Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցով գոնե մոտ ապագայում բանակցությունների հեռանկար չեն տեսնում․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

svpressa.ru-ն «Ղարաբաղյան հակամարտություն. ինչպիսի՞ն կլինի պարտված, բայց չջախջախված հանրապետության կարգավիճակը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ, ըստ Ադրբեջանի առաջնորդ Իլհամ Ալիևի կարծիքի, Ղարաբաղյան հակամարտությունն անցյալում է, և Ադրբեջանի տարածքում չկա Լեռնային Ղարաբաղ անունով վարչատարածքային միավոր: Նա նաև նշել է, որ ինքը չի տեսնում Երևանից դրական արձագանք խաղաղության պայմանագիր կնքելու առաջարկին: Իսկ ի՞նչ պետք է լինի: Փաշինյանը պետք է ճանաչի՞ Ղարաբաղի հանձնումը: Շտապի Բաքվի պայմաններով խաղաղությո՞ւն կնքել: Հազիվ թե դա լինի, ինչը նշանակում է, որ հակամարտությունը չի ավարտվել, առավել ևս, որ ինչ էլ ասի Ալիևը, ԼՂՀ-ն փաստացի գոյություն ունի: Բայց ինչո՞ւ է նա անընդհատ շեշտում, որ հակամարտությունն այլևս գոյություն չունի: Հանգստացնո՞ւմ է սեփական ընտրազանգվածին, թե՞ փորձում է ցանկալին իրականության տեղ ներկայացնել:

«Նման կերպ Ադրբեջանի ղեկավարությունն արտահայտել էր իր կարծիքը դեռ անցած ձմռանը, - հիշեցրել է Քաղաքական և տնտեսական հաղորդակցությունների գործակալության առաջատար վերլուծաբան Միխայիլ Նեյժմակովը,- բայց դա կարող է նաև ազդակ համարվել արտաքին խաղացողներին, որ Բաքուն մտադիր չէ քննարկել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը: Միևնույն ժամանակ, օրինակ՝ ամերիկյան դիվանագետներն այլ տեսակետ են հայտնել այդ խնդրի վերաբերյալ. մասնավորաբար Հայաստանում ԱՄՆ-ի դեսպան Լին Թրեյսին 2021 թվականի օգոստոսին նշել է, որ «Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը դեռ լուծված չէ»: Հասկանալի է, որ Հայաստանի ղեկավարությունը նույնպես ձգտում է այդ թեմայի վրա պահել միջազգային միջնորդների ուշադրությունը»:

svpressa.ru .- Իսկ ո՞րն է Ռուսաստանի շահը: Արդյո՞ք Մոսկվային անհրաժեշտ է որևէ կարգավիճակ տարածաշրջանի համար:

Նեյժմակով.- Կարելի է վերհիշել Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հունիսյան դատողությունը («Մի քանի տարի անց, եթե մենք այդպիսի կյանք հաստատենք, կարգավիճակի բոլոր խնդիրները շատ ավելի հեշտությամբ կլուծվեն»), որը կարելի է մեկնաբանել այնպես, որ Ռուսաստանի դիվանագիտական գերատեսչությունը Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցով բանակցությունների հեռանկար չի տեսնում գոնե մոտ ապագայում: Ավելի շուտ, Մոսկվան կձգտի ակտիվացնել բանակցությունները Հարավային Կովկասում տրանսպորտային հաղորդակցության ապաշրջափակման շուրջ:

svpressa.ru .- Ի վերջո, արդյունքում ի՞նչ կարգավիճակ կարող է լինել:

Նեյժմակով.- Հակամարտության գոտում ռուս խաղաղապահների առկայությունը թույլ է տալիս Հայաստանի կառավարությանը չտարածել հայտարարություններ այդ հարցում դիրքորոշումը փոխելու մասին: Ավելին, եթե այլ թեմաների շուրջ բանակցությունները (նույն հաղորդակցության արգելափակումը) կապակցվեն կարգավիճակից հրաժարվելու հարցի հետ, ապա Հայաստանի ներսում Նիկոլ Փաշինյանի քննադատներն ավելի ակտիվորեն նրան կմեղադրեն ի շահ Բաքվի ոչ հրապարակային զիջումների մեջ: Այդ ֆոնին Հայաստանի վարչապետն իր ներքին քաղաքական շահերի տեսակետից գրեթե անպայման կարիք կունենա հրապարակայնորեն հայտարարելու այլ հարցերում՝ ներառյալ Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը, փոխզիջումներից հրաժարվելու մասին: «Բաքվի տեսակետից Ղարաբաղյան հակամարտությունն ավարտվել է այն առումով, որ ռազմական գործողություններ չեն ընթանում և չեն լինելու, - ասել է քաղաքագիտության թեկնածու, Ռուսաստանի ժողովուրդների բարեկամության համալսարանի ավագ դասախոս Կամրան Հասանովը,- կա Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի առաջնորդների եռակողմ հայտարարությունը, և խոսելով հակամարտության ավարտի մասին՝ Ալիևը փաստացի ելնում է դրանից: Այսինքն, սրացում չի թույլատրվի: Հետագա քայլերը կարող են լինել միայն քաղաքական՝ ուղղված Ղարաբաղի հայերի՝ Ադրբեջանի կազմում ինտեգրմանը:

svpressa.ru .- Բայց ԼՂՀ-ն դեռ դե ֆակտո գոյություն ունի...

Հասանով .- ԼՂՀ-ն մնում է ռուս խաղաղապահների պատասխանատվության գոտում, իսկ Ռուսաստանը այդ տարածքը դե յուրե ճանաչում է որպես Ադրբեջանի մաս, ինչի մասին Պուտինը բազմիցս է ասել: Այո, այնտեղ դեռ շատ հայեր են ապրում, որոնք, իհարկե, պատերազմից հետո քչացել են: Խնդիրը հենց ապահովելն է, որ նրանք միասնականորեն ապրեն ադրբեջանական պետությունում անվտանգության երաշխիքների ներքո:

svpressa.ru.- Ըստ Ալիևի, խաղաղություն կնքելու իր առաջարկին Երևանի կողմից դրական արձագանգ չկա: Ինչպիսի՞ն պետք է լինի այս դրական արձագանքը: Արդյո՞ք Փաշինյանը պետք է ճանաչի Ղարաբաղի հանձնումը և հրաժարվի ԼՂՀ-ի մնացորդներից:

Հասանով .- Այստեղ խոսքը տրանսպորտային ենթակառուցվածքների ապաշրջափակման մասին է: Ի վերջո, մինչ Ադրբեջանը ճանապարհներ ու օդանավակայաններ է կառուցում, Հայաստանում Սյունիքով միջանցք բացելու իրական քայլեր չեն ձեռնարկվում, չնայած դա արտացոլված է եռակողմ հայտարարության մեջ: Խոսքը առաջին հերթին դրա մասին է:

svpressa.ru .- Վերջին ժամանակներս Բաքվում խոսում են Ղարաբաղին «մշակութային ինքնավարություն» տրամադրելու մասին: Ինչո՞ւ Ադրբեջանը չի ցանկանում Ղարաբաղին տալ լիարժեք քաղաքական, այլ ոչ թե «մշակութային» ինքնավարություն: Երևի Երևանը կհամաձայնի նման քայլի, և դա կդառնա իսկական կարգավորում...

Հասանով .- Երկար ժամանակ Բաքուն համաձայն էր այդ տարբերակին, սակայն Երևանը ոչ մի զիջման չի գնացել: Պատերազմից հետո իրավիճակը փոխվել է, յոթ շրջանները գտնվում են Բաքվի վերահսկողության տակ, և հայկական կողմը բանակցություններում այլևս հաղթաթղթեր չունի, չկան զիջումներ առաջարկելու որևէ միջոցներ: Նույնիսկ Լեռնային Ղարաբաղի այն հատվածը, որի քաղաքական անկախության հույսն ունեին հայերը, արդեն դե-յուրե և դեֆակտո գտնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ: Հետևաբար, ներկա իրավիճակում, երբ ուժերի հարաբերակցությունը արմատապես փոխվել է ոչ հօգուտ Երևանի, մշակութային ինքնավարության տրամադրումը Բաքվի կողմից թվում է առնվազն առատաձեռն նվեր ղարաբաղահայությանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում