«Հենց պատերազմի ձայնը հայրիկի ականջին էր հասնում, անմիջապես միանում էր պաշտպանական ջոկատներին». Էդիկ Ալավերդյանը մասնակցել է բոլոր պատերազմներին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Ես տան առաջնեկն եմ, միակ աղջիկը, ում հետ հայրիկը շատ կապված էր։ Շատ փակ մարդ էր, ամեն ինչ ասել չէր սիրում, մեզ էլ սովորեցնում էր՝ գործեք, ձեր գործը կերևա, պետք չէ դրա մասին անընդհատ խոսել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Աիդան՝ Էդիկի դուստրը։

Պատմում է՝ երբ սկսվեց Արցախյան առաջին պատերազմը, իր ծննդավայրի՝ Տավուշի մարզի Այգեհովիտ գյուղի վրա ևս թշնամին հարձակվեց։ «Իր ծնողները, գերդաստանն այնտեղ էին ապրում։ Վազաշենը կիսով չափ արդեն գրավված էր, երբ այդ լուրը ստացավ. հասկացավ, որ թշնամին մոտենում է իր գյուղին, նստեց մեքենան ու գնաց գյուղ։ Մենք անչափահաս էինք, մայրս ասում էր՝ բա ես ի՞նչ պետք է անեմ։ «Դիմացի, թուրքն իմ երեխեքին չի կարող հասնել, միայն իմ դիակի վրայով»։ Պապիկս էլ էր իրեն ասել, որ շատ բան անել հնարավոր չէ։ Նույնն էլ իր հորն էր ասել. «Եթե իմ ծնողներին պետք է վնասեն ու հասնեն իմ երեխաներին, ես էլ ի՞նչ տղամարդ պետք է կոչվեմ»։ Մի գիշերվա մեջ հաղթանակով ու թուրքի տանկով վերադարձել էին։ Այդ ժամանակ վիրավորվել էր, հոսպիտալում պառկել, բայց մենք այդ մասին չէինք իմացել»։

Էդիկը զինվորական չի եղել, երբևէ զորամասերում չի ծառայել, պաշտոններ չի զբաղեցրել, որևէ կուսակցության անդամ չի եղել, բայց անցել է բոլոր պատերազմներով՝ որպես կամավորական։ «Ինքն իր մասին միշտ ասում էր՝ ժողովրդական մարդ եմ։ Աշխատում էր, ապրում էինք առօրյա կյանքով, բայց հենց պատերազմի ձայնն իր ականջին էր հասնում, իր խոսքով՝ աչքերը մթնում էին։ Նա անմիջապես միանում էր պաշտպանական ջոկատներին։ Նա միշտ Աստծով էր առաջնորդվում։ Դեռ երիտասարդ տարիքից ասում էր՝ երազում տեսիլքներով մի սպիտակ մարդու եմ տեսնում, որն ինձ առաջնորդում է։ Հիմա, երբ Աստվածաշունչ եմ կարդում, հասկանում եմ, որ իրեն Քրիստոսն էր առաջնորդում, այդքան թեժ մարտերից ինքն անվնաս էր դուրս գալիս, դա չլսված ու չտեսնված բան էր»։

Էդիկ Ալավերդյանի մարտական ուղին փաստում է, որ գրանցված լինելով ԵԿՄ Իջևանի տարածքային բաժանմունքում՝ 19901994 թթ. «Այգեհովիտ» կամավորական ջոկատի կազմում՝ Ա.Գևորգյանի հրամանատարությամբ, նա մասնակցել է Հայաստանի սահմանների պաշտպանական մարտերին, մասնավորաբար՝ Իջևանի շրջանի Կիրանց, Խրեմլու, Բարխուդարլու, Սոֆրլու գյուղերի, Նոյեմբերյանի շրջանի Ոսկեպար գյուղի բարձունքի, Չինարի գյուղի «Տանձուտ» կոչվող բարձունքի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Անցել է Ապրիլ յան, 44-օրյա պատերազմների բովով ևս։

Հայրիկի մասին խոսելիս Աիդան նշում է՝ նրան ճանաչող մարդիկ հետևյալ բնութագրումն են տալիս՝ այդպիսի մարդ էլ չի լինի։ «Այնքան սիրով էր լցված, չխնայելով իրեն՝ ուզում էր, որ բոլորի համար լավ լինի։ Որպես հայր՝ իդեալական է եղել։ Նա դաստիարակության մի յուրահատուկ ձև ուներ, որը գուցե շատերին հասկանալի չէր, բայց ճիշտը դա էր։ Բացատրում էր, թե ինչն է լավ, ինչը վատ, ոգևորում էր, որ առաջ գնանք, հաղթահարենք մեր վախերն ու դժվարությունները, մեզ ազատ ու մենակ էր թողնում, բայց նաև գաղտնի հետևում՝ տեսնելու՝ կարողացա՞նք իր ասածը կատարել, որ եթե նաև նեղության մեջ հայտնվեինք, մեր կողքին հայտնվեր ու մեզ պաշտպաներ։ Երբ ասում էի, որ այս բանը չեմ կարողանում անել, ասում էր՝ չկարողանալ չկա, փորձիր, կստացվի։ Իր օրինակով, իր խորհուրդներով հիմա էլ անցնում եմ բոլոր դժվարությունների միջով, որովհետև ինքը միշտ ասում էր՝ եթե ուզենաս, կկարողանաս, եթե դժվար է, ես քեզ կօգնեմ։ Միշտ խրատում էր մեզ՝ չհպարտանաք, որ շատ լինի, բայց որ շատը չկա, մի խեղճացեք, պայքարեք, աշխատեք, ստեղծեք»։

Աիդան նշում է՝ տարբեր տարիներին հայրիկը հնարավորություն և առաջարկներ է ունեցել արտասահմանում՝ Գերմանիայում, Ուկրաինայում աշխատելու և ընտանիքով բնակություն հաստատելու, բայց մերժել է դրանք։ «Ասում էր՝ ուրիշ տեղ մերը չկա, ու գնում էր սահման. «Մերը մենք պետք է պահենք»։ Նա երբեք չի հարձակվել, նա միշտ պաշտպանել է իր տունը։ Պատմում էր՝ միշտ իր հետ մի նռնակ է ունեցել. եթե հանկարծ այնպես ստացվեր, որ գերի ընկներ, այդ նռնակը գործի էր դնելու։ Մի անգամ տանը զրույցի ժամանակ ասաց՝ կարծում եք, թե մենք չէինք վախենո՞ւմ։ Հիմա իր շատ մտքեր, արտահայտություններ մեզ են հասնում նաև ուրիշների միջոցով։ Իր մարտական ընկերներն են պատմում՝ նույնիսկ այդ տարիքում, երբ սահմանում նա էր կանգնած, մենք հանգիստ քնում էինք, որովհետև գիտեինք՝ եթե Էդոն սահմանին է, սահմանից այս կողմ ոչ ոք չի անցնի»։ 2023 թվականին ևս Էդիկը կամավոր հերթապահություն էր իրականացնում Հայաստանի սահմաններում։

«ԵԿՄ-ի հետ գնաց։ Հերթապահություն էին իրականացնում սահմանին։ Շատ կարճ զանգեր էինք ունենում իր հետ։ Ասում էր՝ ինձ հետ ամեն ինչ լավ է, և հեռախոսահամարն անհասանելի էր դառնում։ Երբեք չի ասել, թե որտեղ են։ Հինգ օր էր մնացել, որ դիրքերից իջներ, դեպքը պատահեց։ Կապանի հատվածում էր։ Վերջինն ինձ հետ խոսեց, ասացի՝ ձայնդ այնքան էլ դուրս չի գալիս։ «Չէ, քնած էի ուղղակի»։ Երբևէ չի դժգոհել որևէ հարցում։ Այդ օրը կարճ զրույց ունեցանք, հետո պետք է հետ զանգեի իրեն, բայց երբ զանգահարեցի, արդեն անհասանելի էր։ Չանհանգստացա, մտածեցի՝ բարձրացան դիրքեր, կիջնի, կզանգահարի։ Բայց լուր ստացանք, որ իրեն լավ չի զգում։ Շտապօգնությունն իրեն տեղափոխեց Երևան, արդեն կոմայի մեջ էր։ Մի քանի օր հիվանդանոցում պահեցին, ասացին՝ այլևս չի վերականգնվի»։

Էդիկը մահանում է սեպտեմբերի 20-ին։ Այս պատմությունը յուրահատուկ նվիրում է մարդուն, ով մշտապես նետվել է մարտի, կամավորագրվել բոլոր պատերազմներին, ում համար հայրենիքը եղել է բարձրագույն արժեք։ Նա չունի մեդալներ, անգամ հրաժարվել է թոշակ ստանալու առաջարկից։ Աիդան ասում է՝ այս պատերազմի ժամանակ է հասկացել, թե ինչու։ Մտածել է, որ եթե առողջական խնդիրները փաստաթղթային հավաստում ստանան, իրեն թույլ չեն տա մասնակցել պատերազմին։ «Անգամ նկարվել չէր սիրում։ Վերջին շրջանում, երբ խմբակային նկարներ էին անում, մի անկյունում՝ քիչ տեսանելի հատվածում կանգնում էր, որ չերևար։ Չէր սիրում իր անձը մեծարել։ Մեզ էլ էր այդպես մեծացրել»։

Աիդան ասում է՝ հայրիկի կորուստն աննկարագրելի ցավ է։ «Մեր ընտանիքը մարեց։ Իրենից հետո մենք՝ իր երեք զավակները, կարծես միանգամից ծերացանք։ Նա մի ուրիշ լույս էր մեր ընտանիքում և շրջապատում, որտեղ լինում էր, կարծես կենդանություն ու շունչ էր հաղորդում այդ միջավայրին։ Նույնիսկ հիմա ես առաջնորդվում եմ իր խորհուրդներով։ Հայաստանի ամեն անկյուն մեզ տարել է։ Հետո արդեն իր թոռների հետ էր շրջում Հայաստանի հատկապես այն վայրերում, որտեղ պատմական հետք կար։ Տանում էր, պատմում իր իմացածը, կարծես շտապում էր ամեն ինչ փոխանցել մեզ»։

Հ. Գ. - Էդիկ Ալավերդյանը հուղարկավորված է Հրազդանի պանթեոնում:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում