«Հաբլը» նկարահանել է մահացող աստղի վերջին շունչը. «Ձու» միգամատության ցնցող լուսանկարը

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին 

Կարապի համաստեղությունում՝ մեզնից մոտ 1000 լուսատարի հեռավորության վրա, տեղի է ունենում աստղի գոյության վերջին արարը։ Այն հեռանում է ոչ թե լռությամբ, այլ իսկական լուսային շոուի ուղեկցությամբ։ «Հաբլ» աստղադիտակը վերջերս արել է այս գործընթացի ամենամանրամասն լուսանկարներից մեկը՝ պատկերելով միգամատությունը, որը կոչվում է «Ձու» (Egg Nebula կամ CRL 2688)։

Ի՞նչ ենք տեսնում լուսանկարում

Լուսանկարի կենտրոնը՝ պայծառ «դեղնուցը», էվոլյուցիայի վերջին փուլում գտնվող կենտրոնական աստղն է։ Դրա շուրջը փոշու և գազի խիտ ամպերից կազմված «սպիտակուցն» է, որն աստղը ինտենսիվորեն դուրս է նետում իր կյանքի վերջին հազարամյակների ընթացքում։ Այս շերտերի միջով ճեղքում են անցնում լույսի երկու սիմետրիկ ճառագայթներ՝ հարվածելով համակենտրոն կամարների ալիքներին։

Ի տարբերություն միգամատությունների մեծ մասի, որտեղ գազն ինքն է լուսարձակում իոնացման հաշվին, այստեղ լույսը գալիս է հենց մահացող աստղից. այն ցրվում և դուրս է գալիս փոշու թաղանթի «անցքերի» միջով։ Ստացվում է մշուշի մեջ լուսարձակների էֆեկտ։

Ինչու՞ է սա կարևոր գիտության համար

«Ձու» միգամատությունը նախամոլորակային միգամատություն է (pre-planetary nebula)՝ մեզ հայտնիներից ամենաերիտասարդը, ամենամոտը և առաջին բացահայտվածը։ Սա միջանկյալ փուլ է կարմիր հսկայի և դասական մոլորակային միգամատության միջև (որը, ի դեպ, կապ չունի մոլորակների հետ. անվանումը պատմական է)։

Նման փուլը տևում է ընդամենը մի քանի հազար տարի. տիեզերական չափանիշներով սա ակնթարթ է։ Այդ պատճառով «Ձուն» գիտնականներին հազվագյուտ հնարավորություն է տալիս դիտարկել թաղանթի արտանետման գործընթացը գրեթե իրական ժամանակում։

Կամարների և ճառագայթների սիմետրիան վկայում է այն մասին, որ սա ոչ թե քաոսային պայթյուն է (ինչպես գերնոր աստղի դեպքում), այլ աստղի ածխածնով հարուստ միջուկից նյութի համակարգված «արտահոսքերի» շարք։ Այս գործընթացների մեխանիզմը դեռևս վատ է ուսումնասիրված, ինչի պատճառով էլ օբյեկտը մնում է արեգակնային տիպի աստղերի էվոլյուցիայի հետազոտման գլխավոր թիրախներից մեկը։

Ի՞նչ կլինի հետո այս աստղի հետ

Ժամանակի ընթացքում միջուկն էլ ավելի կտաքանա, կսկսի իոնացնել շրջակա գազը, և միգամատությունը կանցնի դասական մոլորակային միգամատության փուլին, որտեղ այն կփայլի սեփական լույսով։ Արտանետված նյութը կդառնա «շինանյութ» նոր աստղերի և մոլորակային համակարգերի համար, ինչպես դա եղավ 4,6 միլիարդ տարի առաջ մեր Արեգակնային համակարգի հետ։

Համադրելով «Հաբլի» հին և թարմ լուսանկարները՝ աստղագետները հավաքել են միգամատության շերտավոր կառուցվածքի ամենամանրամասն քարտեզը։ Սա նոր հուշումներ է տալիս այն մասին, թե ինչպես են մահացող աստղերը «կերտում» և ձևավորում նյութը տիեզերական օբյեկտների հաջորդ սերունդների համար։

Կարճ ասած

«Հաբլն» արել է մեզ ամենամոտ և ամենաերիտասարդ «Ձու» (CRL 2688) նախամոլորակային միգամատության մանրամասն լուսանկարը։ Մահացող աստղն արտանետում է փոշի և գազ՝ ձևավորելով սիմետրիկ ճառագայթներ ու կամարներ։ Սա հազվագյուտ անցումային փուլ է, որը տևում է ընդամենը հազարավոր տարիներ։ Հետազոտությունն օգնում է հասկանալ, թե ինչպես են աստղերը նախապատրաստում նյութը նոր աշխարհների ստեղծման համար։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ