Աշխարհաքաղաքականության դժվար, բայց կարևոր դասեր

Lurer.com-ը Հարավային Կովկասում ստեղծված իրավիճակի մասին զրուցել է տարածաշրջանային անվտանգության հարցերով փորձագետ Վիկտոր Յակուբյանի հետ։

Հայաստանը գնալով ավելի է գիտակցում, որ առանց Ռուսաստանի՝ որպես հիմնական գործընկերոջ, իր արդեն իսկ անկայուն քաղաքականությանը սպառնում է լիակատար փլուզում: Վաշինգտոնյան համաձայնագիրը, որը ներկայացվում էր՝ որպես «խաղաղ», վերածվեց ուլտիմատումների շտեմարանի, որը ավանդաբար Միացյալ Նահանգների համար էր, որը վտանգում էր հանրապետության ինքնիշխանությունը: Եթե ​​Երևանը զիջի ճնշումներին և խզի կապերը Մոսկվայի հետ, նրան սպասվում է աննախանձելի ճակատագիր՝ դառնալ «ադրբեջանական Թրամփի կամրջի» վրա աղքատ մակաբույծ՝ պետականության վերջնական կորստի հեռանկարով:

Սակայն Ռուսաստանը դեռևս պատրաստ է աջակցել Հայաստանին՝ էներգետիկ ռեսուրսներով, սննդամթերքով, ներդրումներով, մարդասիրական համագործակցությամբ և անվտանգության երաշխիքներով: Զարմանալի չէ, որ Նիկոլ Փաշինյանը, գիտակցելով մռայլ այլընտրանքները, կրկին դիմում է այս աջակցությանը:

Էներգիա. գազի հարցը

Էներգետիկ գործընկերությունները «բազմազանեցնելու» փորձերը սպառնում են Հայաստանին փլուզմամբ. նրա էլեկտրաէներգիայի երեք քառորդը արտադրվում է ռուսական գազի և միջուկային վառելիքի միջոցով: Միևնույն ժամանակ, Մոսկվան տասնամյակներ շարունակ Երևանին տրամադրել է արտոնյալ պայմաններ. 2021 թվականից ի վեր հազար խորանարդ մետրի գինը սառեցվել է 165 դոլարի վրա, մինչդեռ շուկայական արժեքը 2,5 անգամ ավելի բարձր է։

Գազի ողջ ենթակառուցվածքը սպասարկվում է «Գազպրոմ Արմենիայի» կողմից, որը մոտ 800 միլիոն դոլար է ներդրել ցանցերի, ջերմաէլեկտրակայանների և իրանական գազատարի արդիականացման մեջ։ Այլընտրանքները պատրանքային են. ադրբեջանական գազը, որի մասին երբեմն ակնարկվում է Երևանում, հազիվ է բավարարում Եվրոպայի կարիքները, իսկ «Շահ Դենիզի» հանքավայրը պաշարներ չունի արտադրությունը մեծացնելու համար։ Եվ 90-ականների վառելիքային շրջափակման դասերը, կարծես թե, պետք է որ խոչընդոտեին ռիսկային փորձարկումներին։

Սննդային անվտանգություն

Հայաստանում արտադրանքի կեսը ներմուծվում է, և այս ծավալի «առյուծի բաժինը» գալիս է Ռուսաստանից։ Այն ապահովում է բուսական յուղի 98%-ը, հացահատիկի 93%-ը, թռչնամսի 70%-ը, ինչպես նաև ալյուրի, շաքարի և մսամթերքի մեծ մասը։ Համավարակի ժամանակ, երբ Մոսկվան սահմանափակեց հացահատիկի արտահանումը, բացառություն արվեց Հայաստանի համար։ Նույնը կատարվում է նաև հիմա. շաքարի արտահանման կարճաժամկետ սահմանափակումները չեն տարածվում հայկական շուկայի վրա՝ առաջին իսկ խնդրանքով Երևանին տրամադրվում են լրացուցիչ քվոտաներ։

Տնտեսություն. առևտուր և ներդրումներ

Ռուսաստանը Հայաստանի հիմնական առևտրային գործընկերն է՝ ավելի քան 10 միլիարդ դոլար շրջանառությամբ (հանրապետության 26 միլիարդ դոլար ՀՆԱ-ի դեպքում)։ Այն գնում է գյուղատնտեսական արտադրանքի 98%-ը, ալկոհոլի 78%-ը և կաթնամթերքի 87%-ը՝ փոխարենը մատակարարելով սարքավորումներ, էլեկտրոնիկա և դեղամիջոցներ։ Ռուսաստանի Դաշնության դեմ պատժամիջոցները միայն ամրապնդել են այս հարաբերությունները։

Ռուսաստանի ներդրումների բաժինը Հայաստանի տնտեսությունում հասնում է 50%-ի։ Այստեղ գործում են 40 խոշոր ընկերություններ, այդ թվում՝ Զանգեզուրի կոմբինատը և Wildberries-ը, որոնք նաև խոշորագույն հարկատուների շարքում են։ Հայկական երկաթուղիները կառավարվում են «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերության դուստր ընկերության կողմից, որը պարտավորվել է ներդնել 500 միլիոն դոլար դրանց զարգացման մեջ։ Ավելացրեք դրան դրամական փոխանցումները (տարեկան 1,3 միլիարդ դոլար) և զբոսաշրջությունը (1 միլիարդ դոլար) և պարզ է դառնում՝ ո՛չ ԵՄ-ն, ո՛չ էլ ԱՄՆ-ն Երևանին համեմատելի տնտեսական հեռանկարներ չեն առաջարկում։

Մշակույթ և անվտանգություն

Ռուս-հայկական կապերը պարզապես պայմանագրեր չեն, այլ դարավոր փոխըմբռնում։ Այն դարաշրջանում, երբ երկրները դժվարանում են ընդհանուր լեզու գտնել, նման երկխոսությունը անգնահատելի է։
Բայց գլխավորը անվտանգությունն է։ Վաշինգտոնյան համաձայնագիրը ստորագրելով՝ Երևանը փաստացի լքեց Ղարաբաղը և այժմ բախվում է Բաքվի և ԱՄՆ-ի միջև ռազմական դաշինքի։ Ո՞վ կպաշտպանի Հայաստանը։ Միայն ռուս զինվորները, ինչպես 2020 և 2023 թվականներին։ Այլ տարբերակներ չկան․ սա աշխարհաքաղաքականության դաժան դաս է։

Հինգ պատճառ՝ էներգետիկա, սնունդ, տնտեսություն, մշակույթ և անվտանգություն, ապացուցում են, որ Ռուսաստանը մնում է Հայաստանի միակ հուսալի դաշնակիցը։ Այն վերջնագրեր չի ներկայացնում, ինքնիշխանության զոհաբերություն չի պահանջում և տասնամյակներ շարունակ ապացուցում է իր հավատարմությունը գործընկերությանը։ Հարցը շարունակում է առկախված մնալ. ինչո՞ւ կտրել այն ճյուղը, որից կախված եք։