Տնտեսական ճգնաժամի վտանգը մեծանում է․ ի՞նչ է սպասվում Հայաստանին առաջիկա ամիսներին

Հայաստանի տնտեսական իրավիճակի շուրջ իշխանության ներկայացուցիչների հայտարարությունները դեռևս հիմնականում չեն արտացոլում այն ռիսկերի ամբողջական ծավալը, որոնք կարող են առաջանալ առաջիկայում։ Չնայած հրապարակային հռետորաբանությանը և հանգիստ իրավիճակի տպավորություն ստեղծելու փորձերին՝ իշխանական պատգամավորների ելույթներն ու արձագանքներն արդեն ցույց են տալիս, որ տնտեսական հնարավոր զարգացումների վերաբերյալ մտահոգություններ կան նաև իշխանության ներսում։

Տնտեսական լուրջ ճգնաժամը ցանկացած երկրում կարող է վերածվել քաղաքական լուրջ մարտահրավերի, սակայն այս հարցը միայն իշխանափոխության հնարավորության տեսանկյունից դիտարկելն ամբողջական մոտեցում չէ։ Տնտեսության կտրուկ անկումն առաջին հերթին ծանր հետևանքներ կարող է ունենալ պետության և հասարակության համար, իսկ դրա հաղթահարումը կարող է պահանջել երկար տարիներ։ Հետևաբար, ընդդիմության համար ստեղծվող քաղաքական հնարավորությունը միաժամանակ նշանակում է նաև մեծ պատասխանատվություն՝ պատրաստ լինելու կառավարել բարդ տնտեսական իրավիճակն ու դրա հետ կապված ռիսկերը։

Խորհրդարանական կառավարման համակարգերում ընդդիմության համար նախատեսված վերահսկողական մեխանիզմները՝ խորհրդարանական հանձնաժողովների ղեկավարումը, փոխնախագահների պաշտոնները և Սահմանադրությամբ նախատեսված այլ գործիքները, միայն իշխանությանը հակակշռելու միջոցներ չեն։ Դրանք կարող են նաև նպաստել ընդդիմության ինստիտուցիոնալ պատրաստվածությանը՝ հետագայում պետական կառավարման պատասխանատվություն ստանձնելու դեպքում։

Գերմանիայի և Լեհաստանի խորհրդարանական փորձը ցույց է տալիս, որ ընդդիմության կողմից նման գործիքների արդյունավետ կիրառումը կարող է նպաստել քաղաքական անցումների ընթացքում ինստիտուցիոնալ կայունության պահպանմանը և պետական կառավարման շարունակականությանը։

Հայաստանի ներկայիս քաղաքական գործընթացներում ևս այդ տրամաբանությունն աստիճանաբար դառնում է ավելի տեսանելի։ Սահմանադրությամբ ընդդիմությանը վերապահված պաշտոնների և խորհրդարանական հանձնաժողովների ղեկավարության ստանձնումը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես խորհրդարանական աշխատանքի մասնակցություն, այլև որպես պետական կառավարման ոլորտում ավելի մեծ պատասխանատվություն ստանձնելու հնարավորություն։

Այս գործընթացներն ընթանում են տնտեսական խնդիրների խորացման պայմաններում։ Դեռևս ռուսական պատժամիջոցների ամբողջական փաթեթի ուժի մեջ մտնելուց առաջ որոշ ոլորտներում, այդ թվում՝ գյուղատնտեսությունում, արձանագրվել էին էական անկումներ։ Իսկ այժմ, երբ Ռուսաստանը, ըստ ներկայացված գնահատականների, սկսել է ավելի լայնորեն կիրառել պատժամիջոցային միջոցներ, Հայաստանի տնտեսության առաջիկա ամիսների հեռանկարները լրացուցիչ ռիսկեր են պարունակում։

Տնտեսական ճնշումներին ավելանում են նաև արտաքին գործոնները։ Հայ-ռուսական հարաբերությունների վատթարացման պայմաններում Մոսկվայից հնչող հայտարարությունները գազի և էներգակիրների հնարավոր թանկացման վերաբերյալ կարող են լրացուցիչ ծանրաբեռնել Հայաստանի տնտեսությունը։ Էներգակիրների արժեքի բարձրացումը, իր հերթին, կարող է ազդեցություն ունենալ տնտեսության բազմաթիվ ոլորտների վրա՝ բարձրացնելով արտադրության և ծառայությունների ծախսերը։ Պատմականորեն էներգետիկ ճգնաժամերի փորձը ցույց է տվել, որ նման գործընթացները կարող են նաև վերածվել քաղաքական լուրջ խնդիրների իշխանությունների համար։

Այս ֆոնին ուշագրավ է նաև «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Նարեկ Կարապետյանի ներկայացրած ցուցանիշը։ Նրա տվյալներով՝ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում չորս ընդդիմադիր ուժերը միասին ստացել են 80 տոկոսով ավելի շատ ձայն, քան 2021 թվականին։ Այս ցուցանիշը, ըստ ներկայացված մեկնաբանության, վկայում է ընդդիմադիր ընտրազանգվածի զգալի ընդլայնման մասին։

Past.am-ի դիտարկմամբ՝ ընտրությունների արդյունքները չեն նշանակում, որ քաղաքական գործընթացը կանգ է առել կամ ձևավորված համակարգը ստացել է երկարաժամկետ անփոփոխության երաշխիք։ Ընդհակառակը, տնտեսական ռիսկերի, արտաքին մարտահրավերների և ընդդիմության խորհրդարանական ու ինստիտուցիոնալ դիրքերի փոփոխության համադրությունը կարող է առաջիկայում նոր քաղաքական զարգացումների պատճառ դառնալ։

Այս պայմաններում առաջիկա ժամանակահատվածը Հայաստանի ներքաղաքական կյանքի համար կարող է դառնալ բավականին դինամիկ։ Տնտեսական իրավիճակի զարգացումները, արտաքին գործոնները և խորհրդարանում ընդդիմության գործունեության արդյունավետությունը կարող են էական ազդեցություն ունենալ հետագա քաղաքական օրակարգի ձևավորման վրա։

Past.am-ը հետևելու է զարգացումներին և կներկայացնի դրանց հնարավոր ազդեցությունը Հայաստանի քաղաքական ու տնտեսական գործընթացների վրա։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում