Ереван, 29.Апрель.2025,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ВАЖНО


«Ներսի գաւառներու մէջ կոտորածի վախ կայ, կը լսէ՞ք ԿՈՏՈՐԱԾԻ ՎԱԽԸ». Ռուբեն Սևակ

КУЛЬТУРА

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանությունն իրականացվեց հինգ հիմնական փուլերով, որոնցից էր նաև հայ մտավորականների ջարդը; 1915 թվականին Մեծ Եղեռնին զոհ գնացած հայ մտավորականներից էր գրող Ռուբեն Սևակը։

Ռուբեն Սևակ շատ նշանավոր իր ժամանակակիցներից ավելի շուտ զգաց ու նկատեց արևմտահայությանն սպառնացող ողբերգության հեռանկարը։ Սևակը իրեն դրսևորեց որպես հասուն ազգային ու քաղաքական գործիչ և իր ստեղծագործություններով զգոնության կոչ էր անում` ընդգծելով համազգային միասնության կարևորությունը։

1909 թ. գարնանը, երբ Ադանա քաղաքում երիտթուրքական իշխանությունների կազմակերպած արյունահեղությանը զոհ դարձավ 30 հազար հայ, Ռուբեն Սևակը եղավ այն ազգային գործիչներից մեկը, որը երիտթուրքական հեղափոխությունից «գինովցածներին» Արշակ Չոպանյանի, Անդրանիկ Օզանյանի, Փարամազի և մյուսների նման զգուշացնում էր ահագնացող վտանգի մասին։

Եվ այդ զգուշացումը Ռուբեն Սևակը ոչ միայն արտահայտում էր իր բանաստեղծությունների մեջ, ինչպես օրինակ «Գիւղական եկեղեցիին մէջ», «Գիւղական գերեզմանին մէջ», «Վրէժին սերմնացանը», «Վերջին օրօր», «Վերջին հայերը» ստեղծագործություններում, այլև նամակներում ու հրապարակախոսական ելույթներում։

1908 թ. օգոստոսի 8-ին Ռուբեն Սևակը հանդես եկավ հրապարակային ելույթով.

«Ամբողջ Եվրոպայի մէջ աշխարհի էն շքեղ կեդրոններէն մինչև ամենամութ ու խաւարին անկիւնները ես չեմ տեսեր ու չեմ ալ կրնար հաւատալ, որ գտնուի տակաւին ՄԷԿ ՈՒՐԻՇ ԱԶԳ, որ ամէն օր ու ամէն վայրկեան ապրէր դերասանի ճշմարտապէս կեղծ ու գերեզմանօրէն ծիծաղելի այն կեանքը, որ դարերէ ի վեր մեր կեանքը եղաւ մեր ստրկացած թրքահայերուս կեանքը… Տառապիլ ու ստիպուած ըլլալ ամենաերջանիկ կերպարանք մը ցոյց տալու… անպատուուիլ, բռնաբարուիլ, գետնաքարշ տապալիլ ու ստիպուած ըլլալ գոհութեան ջերմագին աղաղակներ բարձրացնելու… ժպտիլ այնպիսի մէկ վայրկեանիդ, որ արիւն արցունք պիտի պոռտկար աչերէդ, մաղթանքի ճիչեր հանել կոկորդէդ այն բռնակալ ձեռքին համար, որ զքեզ կը խեղդէ, մեռնիլ ու հոգեպէս մեռնիլ ու ապրիլ ձևացնել, ահա դերասանական ահռելիօրէն կեղծ կեանքը, որ մերը եղաւ այնքան երկար տարիներ։ Արդ ինչպէ՞ս կ’ուզեք որ այսպիսի պայմաններու մէջ ժառանգօրէն ու բնածինօրէն մեր ամենաանկեղծ յատկութիւնը մեր կեղծելը չ՛ըլլար ու մեր բնական յարմարութիւնը՝ դերասանութիւնը»։

Ռուբեն Սևակը զգուշացնում էր. «Ներսի գաւառներու մէջ կոտորածի վախ կայ, կը լսէ՞ք ԿՈՏՈՐԱԾԻ ՎԱԽԸ» ու պահանջում էր «մարդկօրէն կատղիլ», այսինքն` զինված ազատագրական պայքար մղել։

Թուրքական յաթաղանի զոհ դարձած Ռուբեն Սևակը ոչ միայն խոսքով ու գրչով էր պաշտպանում իր գաղափարները, այլև կյանքի գնով ապացուցեց ժողովրդին անմնացորդ նվիրվածությունը։

1915 թ. ապրիլի 11 (24)-ին, լինելով զինվորական ծառայության մեջ, ձերբակալվել և բանտարկվել է Կ. Պոլսի կենտրոնական բանտում, ապա աքսորվել Չանղըրը։

Անունը փորագրվել է Չանղըրըի բանտում հավաքված համրիչի 99 հատիկներից մեկի վրա։ Չանղըրըում բուժել է թուրք ավազակապետ (չեթեջի) Արաբաջի Իսմայի աղջկան։ Իսմայիլը նրան հորդորել էր իր աղջկա հետ ամուսնանալ ու իսլամություն ընդունելով փրկվել սպառնացող վտանգից, սակայն բժիշկը հրաժարվել է այդ խորհրդին հետևելուց։ Չանղըրըի չերքեզ փոխկառավարիչը, որ նրա բարեկամն էր, անզոր պատասխանել է, «Ես չեմ կրնար Պոլսէն եկած հրաման մը չգործադրել»։ Ռուբենին ազատելու համար Գերմանիայի արտգործնախարարությանը, Կ. Պոլսի և Սոֆիայի նրա դեսպաններին, Լոզանի հյուպատոսին, Կ. Պոլսում դեսպան Հանսֆոն Վանգենհայմին բազմաթիվ դիմումներ են ուղարկել նրա աները՝ գերմանական բանակի պահեստի սպա Ֆրանց Ապելն ու կինը՝ Հելեն Ապել-Չիլինկիրյանը։ Բոլորն էլ՝ ապարդյուն։

1915 թ. օգոստոսի 12 (25)-ին հեռագրել է կնոջը, թե Դանիել Վարուժանի հետ գտնվում է Այաշի բանտում։
1915 թվականի ապրիլի 24-ին ամուսնու աքսորից հետո կինը՝ Յաննի Ապել Սևակը մեկնում է Թուրքիայում Գերմանիայի դեսպանատուն՝ ամուսնուն ձերբակալելու հարցով։ Գերմանիայի դեսպանն այսպես է պատասխանում ամուսնուն փրկելու նրա խնդրանքին․

«Դու անարժան գերմանուհի ես, դու դավաճանել ես քո ազգին, ամուսնացել ես այդ հայի հետ և հիմա եկել ես խնդրելու, որ ես նրան փրկեմ։ Նա չպետք է վերադառնա։ Նրանք բոլորը մեռնելու են գնացել»։
Սարսափած նման պատասխանից` Յաննին գերմանական անձնագիրը շպրտում է դեսպանի դեմքին.
«Ես որդի ունեմ ու կդաստիարակեմ նրան այնպես, որ մի օր նա գերմանացիներից վրեժ լուծի հոր համար»։

Ամուսնու մահվան լուրն ստանալուց հետո Յաննի Ապել Սևակը երկու երեխաների հետ մեկնում է Ֆրանսիա։ Նա հրաժարվում է գերմանական քաղաքացիությունից և անգամ դադարում է գերմաներեն խոսել, իր երեխաներին հայկական կրթության է տալիս։

1915 թ. օգոստոսի 13 (25/26)-ին, դեպի Այաշ աքսորի ճանապարհին՝ Չանղըրը և Կալեջիկ (Գալայճըք) գյուղերի միջև, Չանղըրըից կառքով 6 ժամ հեռու գտնվող Թյունե (Թյունայ, Թյունեյ) կոչված վայրում, իր 4 բախտակից ընկերների հետ (այդ թվում՝ Դանիել Վարուժանը), թուրք չեթեների կողմից սպանվել է քարերով ու յաթաղաններով խոշտանգումների ենթարկվելով՝ 30 տարեկանում։ Ըստ Գոնիայի պատերազմական ատյանում կառապան Հասանի տված վկայության՝ բժիշկը եղել է վերջին սպանվողը։

Նանիկ Աղասյան 

Հետևեք մեզ՝ այստեղ

WSJ: Израиль обсуждает возобновление поставок гумпомощи в ГазуСотрудницу «Русского дома», задержанную по делу о вербовке наемников, освободили из СИЗО IDram и IDBank участвовали в Career City FestКим Чен Ын назвал «священной миссией» участие северокорейских солдат в боях в Курской областиБриллиантовые браслеты на ноге Ким Кардашьян стали причиной критики СК: По факту получения телесного повреждения в результате взрыва мины инициировано уголовное производство Brent подорожала до $67,1 за баррельКурсы валют в Армении «Вклад сюникцев в Великую Победу: незабвенный подвиг» : Научно-практическая конференция в Капане В Канаде пройдут досрочные парламентские выборыПисьмо выжившего пассажира «Титаника» ушло с молотка за рекордные 300 000 фунтов стерлинговUcom представил свои ценности и карьерные возможности на Career City Fest в Ереване Украина и США договорились не учитывать уже оказанную помощь Вашингтона в соглашении о полезных ископаемыхЭкс-подругу попавшего в секс-скандал принца Эндрю жестко отругали за пост о самоубийстве Вирджинии ДжуффреТурист, посетивший Чикаго, сорвал в лотерее джекпот на более чем 3 млн. долларовAl Masirah: при ударе США по центру мигрантов в Йемене погибли 30 человекYonhap: КНДР подтвердила участие своих войск в войнеТрамп снова призывает Путина «прекратить стрельбу» и заключить «сделку»Никол Пашинян отказался комментировать вопрос о возможности подписания мирного договора в Москве AFP: ХАМАС открыт для соглашения по освобождению всех заложников в обмен на 5 лет прекращения огня Житель Зоракана получил ранение, подорвавшись на мине Ватикан: Похороны Папы Римского посетили 200 000 человек Компании «FlyOne Armenia» и «Ширак Авиа» выступили с совместным заявлением: Обеспокоены решением правительства В результате взрыва в порту в Иране есть погибшие и раненые Погода в Армении Сын заместителя директора ЦРУ погиб на войне в Украине Пашинян хочет предать забвению Геноцид? «Паст»Факельное шествие - большая кость в горле властей: «Паст»Проблемы Никола Пашиняна снаружи, внутри и..... «более внутри»: «Паст»Почему Аршак Карапетян уехал в Сочи? «Паст»Какой конфликт произошел между Ара Абрамяном и послом Армении в России? «Паст»Армения должна углублять связи с РФ, Ираном и Индией во всех сферах: «Паст»Заявление ANCA: Решительно осуждаем позорное отступление Трампа от признания Геноцида армян со стороны СШАПредставители малого и среднего бизнеса вновь провели акцию протеста в ЕреванеПосол РА в Австрии: Армения вносит большой вклад в международные усилия по предотвращению геноцидовГенпрокурор Армении констатировала рост преступности в странеНовая акция в магазинах ECCO от IDBank и IdramPolitico: Госдеп ликвидирует бюро, курировавшее переговоры по климатуReuters: Трамп предложит Саудовской Аравии купить оружие США на $100 млрдTF1: напавшего на учеников лицея во Франции поместили в психбольницуРоссия ударила по многоэтажке в Павлограде, несмотря на призыв Трампа прекратить атаки: Три человека погибли, 8 ранены«Признание геноцида - это долг не только армян, но и всего человечества»,-заявил Арман Варданян Минобороны Пакистана указало на угрозу применения ЯО в конфликте с ИндиейAl Jazeera: 60 палестинцев погибли из-за атаки Израиля в секторе ГазаЗеленский: спор в Белом доме не помог ни Украине, ни СШАКороль Нидерландов призвал «вооружиться до зубов» ради мира и безопасностиВ Ливане и Сирии прошли мероприятия в память о жертвах геноцида армян: президент Ливана выступил с заявлениемПакистан приостанавливает действие всех двусторонних соглашений с ИндиейЗахарова о встрече Титова с представителем блока «Мать Армения»: Никакого внутриполитического подтекста Серж Саргсян: Власти Армении не смогут отказаться от Декларации от независимости