Ինչո՞ւ են կանաչ լույս վառում ագրեսիայի ճանապարհին. «Փաստ»

АНАЛИТИКА 12 Ноябрь, 2022 10:29

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում տեղի ունեցած Փաշինյան-Ալիև-Միշել-Մակրոն քառակողմ հանդիպման արդյունքում տարածված հաղորդագրության մեջ մի կարևոր արձանագրում կար, որը վերաբերում էր հայ-ադրբեջանական սահմանին Եվրամիության քաղաքացիական առաքելության տեղակայմանը։ Ադրբեջանը չէր համաձայնել, որ իր կողմից սահմանին տեղակայվեն այդ դիտորդները, ուստի նշվում էր, որ նրանք պետք է տեղակայվեն միայն հայկական սահմանի ուղղությամբ։ Պրահայի հանդիպման արդյունքներն ամփոփող հաղորդագրության մեջ նաև նշվում էր, թե առաքելության հետ Ադրբեջանը կհամագործակցի այնքանով, որքանով առնչություն կունենա։

Բայց այդպես էլ պարզ չէր, թե ինչ ուղղությամբ կարող է այդ առաքելության հետ համագործակցել ամեն տիպի հանցագործությունների ընդունակ Ադրբեջանը։ Միևնույն ժամանակ նշվում էր, որ ԵՄ առաքելության աշխատանքը լինելու է երկու ամսով, սակայն շատերի համար էր տարակուսելի, թե ինչո՞ւ հենց երկու ամսով, այդ ի՞նչ խնդիր է լուծում առաքելությունը, որ ընդամենը երկու ամիսը բավարար է։ Թերևս դա պայմանավորված է նրանով, որ ԵՄ-ն հույս ունի կամ վստահ է, որ մինչև տարեվերջ խաղաղության պայմանագիր է կնքվելու Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև, և այդպիսով հակամարտությունը հաղթահարվելու է։ Որպես առաքելության նպատակ՝ ԵՄ-ի պաշտոնյաների կողմից ընդգծվում էր վստահության կառուցումը և իր զեկույցների միջոցով սահմանային հանձնաժողովներին աջակցելը։

Եվ մինչ Եվրամիության արտգործնախարարները Լյուքսեմբուրգում կայացած նիստում հաստատեցին Հայաստան դիտորդական առաքելություն ուղարկելու որոշումը, ՀՀ իշխանություններն արդեն սկսել էին քարոզչական դաշտում թմբկահարել եվրոպական դիտորդների գործուղումը՝ ներկայացնելով այն որպես ադրբեջանական ագրեսիան զսպելու և դրա դրսևորումները արձանագրելու կարևոր խողովակ։ Ճիշտ է՝ Եվրամիության նմանատիպ դիտորդական առաքելություն 2008 թվականի հոկտեմբերից գործում է նաև Վրաստանում և հսկողություն իրականացնելու համար «աշխատում» է 300-ից ավելի քաղաքացիական անձ, բայց ամեն դեպքում հայ-ադրբեջանական շփման գոտում առկա իրավիճակը համեմատելի չէ Վրաստանում առկա իրադրության հետ։

Բացի այդ, տարակուսանքի տեղիք էր տալիս այն հարցը, թե ԵՄ-ի կողմից Հայաստան ուղարկված ընդամենը 40 դիտորդն ինչպե՞ս է պատշաճ կերպով հսկողություն իրականացնելու հայ-ադրբեջանական շփման գոտու ամբողջ երկայնքով, քանի որ սահմանագիծը բավական երկար է, իսկ Ադրբեջանն այնպիսի սանձարձակությամբ է գործում, որ մի քանի տեղից միաժամանակ տարբեր սադրանքների է դիմում։ Եվ ահա, հոկտեմբերի 20-ից, երբ Եվրամիության դիտորդներն արդեն ուղևորվեցին հայ - ադրբեջանական շփման գոտի՝ պարեկություն իրականացնելու, թվում էր, թե իրադրությունն ինչ-որ կերպ կարող է փոխվել, վստահության միջոցները դրա արդյունքում որոշակիորեն կամրապնդվեն, իսկ Ադրբեջանը զսպվածություն կդրսևորի ու այլևս նոր սադրանքների չի դիմի։

Բայց իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ եվրոպական դիտորդների ներկայությունը Ադրբեջանի համար եղած-չեղածի հաշիվ է։ Ադրբեջանի նախագահը պարծենում է, որ եթե ինչ-որ մեկից վախեցող լինեին, ապա Արցախյան երկրորդ պատերազմը չէին սկսի, իսկ մեկ այլ առիթով էլ հայտարարել էր, թե իրենց համար միջազգային իրավունքը չի գործում, մի՞թե եվրոպական մի քանի քաղաքացիական դիտորդի առկայությունը պետք է անհանգստացներ Բաքվին։ Եվ դիտորդների տեղակայումից ի վեր ադրբեջանական զինուժը ոչ միայն շարունակում է մնալ Հայաստանից օկուպացված տարածքներում, այլև շարունակաբար սադրանքների է դիմում և խախտում հրադադարի ռեժիմը, ինչի արդյունքում հայկական կողմն անգամ զոհ ունի։

Ոչ մեկ անգամ ՀՀ ՊՆ-ն հայտարարություններ է տարածել, որ Ադրբեջանի ԶՈՒ ստորաբաժանումները տարբեր տրամաչափի հրաձգային զինատեսակներից կրակ են բացել հայկական դիրքերի ուղղությամբ: Սակայն զարմանալի է, որ այս իրավիճակում եվրոպական դիտորդները և հետևաբար նաև ԵՄ պաշտոնյաները լուռ են, ամեն կերպ աչք են փակում Ադրբեջանի սադրանքների առաջ և որևէ գնահատական չեն տալիս։ Ու այդպիսով տպավորություն է առաջանում, թե դիտորդները Հայաստան են գործուղվել ընդամենը հայ-ադրբեջանական շփման գոտում «ծառի հովին նստելու» և մաքուր օդ շնչելու համար՝ այդպիսով լեգիտիմացնելով Ադրբեջանի նախկին, ներկա ու հետագա ագրեսիվ գործողությունները։

Այդպիսով բազմաթիվ կասկածներ են առաջանում ԵՄ առաքելության իրական նպատակների հետ կապված։ Դրա համար էլ փորձագետներից շատերը ԵՄ-ի կողմից դիտորդների գործուղման փաստի ներքո այլ ենթատեքստ են տեսնում՝ մանավանդ Փաշինյանի որոշ պնդումների պարագայում։ Վերջինս բացատրել էր, թե Ադրբեջանն արևմտյան երկրներին, ԵՄ-ին ներկայացնում է, որ Հայաստանն ավելի ու ավելի շատ ռուսական զորքեր է բերում ՀՀ՝ սպառնալիք ստեղծելով Ադրբեջանի ինքնիշխանությանը։

Իսկ եվրոպացի գործընկերներն ասում են, թե ինչու է Հայաստանը ռուսական նոր զորքեր բերում, ինչի համար էլ ինքն առաջարկել է դիտորդական առաքելություն ստեղծել և տեղում իրավիճակին ծանոթանալ։ Ստացվում է, որ ԵՄ-ի կողմից քաղաքացիական դիտորդներ ուղարկելը պայմանավորված է ոչ թե ադրբեջանական սադրանքներն արձանագրելու և դրանք կանխելու, այլ Հայաստանում՝ մասնավորապես սահմանային շրջաններում ռուսական զորքերի տեղաշարժը մոնիթորինգ անելու հետ։ Համենայն դեպս, այդպիսի արձանագրումներ կարելի է անել Փաշինյանի հայտարարություններից ու դիտորդական խմբի «լռության ուխտից»...