Ինչո՞ւ են տեղի տալիս հակառակորդի նկրտումներին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Թուրքիայում տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո ՀՀ իշխանությունները միանգամից շտապեցին 30 տարի փակ ճանապարհով օգնություն ուղարկել Թուրքիա, բայց նման փութաջանությամբ չեն աշխատում արդեն երկու ամիս շրջափակման մեջ գտնվող արցախցիներին օգնելու կամ օգնություն ուղարկելը պատշաճ կարգով կազմակերպելու համար։ Միևնույն ժամանակ, հարցական է, թե ինչու միջազգային հարթակներում կոնկրետ չի բարձրացվում դեպի Ստեփանակերտ օդային միջանցք բացելու հարցը՝ մանավանդ որ Արցախում հումանիտար ճգնաժամի խորացման պայմաններում դրա ծայրահեղ անհրաժեշտությունը կարելի է միջազգային հանրության շրջանում հանգիստ հիմնավորել։

Երբ անցած տարվա վերջին նախատեսված էր ՌԴ, ՀՀ և Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումը, որի ընթացքում պետք է քննարկվեին խաղաղության պայմանագրի օրակարգի հետ կապված հարցեր, Երևանից հայտարարեցին, թե չեն մասնակցի այդ հանդիպմանն՝ ի նշան բողոքի Լաչինի միջանցքի փակման դեմ։ Կարող էր թյուր կարծիք ստեղծվել, թե ՀՀ-ն դեմարշ է անում կամ պայման է դնում, որ մինչև Լաչինի միջանցքը չբացվի, չեն բանակցելու, սակայն իրականում դա ձևականություն էր, քանզի հետո պարզվեց, որ ոչ միայն բանակցում են, այլև առաջարկներ են փոխանակում Ադրբեջանի հետ, այն էլ՝ գաղտնի, ինչն էլ հիմնավորում են, թե նպատակահարմար չեն համարում բանակցությունների դետալները հանրայնացնել։ Սակայն այդ դեպքում հանրության շրջանում կարող են իսկապես մտահոգություններ ի հայտ գալ, առավել ևս, երբ ինչ-որ մի պահի հակառակորդը «հանկարծ» սկսի հանրայնացնել փաստաթղթի որոշակի դետալներ։

Արդեն ավանդույթ է դարձել մեր երկրի վերաբերյալ հարցերի մասին տեղեկանալ ուրիշ տեղերից, անգամ հակառակորդից։ Նկատի ունենանք, որ անցյալ տարի Ադրբեջանը սկզբից ներկայացրեց իր 5 կետանոց առաջարկները, որին հայկական կողմը որոշ ժամանակ անց արձագանքեց, թե անընդունելի ոչինչ չկա, իսկ մյուս կողմից էլ 6 կետից բաղկացած կիսատ-պռատ առաջարկներ ներկայացրեց, որոնք ադրբեջանական կողմը մերժեց՝ նշելով, թե դրանք դժվար է առաջարկ համարելը։ Ներկայում էլ անհասկանալի է, թե ի՞նչ նոր առաջարկներ է ներկայացրել հայկական կողմը, դրանք բխո՞ւմ են այդ 6 կետից, թե՞ դրանցում առկա թույլ ձևակերպումներից էլ են հրաժարվել։ Այս տեսանկյունից հետաքրքրական է, որ Փաշինյանը խորհրդարանում հայտարարում է, թե Ադրբեջանը ցանկանում է բարձրացնել տարածաշրջանում կոմունիկացիաների բացման գինը, որը Հայաստանի համար շատ անհրաժեշտ է։

Բայց նույն ոճի մեջ էլ հետագայում Փաշինյանը կարող է նոր զիջումներն արդարացնել, թե ուզում էինք շրջափակումից դուրս գալ, իսկ դրա համար պետք է գին վճարեինք։ Բայց խնդիրն այն է, թե այդ ճանապարհների բացումն արդյոք այդքա՞ն սկզբունքային է մեզ համար այն պայմաններում, երբ 30 տարի շարունակ կարողացել ենք ապրել շրջափակման պայմաններում ու ինչ-որ չափով էլ զարգանալ։ Դրա փոխարեն անընդհատ պետք է խոսել այն մասին, որ ՀՀ ինքնիշխան տարածքներն օկուպացված են մնում, այնինչ, կարծես թե, սրա մասին իշխանություններն արդեն մոռացել են։ Ի՞նչ եղան ՀՀ տարածքից ադրբեջանական զորքերի դուրսբերման, սահմանների դեմարկացիայի և դելիմիտացիայի հարցերը։ Այս ամենով հանդերձ, ՀՀ իշխանությունները գնում են խաղաղության պայմանագրի կնքման ճանապարհով։

Սկզբից նշվում էր, թե խաղաղության պայմանագիրը մինչև անցյալ տարվա վերջ պետք է կնքվի, բայց բանակցությունները շարունակվում են մինչև այժմ։ Ու եթե Ադրբեջանը հասնի նրան, որ դրանով պաշտոնապես ճանաչվի իր տարածքային ամբողջականությունը իր պատկերացրածի տեսքով, իսկ Արցախի կարգավիճակի մասին էլ որևէ արձանագրում չարվի, ապա դրան միանշանակ հետևելու է Լաչինի միջանցքում ադրբեջանական մաքսակետի տեղակայումն ու վերահսկողության հաստատումը։ Հենց այս հարցում ճնշում գործադրելու հանգամանքով է պայմանավորված Լաչինի միջանցքն արդեն երկու ամիս փակ պահելը։ Եվ ադրբեջանական կողմի պահանջներից մեկն էլ միջանցքի տրանսպորտային հաղորդակցության իրականացման վրա ադրբեջանական վերահսկողության սահմանումն է։ Մեկ արձանագրում ևս. ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության ինստիտուտը չի գործում, իսկ այդ հանգամանքը Ադրբեջանն օգտագործում է տարիներ շարունակ բանակցությունների արդյունքում ձևավորված սկզբունքներից ու փաստաթղթերից հրաժարվելու համար։

Ավելին՝ Մինսկի խմբի համանախագահությունը մշտապես հայտարարել է, թե ուժի կիրառումը և հակամարտության ռազմական ճանապարհով լուծումն անթույլատրելի են։ Բայց դիվանագիտական քայլերի արդյունքում Բաքուն հասել է նրան, որ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները չեն դատապարտում Ադրբեջանի գործողությունները։ Ու Լաչինի միջանցքի փակման ֆոնին ոչ ոք չի խոսում Արցախի գոյությանն անհրաժեշտ անվտանգային գոտի ստեղծելու թեմայի մասին, որպեսզի ցանկացած պահի Ադրբեջանը միջանցքը չփակի ու հայաթափման պայմաններ ստեղծի Արցախում։ Այս հարցում իրոք մտածելու տեղ ունենք, քանի որ հայկական կողմն անհրաժեշտ չափով աշխատանք չի տանում միջազգային տարբեր շրջանակների հետ արցախահայության համար անվտանգային գոտու կենսական նշանակությունը ներկայացնելու համար։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում