Հայոց ցեղասպանություն. Օբամայի, Էրդողանի ուղերձները և Պուտինի լռությունը

Մամուլի էջերում և սոցիալական ցանցերում ապրիլի 24-ին ակտիվորեն լուսաբանվում, քննարկվում է Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ միջազգային անդրադարձը: Ուշադրության կենտրոնում են հզոր պետությունների ղեկավարների հայտարարությունները: Ամեն տարի հատկապես ամերիկահայ համայնքը սպասում է ԱՄՆ նախագահի ամենամյա ուղերձին և ամեն անգամ հիասթափվում, որ աշխարհի համար մեկ գերտերության նախագահը չի արտասանում «ցեղասպանություն» եզրույթը:

Այս տարի ևս Օբաման գերադասել է օգտագործել «Մեծ եղեռն» եզրույթը, սակայն իր ուղերձում մատնանշել է միայն ցեղասպանություններին հատուկ բնորոշումներ: Նա մասնավորապես նշել է. «Այսօր հանդիսավոր կերպով ոգեկոչում ենք 20-րդ դարի առաջին զանգվածային վայրագության` Հայոց Մեծ եղեռնի հիշատակը, երբ միլիոն ու կես հայերի տեղահանել, կոտորել և արտաքսել են Օսմանյան կայսրության վերջին օրերին»: Այլ կերպ ասած` Օբաման խոսել է Հայոց ցեղասպանության մասին` առանց իրավական այդ տերմինն օգտագործելու:

Եվ ահա սոցիալական ցանցերում որոշ մարդիկ բաժանվել են խմբերի, որոնց պայմանականորեն կարելի է բաժանել ռուսամոլների և արևմտամոլների: Ռուսամոլները հեգնում են արևմտամոլներին, թե ահա «ձեր Օբաման» հերթական անգամ հիասթափեցրեց, չասեց «ցեղասպանություն» բառը: Իսկ արևմտամոլները պատասխանում են շատ յուրահատուկ կերպով, թե «ձեր Պուտինը» նույնիսկ չի էլ հիշում Հայոց ցեղասպանության մասին, ի տարբերություն Օբամայի, ամեն տարի ուղերձով հանդես չի գալիս, այլ հակառակը, պատերազմ է հրահրում Արցախում հայերի դեմ:

Անշուշտ, բավական զվարճալի է հետևել այդ երկկողմ մեղադրանքներին, սակայն դրանք այնքան հաճախակի են հանդիպում, նույնիսկ բավական հայտնի մարդկանց մոտ, որ պարզապես անհրաժեշտ է անդրադառնալ այդ «բանավեճին»: Նախ՝ պետք է հստակեցնել, որ Ռուսաստանի օրենսդիր մարմինը պաշտոնապես ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը և դատապարտել այն դեռ 1995թ.: ՌԴ նախագահ Պուտինը բազմիցս անդրադարձել է Հայոց ցեղասպանության թեմային և 100-րդ տարելիցին եղել Երևանում: ԱՄՆ-ն ո՛չ պաշտոնապես ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը, ո՛չ էլ ԱՄՆ-ի որևէ բարձրաստիճան պաշտոնյա 100-րդ տարելիցին այցելել է Երևան: ԱՄՆ-ի միայն առանձին նահանգային իշխանություններ են ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը:

Այս ամենը չի նշանակում, որ եթե Ռուսաստանը լիներ ԱՄՆ-ի տեղը, ապա ԱՄՆ-ի նման չէր վարվի: Զուտ աշխարհաքաղաքական շահերից ելնելով՝ Ռուսաստանը Թուրքիայի հակառակորդն է, իսկ ԱՄՆ-ն` դաշնակիցը: Սա այնքան ակնհայտ փաստ է, որ բացատրության կարիք չունի: Միաժամանակ, այդ ամենը չի նշանակում, որ ԱՄՆ-ն հայ ժողովրդի բարեկամը չէ և երբեք չի ճանաչելու Հայոց ցեղասպանությունը: Ո՛չ, իհարկե: ԱՄՆ նախագահի ուղերձն ավելի շատ ուղղված է ոչ թե հայերին, այլ թուրքերին: ԱՄՆ-ն խնդիր ունի իր չարաճճի դաշնակցին ամեն տարի տարբեր առիթներով «չափալախել»` իրեն չենթարկվելու համար, օրինակ՝ Սիրիայի, Իսրայելի, Ռուսաստանի, Իրաքի, Իրանի և շատ այլ հարցերում:

Այնպես որ, ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի շահերը միշտ չէ, որ նույնական են: Բայց, իհարկե, բանը չի հասնում «քացու տակ քցելուն», այսինքն` Հայոց ցեղասպանություն եզրույթը արտասանելուն: Ի դեպ, ապրիլի 24-ին հայերին ուղերձ է հղում ոչ միայն ԱՄՆ նախագահը: Թուրքիայի նախագահ Էրդողանն է արդեն ամեն տարի այդ օրը ուղերձ հղում հայերին` Ստամբուլի մեր հնազանդ պատրիարքարանի միջոցով և ցինիկաբար ցավակցում «Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Օսմանյան կայսրության հպատակ հայերի զոհերի» կապակցությամբ: Թուրքական դիվանագիտությունը, փաստորեն, խորամանկորեն հակադարձում է ԱՄՆ նախագահին` նմանատիպ ուղերձ հղելով: Ինչպես Օբաման, այնպես էլ Էրդողանը խոսում են հայ և թուրք ժողովուրդների հաշտեցման մասին:

Այնպես որ, առանց հստակ իրավական գնահատականների, ուղերձով հանդես գալը ինքնին ոչինչ չի նշանակում: Ռուսաստանը պաշտոնապես ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը, հետևաբար, որևէ անհրաժեշտություն չկա, որ այդ երկրի նախագահ Պուտինը ամեն տարի ցավակցական ուղերձով հանդես գա: Անգամ, եթե Օբաման ասի «ցեղասպանություն» բառը, իսկ Պուտինն ամեն տարի ուղերձ հղի, դրանից շատ բան չի փոխվելու: Ի դեպ, ԱՄՆ նախագահ Ռեյգանն արտասանել է «ցեղասպանություն» բառը: 1981թ. ապրիլի 22-ին ԱՄՆ-ի նախագահը հայտարարել էր` «Հոլոքոստի դասերը, որին նախորդել է հայերի ցեղասպանությունը, և որին հաջորդել է կամբոջացիների ցեղասպանությունը, երբեք չպետք է մոռացվեն»: Ինչպես երևում է, այդ հայտարարությունից հետո մինչ օրս ոչինչ չի փոխվել: Էականը ոչ թե այս կամ այն երկրի ղեկավարի ուղերձն է, ոչ թե այս կամ այն երկրի ձևական ճանաչումն է, այլ Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման և հայերի հետ հաշտության գալու հարցում գերտերությունների գործնական քայլերը, որոնք մինչ օրս այնքան էլ տեսանելի չեն:

Տիգրան Խաչատրյան

Past.am վերլուծաբան