Ադրբեջանը «Խաղաղության պայմանագիր» չի ստորագրելու Հայաստանի հետ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Ադրբեջանը «Խաղաղության պայմանագիր» չի ստորագրելու Հայաստանի հետ, վստահ է սահմանադրագետ Վարդան Այվազյանը, դրա համար Ալիեւն ունի շատ կոնկրետ պատճառներ։ Փաշինյանը հայտարարում է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների ակտիվ փուլի, ինչպես նաեւ Մարգարայի կամրջի բացման մասին, ի՞նչ գին է վճարում Հայաստանը, ի՞նչ է լինելու Արցախի հետ հունվարի 1-ին, արդյո՞ք Սամվել Շահրամանյանի ստորագրած փաստաթուղթը իրավական հիմք ունի, այս եւ այլ հարցերի մասին «Հրապարակը» զրուցել է սահմանադրագետի, ԵՊՀ Սահմանադրական իրավունքի ամբիոնի վարիչ Վարդան Այվազյանի հետ։

- Պատերազմի սպառնալիքի ներքո Արցախի վերջին նախագահ Սամվել Շահրամանյանի՝ Արցախի լուծարման մասին ստորագրած փաստաթուղթն իրավական հիմք ունի՞, ուսումնասիրե՞լ եք այդ փաստաթուղթը։

- Փաստաթղթին ծանոթ եմ։ Տարբեր իրավաբաններ տարբեր տեսակետներ են հայտնում, բայց մենք գործ ունենք մի հրամանագրի հետ, որը սահմանադրական պահանջների եւ չափանիշների իմաստով ուժի մեջ չի մտել։ Եթե պետության գլխի կողմից ընդունված իրավական ակտը ուժի մեջ չի մտնում, հետեւաբար դա գոյություն ունենալ չի կարող։ Այս առումով Արցախի էջը չի փակվում, որովհետեւ չի կարող պետության ղեկավարի ակտով պետություն լուծարվել, քանի որ գոյություն ունի Արցախի ժողովրդի կողմից հանրաքվեով ընդունված Սահմանադրություն, կան սահմանադրական մարմիններ, որոնք պետք է շարունակեն իրենց գործառույթը։ Իրավական առումով պետությունն իր ատրիբուտներից կորցրել է տարածքը, կա իշխանություն, կա ժողովուրդ։ Կայծակնային արագությամբ ընթանում են աշխարհաքաղաքական դրվածքի նոր ձեւավորումներ, եւ ես համոզված եմ, որ մոտ ապագայում Արցախը վերադարձնելու բոլոր նախադրյալներն ու հիմքերը լինելու են։

- Հայաստանը որպես Արցախի ինքնիշխանության եւ անվտանգության երաշխավոր փաստացի այլեւս չի զբաղվում Արցախի Հանրապետության հարցով։ Իշխանական պատգամավորները, օրինակ, Արցախի խնդիրը պատկերացնում են միայն փախստականների հետվերադարձի ձեւով։ Արցախահայության վերադարձ կարո՞ղ է լինել Ադրբեջանի իշխանության ներքո, այս հարցում ի՞նչ քաղաքականություն է տանում, ըստ Ձեզ, Հայաստանի իշխանությունը։

- Հայաստանի Հանրապետությունը ձեռքերը չի լվացել Արցախից, Հայաստանի այսօրվա ընթացիկ իշխանություններն են ձեռքերը լվացել եւ պետք չէ նույնացնել։ Հայաստանի ժողովրդի մեծամասնության մոտ, ենթագիտակցության մեջ հայկական ինքնության պահպանության խնդիր կա, հայկական ինքնության կորստի վախ կա եւ մեր ժողովրդի մի մասը ենթագիտակցական, մյուս մասը՝ գիտակցական մակարդակում դա հասկանում են։ Արցախի պետականության, սուբյեկտայնության պահպանման հարցում համայն հայությունը պետք է մասնակցություն ունենա։ Մենք պետք է կարողանանք սա այնպես մատուցել, որ բոլորին հասանելի լինի եւ աշխարհում յուրաքանչյուր հայ մարդ իմանա իր անելիքը։ 

- Ալիեւն իր ժողովրդի ուղեղը «լվանում» է՝ «Արեւմտյան Ադրբեջան» վերադառնալու թեզերով։ Բաքվի ղեկավարն այդպես է անվանում Հայաստանի այն տարածքները, որտեղ Խորհրդային միության ժամանակ ապրել են ադրբեջանցիներ։ Այս մասին ոչ միայն խոսում են, այլեւ գործուն քայլեր անում։ Երեկ Ադրբեջանի խորհրդարանում հատուկ լսումներ են անցկացվել «Արեւմտյան Ադրբեջանի տեղանունները․ պատմության խեղաթյուրումից մինչեւ արդարության վերականգնում» թեմայով, որտեղ հայտարարվել է, որ «Արեւմտյան Ադրբեջանում» ծնվածների անձը հաստատող փաստաթղթում պաշտոնապես նշվելու է նրանց ծննդավայրի «պատմական տեղանունը»։ «Մենք կվերադառնանք Արեւմտյան Ադրբեջան։ Այընտրանք չկա։ Հայաստանից մեր պահանջն այն է, որ երբ մարդիկ վերադառնան, պետք է վերականգնվեն մեր տեղանունները։ Հասկանալի է, այդ հարցում մենք չենք կարող ամբողջովին հույս դնել Հայաստանի վրա, մեր տեղանունները վերականգնելու համար ինքերս ենք որոշակի քայլեր ձեռնարկում»,- ասել է, այսպես կոչված, «Արեւմտյան Ադրբեջանի համայնքի» վարչության նախագահ Ազիզ Ալեկբերլին, գրում են ադրբեջանական լրատվամիջոցները։ Փաշինյանը վստահեցնում է՝ մինչեւ տարեվերջ «Խաղաղության պայմանագիր» է կնքելու Ալիեւի հետ։ Ըստ Ձեզ Փաշինյանը բավարարե՞լ է Ալիեւի բոլոր պահանջները, այդ թվում՝ «Զանգեզուրի միջանցքի», անկլավների վերադարձի, փախստականների` «Արեւմտյան Ադրբեջան» վերադարձի հարցերը։

- Ադրբեջանում ընթացող իրադարձություններին Հայաստանը, ցավոք, չի արձագանքում եւ չի հիշեցվում, որ արցախյան շարժումից առաջ, մինչեւ 1988թ․-ը, Ադրբեջանի տարածքում, ներառյալ՝ Բաքվում, Սումգայիթում, Կիրովաբադում շուրջ 500 հազար հայ է ապրել։ Մեր իշխանությունները նրանց վերադարձի խնդիրն առաջ չեն բերում, մեր իշխանությունները երբեք չեն բարձրաձայնում այն հարցը, որ Նախիջեւանի բնակչության 60 տոկոսից ավելին հայ է եղել, եւ այսօր գեթ մեկ հայ Նախիջեւանում չի ապրում։ Եթե հարցին նայում ենք այս տրամաբանությամբ, ապա չեմ կարծում, որ Ադրբեջանին ձեռնտու է «Խաղաղության պայմանագրի» կնքումը։ Դա մեր իշխանությունների պարտվողական օրակարգն է, որ ուզում են ժամ առաջ ժողովրդին ցույց տալ ու ասել՝ հասանք խաղաղության։ Կարծում եմ, որ այդ փաստաթուղթը կոպեկի արժեք չի ունենալու՝ խաղաղության հաստատման իմաստով, որովհետեւ Ադրբեջանը կոպտորեն ոտնահարում է ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը, 1994թ․-ի հրադադարի պայմանագիրը եւ շատ այլ միջազգային իրավական ակտեր, միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմեր։ Ադրբեջանը իրականացնում է մեկ բառով ասած՝ ցեղասպանական քաղաքականություն։ Այդ պարագայում ապավինել ինչ-որ մի թղթի կտորի, որը կոչվում է՝ «Խաղաղության պայմանագիր», մանկամտություն է։ Մեր ժողովուրդը սա պետք է իմանա եւ որեւէ ակնկալիք չունենա այդ պայմանագրից։ 

- Էրդողանը շատ հստակ ասել է, որ մինչեւ Հայաստանը չկատարի իր «եղբայր» Ադրբեջանի պահանջները՝ հարաբերությունների կարգավորում տեղի չի ունենա։ Փաշինյանն այս երկուշաբթի հայտարարեց, թե շուտով երրորդ երկրների համար բացվում է Թուրքիայի հետ սահմանը՝ Մարգարայի անցակետով։ Ալիեւի եւ Էրդողանի մոտ նման ցանկություն, որոշում տեսնու՞մ եք։

-Ես Թուրքիային եւ Ադրբեջանին դիտարկում եմ մեկ հարթության մեջ, նրանք էլ են հայտարարում՝ «մեկ ազգ, երկու պետություն»։ Շատ հարցերում Ադրբեջանը ինքնուրույն որոշումներ չի կայացնում եւ շարժվում է Թուրքիայի օրակարգով։ Բնականաբար, եթե Ադրբեջանը լրացուցիչ լկտի պահանջներ է ներկայացնում, դա Թուրքիայի կողմից սատարվում է։