդակով և փայտով խաղերի պատմությունը շատ հին է։ Հոկեյի նման խաղերի վերաբերյալ պատմական վկայություններ կան դեռևս մոտ 4000 տարի առաջ Եգիպտոսում։ Նման խաղերի հետքեր հայտնաբերվել են նաև Հունաստանի, Հռոմեական աշխարհի և այլ հին մշակույթների պատմության մեջ։ Սակայն դրանք միանշանակ ժամանակակից խոտի հոկեյի ուղիղ նախնիները համարել ճիշտ չէ. դրանք ավելի շուտ գնդակով ու փայտով խաղերի տարբեր նախատիպեր են եղել։

Ժամանակակից խոտի հոկեյը ձևավորվել է Անգլիայում XIX դարում, հատկապես դպրոցներում և սպորտային ակումբներում։ Այն ժամանակ տարբեր վայրերում «hockey» անունով խաղեր էին խաղում տարբեր կանոններով։ Կարևոր դեր է ունեցել Teddington Hockey Club-ը, որը հիմնադրվել էր 1871 թվականին։ Ակումբի խաղացողները ձմռանը ցանկանում էին զբաղվել այնպիսի սպորտով, որը կարող էր փոխարինել կրիկետին։ Նրանք խաղը հարմարեցրել են ավելի հարթ դաշտի համար և աստիճանաբար մշակել միասնական կանոններ։ Հետո Անգլիայում ստեղծվել է Hockey Association-ը, և կազմվել են խաղի առաջին պաշտոնական կանոնները։ FIH-ի պատմական նյութերում այդ ժամանակակից խաղի կանոնների ձևավորումը կապվում է 1876 թվականի հետ, մինչդեռ պատմագիտական ուսումնասիրություններում առաջին կանոնների կոդավորումը հաճախ վերագրվում է 1875 թվականին։ Դա շատ կարևոր է, որովհետև դրանից հետո տարբեր ակումբների խաղերը սկսել են աստիճանաբար դառնալ մեկ միասնական մարզաձև։

XIX դարի վերջին խոտի հոկեյը Մեծ Բրիտանիայի ազդեցության միջոցով տարածվել է աշխարհի տարբեր երկրներում։ Հատկապես մեծ ժողովրդականություն է այն ձեռք բերել Հնդկաստանում և Պակիստանում։ Հնդկաստանում առաջին ակումբներից մեկը ձևավորվել է Կալկաթայում 1885 թվականին։ Հետագայում այդ տարածաշրջանն է դարձել համաշխարհային խոտի հոկեյի ամենահզոր կենտրոններից մեկը։

Խոտի հոկեյը Օլիմպիական խաղերում առաջին անգամ հայտնվել է 1908 թվականին Լոնդոնում։ Կանանց խոտի հոկեյը Օլիմպիական խաղերում հայտնվել է ավելի ուշ՝ 1980 թվականին Մոսկվայում։ Այդ ժամանակից ի վեր տղամարդկանց և կանանց մրցաշարերն ընդգրկված են Օլիմպիական ծրագրում։ 1924 թվականի հունվարի 7-ին Փարիզում ստեղծվել է Խոտի հոկեյի միջազգային ֆեդերացիան՝ FIH –ը։

Իսկ ինչո՞ւ է այդ խաղը կոչվում «խոտի» հոկեյ, եթե խաղում են արհեստական ծածկի վրա: Սկզբնական շրջանում խաղերը անցկացվում էին բնական խոտի վրա։ Սակայն XX դարի երկրորդ կեսին արհեստական ծածկերը սկսեցին փոխել մարզաձևը։

Ի դեպ, հոկեյի գնդակը միշտ այնպիսին չի եղել, ինչպիսին այսօր է։

Տարբեր վաղ տարբերակներում օգտագործվել են տարբեր ձևերի գնդակներ, այդ թվում՝ ռետինե խորանարդաձև առարկաներ։ Ժամանակակից տարբերակը դարձել է փոքր կլոր գնդակը։ Արհեստական խոտածածկի ներդրումը արմատապես արագացրել է գնդակի շարժումը և խաղը։

Մականախաղը Հայաստանում տարածված է եղել հնագույն ժամանակներից։ Խաղացել են հեծյալ և հետիոտն։ Այժմ Հայաստանում ժամանակակից մականախաղով կամ խոտի հոկեյով զբաղվում են սկսած 1969 թվականից։ Հայ լավագույն մականորդը Սոս Հայրապետյանն է, որը եղել է ԽՍՀՄ ութակի չեմպիոն (1980–1987), ԽՍՀՄ քառակի գավաթակիր (1982, 1983, 1986, 1987), Եվրոպական չեմպիոնների կրկնակի գավաթակիր (1982, 1983), Միջմայրցամաքային գավաթի հաղթող (1981), Եվրոպայի (1983) և Օլիմպիական խաղերի (1980) մրցանակակիր։ Հայաստանը ունեցել է ակումբներ, որոնք մասնակցել է ԽՍՀՄ առաջնությանը: Հայաստանում խոտի հոկեյը հիմա էլ գոյություն ունի որպես կազմակերպված մարզաձև, սակայն այն զգալիորեն փոքր տարածում ունի, քան ֆուտբոլը, բասկետբոլը, ըմբշամարտը և այլն: Այստեղ կարևոր է չշփոթել խոտի հոկեյը տափօղակով հոկեյի հետ, որն այլ մարզաձև է. Հայաստանում գործում է նաև առանձին Հայաստանի տափօղակով հոկեյի Ֆեդերացիա։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում