Շուտով այս օդը մեզ կկործանի

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Past.am

Երբ աշխարհի մի շարք խոշոր քաղաքներում օդի աղտոտվածության ցուցանիշը կտրուկ բարձրանում է, իշխանությունները բնակիչներին կոչ են անում հնարավորինս չլքել տները, փակ պահել պատուհանները, սահմանափակել բացօթյա գործունեությունը, իսկ որոշ դեպքերում խորհուրդ են տալիս օգտագործել բարձր արդյունավետության պաշտպանիչ դիմակներ։ Նման իրավիճակներում արտակարգ ծառայությունները մշտապես տեղեկացնում են բնակչությանը, քանի որ նույնիսկ մի քանի ժամ վտանգավոր օդ շնչելը կարող է առողջական լուրջ հետևանքներ ունենալ։

Հայաստանում, սակայն, պատկերն այլ է։ Հատկապես Երևանում և մի շարք այլ բնակավայրերում օդի աղտոտվածության բարձր մակարդակը հաճախ դարձել է սովորական երևույթ։ Շատ քաղաքացիներ շարունակում են իրենց առօրյան՝ նույնիսկ չիմանալով, որ տվյալ պահին շնչում են առողջության համար վտանգավոր օդ։

Օդի հիմնական աղտոտիչներից են PM2.5 և PM10 մանր փոշու մասնիկները։ Դրանք այնքան փոքր են, որ հեշտությամբ ներթափանցում են մարդու շնչուղիներ, հասնում թոքերին, իսկ ամենափոքր մասնիկները կարող են նույնիսկ անցնել արյան շրջանառություն։ Գիտական բազմաթիվ հետազոտություններ դրանք կապում են սրտանոթային հիվանդությունների, ասթմայի, թոքերի քրոնիկական հիվանդությունների, ինսուլտի և վաղաժամ մահացության բարձր ռիսկի հետ։

Հայաստանում այս իրավիճակի պատճառները բազմազան են՝ ավտոմեքենաների մեծ քանակ, հատկապես հին և բարձր արտանետումներ ունեցող մեքենաներ, ակտիվ շինարարություն, ճանապարհներից բարձրացող փոշի, արդյունաբերական արտանետումներ, ինչպես նաև եղանակային պայմաններ, որոնք երբեմն թույլ չեն տալիս աղտոտված օդին արագ ցրվել։

Past.am-ի ուսումնասիրած միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ բազմաթիվ զարգացած երկրներում օդի որակի ցուցանիշների վտանգավոր աճի դեպքում անմիջապես գործի են դրվում նախազգուշացման համակարգերը։ Քաղաքացիներին SMS հաղորդագրություններով, հեռուստատեսությամբ և հատուկ հավելվածներով զգուշացնում են չզբաղվել բացօթյա սպորտով, երեխաներին դուրս չհանել զբոսանքի, իսկ ռիսկային խմբերին խորհուրդ են տալիս հնարավորության դեպքում ընդհանրապես չլքել բնակարանները։ Որոշ երկրներում օդի ծայրահեղ աղտոտվածության օրերին դպրոցներում նույնիսկ դադարեցվում են բացօթյա պարապմունքները, իսկ մարդիկ օգտագործում են բարձր ֆիլտրացիայով պաշտպանիչ դիմակներ։

Հայաստանում նման պատկեր գրեթե չի հանդիպում։ Թեև օդի որակի վերաբերյալ տվյալները հասանելի են տարբեր հարթակներում, հասարակության մեծ մասը չի հետևում դրանց, իսկ պետական մակարդակով այս խնդիրը հաճախ չի ստանում այն ուշադրությունը, որը ստանում է զարգացած երկրներում։ Արդյունքում մարդիկ շարունակում են ժամերով մնալ դրսում՝ առանց պատկերացնելու, որ օդի աղտոտվածությունը կարող է գերազանցել առողջության համար առաջարկվող սահմանները։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) օդի աղտոտվածությունը համարում է աշխարհում առողջության համար ամենալուրջ բնապահպանական սպառնալիքներից մեկը։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ ամեն տարի միլիոնավոր վաղաժամ մահեր կապվում են հենց աղտոտված օդի ազդեցության հետ։ Մասնագետները նշում են, որ հատկապես վտանգի տակ են երեխաները, տարեցները, հղիները և շնչառական կամ սրտանոթային հիվանդություններ ունեցող մարդիկ։

Խնդրի լուծումը պահանջում է երկարաժամկետ պետական քաղաքականություն։ Անհրաժեշտ են ավելի խիստ վերահսկողություն արտանետումների նկատմամբ, հասարակական տրանսպորտի զարգացում, կանաչ տարածքների ավելացում, ճանապարհների և շինհրապարակների փոշու արդյունավետ կառավարում, ինչպես նաև բնակչության իրազեկվածության բարձրացում։ Միևնույն ժամանակ յուրաքանչյուր մարդ կարող է հետևել օդի որակի ցուցանիշներին, հնարավորության դեպքում սահմանափակել դրսում գտնվելու ժամանակը աղտոտվածության բարձր օրերին և ավելի զգույշ լինել իր առողջության նկատմամբ։

Օդը միակ ռեսուրսն է, առանց որի մարդը չի կարող ապրել նույնիսկ մի քանի րոպե։ Սակայն եթե տարիներ շարունակ ստիպված ենք շնչել աղտոտված օդ, դրա հետևանքները կարող են ի հայտ գալ շատ ավելի ուշ՝ քրոնիկական հիվանդությունների, կյանքի տևողության կրճատման և առողջության վատթարացման տեսքով։ Այդ պատճառով օդի որակի հարցը վաղուց դադարել է լինել միայն բնապահպանական խնդիր. այն դարձել է հանրային առողջության և ազգային անվտանգության կարևոր բաղադրիչ։

Past.am-ը շարունակելու է բարձրաձայնել այն խնդիրները, որոնք անմիջական ազդեցություն ունեն Հայաստանի քաղաքացիների առողջության և կյանքի որակի վրա։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ