«Անցակետի տեղադրումն աղետալի հետևանքներ կունենա. Ադրբեջանը կարճաժամկետ ու երկարաժամկետ նպատակներ ունի». «Փաստ»

ИНТЕРВЬЮ 21 Февраль, 2023 9:29

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Մյունխենում Նիկոլ Փաշինյանն ու Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Վրաստանի վարչապետի հետ մասնակցեցին պանելային քննարկման, տեղի ունեցավ նաև եռակողմ հանդիպում՝ ԱՄՆ պետքարտուղար Բլինկենի միջնորդությամբ: Քաղաքագետ Ստեփան Հասան-Ջալալ յանի հետ զրույցում անդրադարձել ենք Մյունխենում տեղի ունեցած հանդիպումների արդյունքներին: Անդրադառնալով նախ Ալիևի պնդումներին, շատ դեպքերում Փաշինյանի՝ դրանց չհակազդելու իրողությանը՝ քաղաքագետը նախ շեշտեց՝ բազմիցս է հայտարարել, որ Փաշինյանը ադրբեջանա-արցախյան հակամարտության ծագման և կարգավորման խնդիրներին խորքային չի տիրապետում:

Նախ՝ դիտարկելով փետրվարի 18-ին Մյունխենի անվտանգության համաժողովի շրջանակում տեղի ունեցած պանելային քննարկումը՝ քաղաքագետը շեշտեց. «Զուգահեռ անցկացնեմ 2020 թ. փետրվարին կրկին Մյունխենում նման ձևաչափով տեղի ունեցած պանելային քննարկման հետ, որտեղ Փաշինյանը կատարելապես ջախջախվեց: Փաշինյանը չկարողացավ առարկայական ու փաստարկված հակադարձել Ալիևին այն դեպքում, երբ օկուպանտ Ադրբեջանի սուլթանը ծայրից ծայր ստեր էր ասում: Եթե այդ ժամանակ Իլհամը քիչ թե շատ կարկատաններով էր խոսում ադրբեջանա-արցախյան հիմնախնդրից, ապա Փաշինյանը խոսում էր Տիգրան Մեծից ու Պոմպեոսից, ինչն առաջացրեց Իլհամի ու ադրբեջանական պատվիրակության մյուս անդամների ծիծաղը: Վերջին հանդիպման և նշված նախորդ հանդիպման միջև, մեծ հաշվով, տարբերությունն այդքան էական չէր»:

Անդրադառնալով քննարկման ժամանակ հնչած հայտարարություններին՝ Ստեփան Հասան-Ջալալ յանը մի քանի կետ ընդգծեց՝ նաև շեշտելով, որ հերթական անգամ Ալիևը հրապարակային հայտարարեց, որ ադրբեջանա-արցախյան երրորդ պատերազմը սանձազերծել է օկուպանտ Ադրբեջանը: «Ալիևը հայտարարեց, որ «Ղարաբաղն Ադրբեջանի ռեգիոն է, որտեղ կա հայ բնակչություն», «միջազգային գործընկերների հետ համաձայնեցված է, որ պետք է քննարկում տեղի ունենա Ղարաբաղի հայկական փոքրամասնության իրավունքների և անվտանգության հարցերի շուրջ»: Նա միաժամանակ հավելեց, թե այդ հարցերը «Ադրբեջանի ներքին խնդիրն են»: Բացի այդ, Արցախի պետականակիր հայ ժողովրդին նա «համայնք» անվանեց: Նաև ասում է, թե «ավելի քան 30 տարի «մեր հողերն» օկուպացված են եղել Հայաստանի կողմից»:

Ալիևը, բացի այս ամենից, 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը «դե ֆակտո Հայաստանի կապիտուլ յացիայի ակտ» անվանեց: Նաև ասաց, թե «Ղարաբաղի հայերն Ադրբեջանի քաղաքացիներ են»: Նկատի ունենալով ԱՀ պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանին՝ հայտարարեց նաև, թե «կբանակցեն միայն ԼՂ-ում ծնված և այնտեղ ապրող մարդկանց հետ, բայց ոչ այն մարդու, որը մաքսանենգ ճանապարհով ղեկավար դիրք զբաղեցնելու համար ՌԴ-ից ԼՂ է ուղարկվել»: Նշված հակահայկական ու հակաարցախյան բոլոր հայտարարություններից Փաշինյանն արձագանքեց միայն մեկ-երկուսին: Մասնավորապես՝ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությանը և Բերձորի միջանցքով անցնող երեխաներին ադրբեջանցիների կողմից կանգնեցնելու դեպքին: Հայկական կողմը հսկայական իրավական հիմքեր ունի ադրբեջանա-արցախյան կոնֆլիկտի համատեքստում, բայց Փաշինյանը որևէ ձևով այդ հիմքերի հիման վրա չպատասխանեց Ալիևին»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը:

Անդրադառնալով Ռուբեն Վարդանյանի՝ Արցախը լքելու հետ կապված Ալիևի պնդմանը՝ քաղաքագետը հավելեց. «Եթե Իլհամը պնդում է, որ Ռուբեն Վարդանյանը պետք է լքի Արցախը, ինչի մասին ավելի վաղ Մոսկվայում հայտարարել էր օկուպանտ Ադրբեջանի ԱԳ նախարարը, ապա նշանակում է, որ Ադրբեջանը չի ցանկանում Ռ. Վարդանյանին տեսնել Արցախում ոչ միայն պաշտոնատար անձի, այլև շարքային քաղաքացու կարգավիճակում: Սա նշանակում է, որ այն քաղաքականությունը կամ այն գործունեությունը, որը ԱՀ-ում որպես պետնախարար ծավալում է Ռ. Վարդանյանը, արցախամետ, արցախանպաստ քաղաքականություն է: Հետևաբար, Ռուբեն Վարդանյանը պետք է շարունակի իրականացնել այն, ինչ իրականացրել է նշանակման օրվանից ի վեր: Մինչդեռ Ադրբեջանն անպայման փորձում է ազատվել Ռուբեն Վարդանյանից, որ կարողանան Արցախի առնչությամբ իրենց նպատակներն իրագործել»:

Անդրադառնալով «խաղաղության պայմանագրի» ստորագրման շուրջ առկա գործընթացներին, դիտարկելով նաև մյունխենյան հանդիպմանն այս առնչությամբ հնչած հայտարարություններին՝ Ստեփան Հասան-Ջալալ յանն ընդգծեց. «Ալիևը հայտարարեց, թե երեք օր առաջ իրենց արված առաջարկների վերաբերյալ նոր պատասխաններ են ստացել Հայաստանից: Ասաց, որ դրանք վերջնական տեսքի են բերում՝ հայտարարելով, թե «առաջին հայացքից Հայաստանի դիրքորոշման մեջ առաջընթաց կա, բայց դա բավարար չէ»: Երբ օկուպանտ Ադրբեջանի սուլթանը, խոսելով Հայաստանից ստացած առաջարկների մասին, ասում է, որ Հայաստանի դիրքորոշման մեջ առաջընթաց կա, սա կարող է վկայել այն մասին, որ Հայաստանի վարչակազմը, մասնավորապես՝ Նիկոլ Փաշինյանը, հանդես է եկել թշնամու շահերը սպասարկելու պատրաստակամությամբ, ընդ որում՝ գրավոր: Իսկ երբ Իլհամն ասում է՝ «բայց դա բավարար չէ», այդպիսով նա Փաշինյանին հասկացնում է, որ էլի հարցեր կան, որոնց շուրջ Հայաստանի իշխանությունը պետք է Ադրբեջանի շահերը սպասարկելու վարքագիծ դրսևորի: Ինչ վերաբերում է ստորագրման հնարավորությանը, ես, այնուամենայնիվ, հատկապես կարճաժամկետ հեռանկարում այդ առումով թերահավատ եմ:

Արդեն երկու-երեք անգամ նախագիծը մեկը մյուսին են ուղարկում, շտկում են, հետո նորից են ուղարկում: Սա, այդուհանդերձ, երկարատև գործընթաց է: Առհասարակ պետությունը հարևանների հետ պետք է խաղաղ հարաբերություններ ունենա: Բայց պատմությունից պետք է լավ դասեր քաղած լինեինք այն մասին, որ ունենք հարևան, որի համար որևէ փաստաթուղթ արժեք չունի, անգամ եթե փաստաթղթերում իրենց ստորագրությունը կա: Ադրբեջանի հետ փաստաթղթով ամրագրված խաղաղության մասին խոսելը միամտություն է: Ադրբեջանին զսպելու միակ փորձված մեթոդն ուժային եղանակն է: Այդ պատճառով պետք է ունենալ ամուր բանակ, ամուր տնտեսություն, բայց դրա համար պետք է պետության ղեկին լինեն բանիմաց, փորձառու, սիստեմատիկ կրթություն ստացած հայրենասեր մարդիկ, որոնք կկարողանան իրենց նեղ անձնական, խմբային շահերը ստորադասել պետական, ազգային շահերին: Եթե նման որակներով վարչակազմ ունենայինք, մենք այս օրին չէինք լինի: Այս իշխանությունը բոլոր ոլորտներում է ապիկար»: Քաղաքագետի դիտարկմամբ, արգելափակելով Արցախի և Հայաստանի Հանրապետությունները միմյանց կապող միջպետական մայրուղու Շուշի-Քարին տակ հատվածը՝ օկուպանտ Ադրբեջանը հետապնդել և այժմ էլ հետապնդում է կարճաժամկետ ու երկարաժամկետ նպատակներ:

«Կարճաժամկետ նպատակներից կարելի է առանձնացնել անցակետի տեղադրումը և Ռուբեն Վարդանյանի հեռացումն Արցախից: Երկարաժամկետ նպատակներից են ռուս խաղաղապահ զորակազմի հեռացումն Արցախից, արցախահայության բռնի կամ խաղաղ հեռացումն Արցախից կամ վատթարագույն տարբերակում արցախահայությանը ցեղասպանության ենթարկելը: Ադրբեջանը հետևողականորեն գնում է իր նպատակների իրագործման ճանապարհով: Մյունխենում ԱՄՆ պետքարտուղարի միջնորդությամբ տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ օկուպանտ Իլհամի կողմից անցակետ տեղադրելու վերաբերյալ առաջարկությունը պետք է դիտարկել հենց վերոնշյալ համատեքստում:

Անցակետի տեղադրումն աղետալի հետևանքներ կունենա Արցախի Հանրապետության համար: Անցակետ տեղադրելուց հետո, եթե Ադրբեջանն անգամ բացի Շուշի-Քարին տակ ճանապարհահատվածը, Արցախի և Հայաստանի Հանրապետությունների քաղաքացիները, մեծ իմաստով, չեն երթևեկելու այդ ճանապարհով: Իսկ երթևեկելու եզակի դեպքերում անխուսափելիորեն արձանագրվելու են միջադեպեր. օրինակ՝ խլելու են մարդկանց ուղեբեռը, մարդկանց առևանգելու են, սպանելու են: Այս իմաստով ոչ մի պարագայում չպետք է համաձայնել կամ թույլ տալ, որ Ադրբեջանը անցակետ տեղադրի: Բացի այդ, չպետք է թույլ տալ, որ անգամ ռուս խաղաղապահների հետ ճանապարհին Ադրբեջանի որևէ կարգի ծառայող կանգնի: Սա արցախահայության համար աղետալի հետևանքներ կունենա: Եթե նման նախադեպ եղավ, շղթայական էֆեկտ է ունենալու: Ադրբեջանը փորձելու է այլ տեղերում ևս անցակետեր տեղադրել»,-եզրափակեց քաղաքագետը: