«Ադրբեջանում շատ լավ գիտակցում են, որ իրենց համար Փաշինյանից ավելի լավ ղեկավար Հայաստանում երբեք չեն ունենա». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Կարծես թե բոլոր շահագրգիռ կողմերը ցանկանում են տեմպ հաղորդել «Թրամփի ուղի» նախագծի կյանքի կոչմանը։ Քաղաքագետ Հրանտ Միքայել յանը նշում է, որ կողմերը, որոնք ներգրավված են այս նախագծում և պահանջատեր են այս ոլորտում, ցանկանում են արագացնել այս նախագիծը։ «ԱՄՆ-ն և Ադրբեջանն են ուզում արագացնել։ Ինչ վերաբերում է Իրանին, ապա Հայաստանի ներկայացուցիչները հավաստիացրել են Իրանի ներկայացուցիչներին, որ այն Իրանին չի սպառնում։ Այլ հարց է, թե որքանով Հայաստանն առհասարակ կարող է ամբողջությամբ վերահսկել մյուս գործընկերներին, որոնք ներգրավված են. այսինքն՝ այստեղ զուտ կարողության մասին պետք է խոսենք, որովհետև գուցե և Հայաստանի ներկա ղեկավարությունը ուզում է, որ որևէ բան չսպառնա Իրանին, բայց թե ինչքանով են իրենք ունակ դա անել, ուրիշ հարց է։ Ամեն դեպքում, նախնական դրական արձագանք Իրանից եղել է, սակայն պետք է հաշվի առնենք, որ ֆունդամենտալ առումով բան չի փոխվել, և Իրանն այդ հարցերն անդադար բարձրացնելու է, որովհետև ԱՄՆ-ն ներգրավված է իր սահմանին, և այդ հարցը չի փակվելու, այն կարելի է ուղղակի ամեն անգամ հետաձգել։ Իսկ Ադրբեջանը դա «Թրամփի ուղի» չի կոչում, Ադրբեջանը և Թուրքիան այն կոչում են, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցք»։ Իրենք ուզում են այդ միջանցքը ստանալ, ուզում են անխոչընդոտ երթևեկություն ստանալ Ստամբուլից Բաքու և հետո հասնել Միջին Ասիա։ Ուզում են դա շատ արագ իրականացվի, որպեսզի ստանան այդ կապը։ ԱՄՆ-ն էլ է ուզում ստանալ այդ կապը, որովհետև դա լուծելու է աշխարհի ռազմավարական մեծ մակարդակի հարցերը, համենայնդեպս՝ իրենց պատկերացմամբ։ Նույնիսկ կասեի, որ վերջին տարիների ընթացքում Հայաստանի հետ տեղի ունեցածը մեծամասամբ պայմանավորված է հենց այս նախագծով և դրա իրականացման ցանկությամբ»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Միքայելյանը։

Կարծիք կա, որ Հայաստանի շուրջ իրադարձություններին տեմպ հաղորդելը կապված է 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների հետ։ ՔՊ-ն մեծամասնություն չստացավ, և հիմա արտաքին ուժերի շրջանում գուցե կա մտավախություն, որ Հայաստանում իշխանափոխության կամ այլ իրողությունների պարագայում շատ գործընթացներ կարող են այլ ձևաչափ ստանալ։ «Երկու հանգամանք կա։ Նախ՝ ընտրություններից հետո բոլոր կողմերը, որոնք նաև աջակցել են Փաշինյանի ընտրությանը և ուղիղ մասնակցել են դրան, ակնկալում էին, որ լինելու են առարկայական արդյունքներ։ Անցել է չորս ամիս, և հիմա ուզում են ինչ-որ արդյունք գրանցել։ Փաշինյանը միշտ մատնանշում էր 2026 թվականի երկրորդ կեսը՝ ուղիղ ակնարկելով, թե՝ թողեք ընտրվեմ, որպեսզի այդ գործն արագանա։ Հիմա նա անցել է լոզունգների մակարդակից, որտեղ պայմանավորվածություններ են եղել, այն մակարդակի, երբ պետք է սկսի դրանք իրագործել կյանքում, իսկ կյանքում իրագործելու համար թե՛ ֆինանսական, թե՛ քաղաքական, թե՛ այլևայլ խնդիրներ կան։ Այդ հատվածում նաև բավականին բարդ ռելիեֆ է, և այլն։ Ուստի, այս ամենն իրագործել հողի վրա այդքան էլ հեշտ չէ և այդքան էլ արագ չի լինի։ Մյուս կողմից՝ Ադրբեջանում շատ լավ գիտակցում են, որ իրենց համար Փաշինյանից ավելի լավ ղեկավար Հայաստանում երբեք չեն ունենա: Նաև շատ լավ գիտակցում են, որ Հայաստանը կարող է ոտքի կանգնել և իրենց պատասխան հարվածներ հասցնել։ Իրենք մտադիր են դա երբեք թույլ չտալ, այսինքն՝ Հայաստանին թուլացնել, ստանալ Հայաստանում ամեն ինչ մինչ նրա ուժեղացումը, Հայաստանն անդադար կապիտուլ յացիայի շղթայի մեջ մտցնել, ինչը Փաշինյանի օրոք ստացվում է։ Դրա համար փորձում են մինչև որևէ փոփոխություն տեղի ունենալը բոլոր հարցերն արագ լուծել։ Փաշինյանն իրենց համար բազմաթիվ հարցեր լուծել է, զիջումների գնացել է՝ դրա դիմաց որևէ առարկայական բան չստանալով։ Բայց սա չի նշանակում, որ այն սպասելիքը, որ Փաշինյանն իշխանությունը կկորցնի, իրատեսական է կամ հնարավոր մոտ ապագայում։ Այս պահի դրությամբ Փաշինյանը շատ ամուր է նստած իր աթոռին, և առնվազն այս պահի դրությամբ որևէ լուրջ սպառնալիք նրա իշխանությանը չկա»,-նկատում է մեր զրուցակիցը։

Տարածաշրջանում շահեր ունեցող պետություններից եղբայրական համարվող Թուրքիան և Ադրբեջանը, կարծես, ինչ-որ բան չեն կիսում իրար մեջ։ Թուրքիան անընդհատ հիշեցնում է 44-օրյա պատերազմում և Արցախի հայաթափման գործում իր դերի մասին։ «Այստեղ կարող եմ, իմ տեսանկյունից, երկու գլխավոր հանգամանքի վրա ուշադրությունը սևեռել։ Առաջին՝ Ադրբեջանի ներկա ղեկավարությունը փորձում է որոշակի «լուֆթ պահել» Թուրքիայի հետ հարաբերություններում, որովհետև Թուրքիայի կողմից Ադրբեջանը կլանելու քաղաքականությունը որևէ կասկած չի հարուցում։ Ադրբեջանի ղեկավարությունն ուզում է այդ ազատությունն ունենալ, և մինչև վերջերս այն ապահովում էր Իսրայելի միջոցով։ Իսրայելի միջոցով նաև մուտք էր ապահովում դեպի ԱՄՆ և այլ տեղեր, բայց ամեն դեպքում դա բավական չէ։ Փորձում է նաև Թուրքիայից որոշակի անկախություն պահել, և դրան է միտված այն, որ Ալիևը հայտարարել է, թե ինչ-որ սպառնալիքներ կան նաև թուրքական հետախուզական, ճնշման կամ արտաքին ազդեցության շրջանակներից։ Նաև վախենում է, որ Թուրքիան կարող է փորձել իրեն փոխել՝ արդեն իրենց համար ավելի նախընտրելի տարբերակով։ Կա երկրորդ հանգամանքը, որն ավելի խորքային է և ֆունդամենտալ։ Դա Շուշիի հռչակագիրն է, բազմաթիվ այլ գործողություններ՝ Թուրքական խորհուրդ և այլն, որով Ադրբեջանը դե ֆակտո (բայց դեռ ոչ դե յուրե) դառնում է Թուրքիայի մաս, ու վերջինիս ազդեցությունը շատ խորքային է դառնում։ Ադրբեջանն այդտեղից պոկվել չի կարող, որևէ առարկայական բան անել չի կարող, Ադրբեջանը չի կարող նաև Արցախում իրենց, այսպես կոչված, «հաղթանակն» առանձնացնել Թուրքիայից, առանց Թուրքիայի դա չէր լինի։ Թուրքիայում դա շատ լավ գիտեն, Էրդողանն ամբողջությամբ տիրապետում է իրավիճակին, նա գիտի, որ այս «հաղթանակը» 80 տոկոսով Թուրքիայի հաղթանակն է, 20 տոկոսով՝ Ադրբեջանինը»։

Իսկ զրույցի վերջում՝ խաղաղության մասին։ «Խաղաղություն չկա ու չի կարող լինել։ Ադրբեջանը ստեղծվել է Թուրքիայի կողմից 1918 թվականին Քյազըմ Կարաբեքիրի զորքերով։ Այնպիսի մշակույթ են ստեղծել, որ լինի հակահայկական պետություն, որի միակ նպատակը Հայաստանի դեմ պատերազմն է։ Դա ստեղծել է Թուրքիան, և մինչև հիմա այդ գիծը շարունակում է։ Եվ քանի դեռ Ադրբեջանը Թուրքիայից չի պոկվել, այս գիծը երբեք չի փոխվելու։ Քանի Ադրբեջանը պանթյուրքիստական պետություն է, պանթյուրքիզմը նրա պետական գաղափարախոսությունն է, այդ գիծը չի փոխվելու։ Չկա մի քայլ, որն Ադրբեջանը ձեռնարկի, և հնարավոր լինի ասել, որ սա դեպի խաղաղություն քայլ է։ Հակառակը՝ Հայաստանը, 1991 թվականից սկսած, բոլոր անհրաժեշտ քայլերը դեպի խաղաղություն արել է։ Ուղղակի չէինք տիրապետում իրավիճակին, որ Ադրբեջանը դեպի խաղաղություն չի գնացել և չի գնալու։ Ադրբեջանը կարող է հաղթել, Ադրբեջանը կարող է պարտվել, բայց դեպի խաղաղություն չի գնալու»,-եզրափակում է Հրանտ Միքայել յանը։

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում