Պայքարի ամենաարդյունավետ միջոցը հանրության կրթվածության և մեդիագրագիտության բարձրացումն է. Հրայր Կամենդատյան

Հանրային հեռուստաընկերության անկախության կորուստը և դրա վերածվելը իշխանական կամակատարի լուրջ մարտահրավեր է ցանկացած ժողովրդավարական հասարակության համար: Քանի որ հանրային մեդիան ֆինանսավորվում է հարկատուների միջոցներով, այն պետք է ծառայի հանրությանը, այլ ոչ թե օրվա քաղաքական էլիտային:

Նման իրավիճակներում միջազգային պրակտիկայում և քաղաքացիական հասարակության կողմից կիրառվում են պայքարի ու փոփոխություններ հասնելու մի քանի հիմնական եղանակներ.

1. Իրավական և ինստիտուտիոնալ ճանապարհ

Դատական հայցեր և բողոքներ: Մեդիա ոլորտի ՀԿ-ների և իրավապաշտպանների միջոցով կարելի է իրավական գործընթացներ սկսել հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի կամ կարգավորող մարմնի (օրինակ՝ Հեռուստատեսության և ռադիոյի հանձնաժողովի) դեմ՝ օրենքով սահմանված անկողմնակալության և բազմակարծության դրույթները խախտելու հիմքով:

Օրենսդրական փոփոխությունների պահանջ: Ճնշում գործադրել խորհրդարանի վրա՝ փոխելու հանրային հեռուստատեսության ղեկավար կազմի և խորհրդի ընտրության կարգը, որպեսզի իշխանությունը չունենա միանձնյա նշանակումներ անելու լծակներ:

2. Այլընտրանքային մեդիահարթակների հզորացում

Անկախ լրատվամիջոցների աջակցում: Քաղաքացիները կարող են բոյկոտել հանրային հեռուստաընկերության լրատվական թողարկումները և փոխարենը դիտել, տարածել ու ֆինանսապես (օրինակ՝ դոնեյթների միջոցով) աջակցել անկախ, հետաքննող և այլընտրանքային մեդիահարթակներին:

Սոցիալական ցանցերի օգտագործում: Կարևոր տեղեկությունների, բացթողումների կամ իշխանական քարոզչության բացահայտումը սոցցանցերում (Facebook, YouTube, Telegram) օգնում է կոտրել տեղեկատվական մոնոպոլիան:

3. Մոնիտորինգ և հանրային իրազեկում

Ակադեմիական և մասնագիտական մոնիտորինգ: Մեդիա փորձագետների կողմից եթերի մշտական մոնիտորինգի իրականացում և զեկույցների հրապարակում, որոնք փաստերով (րոպեների հաշվարկով, տոնայնությամբ) կապացուցեն միակողմանիությունը:

«Ֆեյքերի» և մանիպուլյացիաների բացահայտում:Հանրային եթերով հնչած ստի կամ մանիպուլյացիաների օպերատիվ հերքումը (Fact-checking) հատուկ հարթակների միջոցով:

4. Քաղաքացիական ճնշում և ակցիաներ

Բողոքի ակցիաներ: Խաղաղ հավաքներ, պիկետներ հանրային հեռուստաընկերության շենքի դիմաց՝ պահանջելով եթեր տրամադրել այլընտրանքային տեսակետներին կամ պահանջելով ղեկավարության հրաժարականը:

Հանրային բոյկոտ:Կոչեր հանրությանը՝ չդիտելու տվյալ հեռուստաալիքը, ինչը կբերի վարկանիշի (rating) անկման, և գովազդատուներին՝ զերծ մնալու այդ հարթակում գովազդ տեղադրելուց:

5. Միջազգային գործընկերների ներգրավում

Զեկույցներ միջազգային կառույցներին: Խնդրի բարձրաձայնումը Եվրոպայի խորհրդում, ԵԱՀԿ-ում, Freedom House-ում և մեդիա ազատությամբ զբաղվող այլ միջազգային կազմակերպություններում: Միջազգային ճնշումը և ժողովրդավարական վարկանիշների անկումը հաճախ ստիպում են իշխանություններին որոշակի զիջումների գնալ:

Կարևոր է. Պայքարի ամենաարդյունավետ միջոցը հանրության կրթվածության և մեդիագրագիտության բարձրացումն է, որպեսզի մարդիկ կարողանան ինքնուրույն տարբերակել քարոզչությունը փաստերից: