Ի՞նչ ճակատագիր կունենա գազի գինը

Վերջին շրջանում առավել հաճախակի են դարձել խոսակցությունները` կապված գազի գնի վերանայման հետ: Տարբեր պետական կառույցներ և պաշտոնատար անձինք բազմիցս հայտարարել են ռուսական կողմի հետ տարվող բանակցությունների մասին, սակայն որևէ հստակություն դեռևս չկա: Որպեսզի հասկանանք, թե հնարավոր է արդյոք՝ փոփոխվի գազի գինը, պետք է նախ՝ դիտարկենք թե ինչպես է ձևավորվում այդ գինը: Այսօր Հայաստանին մատակարարվող գազի գինը սահմանին կազմում է 165 ԱՄՆ դոլար՝ 1000 խմ գազի համար: Այս գինն իր մեջ ներառում է մի շարք բաղադրիչներ, որոնց հանրագումարում էլ ձևավորվում է վերջնական գինը:

Ռուսաստանի և Հայաստանի կառավարությունների միջև գոյություն ունի կնքված համաձայնագիր, որը սահմանում է դեպի Հայաստան գազի առաքման ժամանակ գնի ձևավորման կարգը: Այն կնքվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Վլադիմիր Պուտինի՝ Հայաստան կատարած այցի ժամանակ:

Այդ համաձայնագրով Հայաստանին վաճառվող գազի գինը կցված է Օրենբուրգի մարզում գազի գնին: Բացի այդ, գոյություն ունի 2009-2015 թվականներին դեպի Հայաստան բնական գազի մատակարարման մասին պայմանագիր՝ կնքված դեռևս 2008 թվականին «Գազպրոմի» և այն ժամանակվա «ՀայՌուսգազարդի» միջև, որի համաձայն՝ մինչև Հայաստանի սահման գազի գնի մեջ մտնում է ռուսական տարածքով փոխադրումը և Վրաստանով տարանցումը: Այսինքն՝ կարելի է ասել, որ Հայաստանին մատակարարվող ռուսական գազի գնի երեք բաղադրիչ գոյություն ունի՝ Օրենբուրգի գինը, տեղափոխումը մինչև Վրաստանի սահման և Վրաստանով տարանցումը դեպի Հայաստան:

Այդ երեք բաղադրիչներից Օրենբուրգի գինը միանշանակ փոխվել է, որովհետև ռուսական ռուբլին արժեզրկվել է, այսինքն՝ Հայաստան մատակարարվող գազի գինը իջել է հենց ռուսական ռուբլու արժեզրկման պատճառով: Սրանից բացի, նույն պատճառով իջել է նաև գազի մինչև Վրաստանի սահմանը տեղափոխման գինը, քանի որ դա նույնպես իրականացվում է ռուբլով:

Երրորդ բաղադրիչը, որն իրենից ներկայացնում է տարանցումը Վրաստանի տարածքով, գնային առումով ևս էժանացել է: Բանն այն է, որ միջանկյալ պայմանավորվածության համաձայն, տարանցման դիմաց վճարումը իրականացվում է գազի միջոցով ՝ տարանցվող ծավալի 10%-ի չափով, իսկ ինչպես արդեն նշեցինք, գազի գինը էժանացել է, սա նշանակում է որ Վրաստանին վճարվող տարանցման գումարը ևս դրամական արտահայտությամբ նվազել է:

Այս 3 բաղադրիչների համադրման ադյունքում ակնհայտ է դառնում, որ Հայաստան մատակարվող գազի գինը էապես նվազել է, ինչն էլ տրամաբանորեն պետք է հանգեցնի Հայաստանում սպառվող գազի գնի էժանացման:

Դիտարկենք ևս մի հանգամանք: ԵՏՄ երկրների միջև դեռ նախորդ տարի կնքվեց էներգակիրների համատեղ օգտագործման հուշագիր, որն իրենից ենթադրում էր, որ էներգետիկ ռեսուրսներն անդամ երկրների համար կունենան գրեթե նույն՝ ներքին արժեքը: Որպես համեմատություն նշենք, որ Բելառուս մատակարարվող գազի գինը սահմանին կազմում է 134 դոլար՝ 1000 խմ գազի համար:

Վերոնշյալ բոլոր վերլուծությունների արդյունքում ակնհայտ է դառնում, որ ներմուծող գազի գինը ներկայիս գնից ավելի էժան է, և հենց այս հանգամանքն է, որ պատճառ է դարձել բանակցությունների և քննարկումների համար: Նշենք նաև, որ ներկայացված վերլուծությունը ներկայացնում է գազի գնի տնտեսական կողմը, որը փաստում է, որ գազի գինը պետք է էժանանա, սակայն անհրաժեշտ է նաև նշել, որ ինչպես նախկինում, այնպես էլ այսօր, գազի գինը լոկ տնտեսական բաղադրիչ լինելուց բացի, նաև քաղաքական բաղադրիչներ է պարունակում, դրա հաշվարկման ժամանակ նաև հաշվի են առնվում բազմաթիվ քաղաքական հարցեր: Վերլուծությունը փաստեց, որ տնտեսական տեսանկյունից գազի գինը էժանացել է: Կփոփոխվի՞ սակագինը, թե՞ ոչ, կախված է քաղաքական որոշումներից: Իսկ թե ինչպիսին կլինի հարցի քաղաքական հանգուցալուծումը, ցույց կտա ժամանակը:

Հայկ Բեջանյան

Past.am, վերլուծաբան