Ռուսաստանը պատժում է հայ ժողովրդին․ ո՞րն է իրական պատճառը

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին 

Հայ-ռուսական հարաբերություններում վերջին շրջանում նկատվող լարվածությունն արդեն վաղուց դուրս է եկել բացառապես քաղաքական և դիվանագիտական հարթություններից։ Այն աստիճանաբար արտահայտվում է տնտեսական գործընթացներում՝ անմիջական ազդեցություն ունենալով Հայաստանի տնտեսության և քաղաքացիների վրա։ Այս պայմաններում բնական հարց է առաջանում՝ ինչ նպատակներ է հետապնդում Մոսկվան և ինչու են ստեղծված խնդիրների հիմնական կրողները դառնում սովորական քաղաքացիներն ու տնտեսվարողները։

Տարածաշրջանում ազդեցության համար մրցակցող ուժերը տարբեր մոտեցումներ են կիրառել տարիների ընթացքում։ Արևմտյան երկրները՝ առաջին հերթին ԱՄՆ-ն և Եվրամիությունը, Հայաստանում իրենց ազդեցությունն ընդլայնելու համար հիմնականում օգտվել են «փափուկ ուժի» գործիքներից՝ կրթական ծրագրերից, հասարակական կազմակերպություններից, մեդիա նախագծերից և հանրային տարբեր նախաձեռնություններից։ Նրանց նպատակն էր երկարաժամկետ հեռանկարում ներգործել հասարակական մտածողության, արժեքային համակարգի և ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացման վրա։

Ռուսաստանը, հակառակը, երկար ժամանակ չի փորձել նման մեխանիզմներով ամրապնդել իր դիրքերը հայ հասարակության շրջանում՝ վստահ լինելով, որ տարածաշրջանում իր ռազմական, տնտեսական և աշխարհաքաղաքական ներկայությունն ինքնին բավարար երաշխիք է ազդեցությունը պահպանելու համար։ Սակայն հայ-ռուսական հարաբերություններում առաջացած տարաձայնությունների խորացման պայմաններում Մոսկվան, կարծես, նախընտրել է ազդեցության ավելի կոշտ մեթոդներ՝ տնտեսական լծակների կիրառումը։

Այս երևույթն առավել նկատելի է դարձել ընտրական գործընթացներին զուգահեռ։ Տարբեր գնահատականներով՝ Ռուսաստանը փորձում է տնտեսական ճնշումների միջոցով ազդել Հայաստանում ներքաղաքական զարգացումների վրա։ Այդ համատեքստում հաճախ մատնանշվում են Վերին Լարսի անցակետում առաջացող խոչընդոտները, արտահանման սահմանափակումները, ինչպես նաև տարբեր սանիտարական և տեխնիկական պատճառաբանություններով կիրառվող լրացուցիչ ստուգումները, որոնք բարդացնում են հայկական արտադրանքի մուտքը ռուսական շուկա։

Սակայն նման քաղաքականության ամենացավալի հետևանքն այն է, որ դրա հիմնական զոհերը քաղաքական գործիչները չեն, այլ շարքային քաղաքացիները։ Տուժում են գյուղատնտեսները, արտահանմամբ զբաղվող ընկերությունները, փոքր և միջին բիզնեսի ներկայացուցիչները, որոնց եկամուտներն ու ֆինանսական կայունությունը մեծապես կախված են ռուսական շուկայից։ Շատ արտադրողներ տարիներ շարունակ իրենց գործունեությունը կառուցել են հենց այդ շուկայի պահանջներին համապատասխան, և ցանկացած խոչընդոտ անմիջապես անդրադառնում է նրանց եկամուտների, վարկային պարտավորությունների և տնտեսական կայունության վրա։

Ստեղծված իրավիճակում Հայաստանի իշխանությունների առաջնային խնդիրներից մեկը պետք է լինի արագ և արդյունավետ արձագանքումը։ Թեև արտահանման ուղղությունների դիվերսիֆիկացումը դեպի այլ տարածաշրջաններ՝ Եվրոպա, Մերձավոր Արևելք, Հնդկաստան կամ Ծոցի երկրներ, կարևոր ռազմավարական նպատակ է, սակայն կարճաժամկետ հեռանկարում անհրաժեշտ է լուծումներ գտնել նաև ԵԱՏՄ շրջանակներում առաջացած խնդիրների վերաբերյալ։ Եթե խախտվում է ապրանքների ազատ տեղաշարժի սկզբունքը, ապա Հայաստանը պետք է առավել ակտիվորեն օգտագործի այդ կառույցի իրավական և ինստիտուցիոնալ հնարավորությունները՝ պաշտպանելու սեփական տնտեսվարողների շահերը։

Միաժամանակ անհրաժեշտ է մշակել հակաճգնաժամային աջակցության մեխանիզմներ՝ տուժած ոլորտների համար։ Խոսքը կարող է վերաբերել վարկային պարտավորությունների վերանայմանը, պետական աջակցության ծրագրերին, սուբսիդավորմանը և արտադրողների համար լրացուցիչ երաշխիքների ստեղծմանը։ Կարևոր է նաև ուժեղացնել արտադրանքի որակի և համապատասխանության վերահսկողությունը, որպեսզի հնարավորինս նվազեցվեն տեխնիկական բնույթի պատճառաբանությունները, որոնք կարող են օգտագործվել սահմանափակումներ կիրառելու համար։

Միևնույն ժամանակ, կարևոր է, որ Ռուսաստանի իշխանությունները քաղաքական տարաձայնությունների լուծման հարցում հաշվի առնեն հասարակ մարդկանց շահերը։ Հայ և ռուս ժողովուրդների հարաբերությունները ձևավորվել են տասնամյակների և նույնիսկ դարերի ընթացքում, իսկ երկու երկրների միջև գոյություն ունեցող մարդկային, մշակութային և տնտեսական կապերը շատ ավելի խորն են, քան տվյալ պահի քաղաքական տարաձայնությունները։ Այդ կապերի լավագույն ապացույցներից է Ռուսաստանում բնակվող մեծաթիվ հայկական համայնքը, որն էական դեր ունի երկու երկրների հարաբերությունների զարգացման գործում։

Ուստի քաղաքական խնդիրների լուծումը չպետք է իրականացվի այնպիսի մեթոդներով, որոնք վնաս են հասցնում հասարակ քաղաքացիներին և տնտեսական համագործակցությանը։ Ի վերջո, կառավարությունները կարող են փոխվել, քաղաքական իրավիճակները կարող են վերափոխվել, սակայն ժողովուրդների միջև ձևավորված վստահությունն ու համագործակցությունը երկարաժամկետ արժեքներ են, որոնք անհրաժեշտ է պահպանել և ամրապնդել։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ