Սոյայի սուոսի դարավոր վեճը՝ չինակա՞ն, թե՞ ճապոնական․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Համարվում է, որ սոյայի սոուսը ամբողջ աշխարհում իր ժողովրդականությամբ պարտական է ճապոնական խոհանոցին: Եվրոպայում առաջին անգամ դրա մասին իմացել են որպես սուշիների և ռոլերի սոուս, բայց կարճ ժամանակ անց ամբողջ աշխարհում խոհարարները սկսել են սոյայի սոուս օգտագործել տարբեր ուտեստներ պատրաստելու համար: Ներկայումս աշխարհում սոյայի սոուսն այնքան է արմատացել, որ խոհանոցում ցանկացած տնային տնտեսուհի ունի գոնե մեկ շիշ սոյայի սոուս՝ աղցաններ, միս կամ այլ կերակուրներ պատրաստելու համար: Չնայած այն հանգամանքին, որ ներկայումս բոլորը սովոր են սոյայի սոուսը կապել Ճապոնիայի հետ, բայց պարզվում է, որ իրականում Չինաստանն է նրա հայրենիքը:

Վարկածներից մեկի համաձայն, ենթադրվում է, որ սոյայի սոուսը հայտնվել է բուդդայական վանականների շնորհիվ, ովքեր, հրաժարվելով միս և կաթնամթերք օգտագործելուց, ստիպված են եղել այլընտրանքներ փնտրել: Քանի որ 8-րդ դարում շատ տարբերակներ չեն եղել, սոյան է եկել փոխարինելու մսին: Ժամանակի ընթացքում նրանք սովորել են սոյայից պատրաստել տոֆու պանիր, ապա հայտնվել է սոյայի սոուսը: Գուցե թե սոյայի սոուսը հայտնի մնար միայն վանականների համար, եթե չլինեին Չինաստանում աղի հետ կապված խնդիրները: Այո, 8-րդ դարում սովորական սեղանի աղը չափազանց թանկ էր չինացիների համար, և բոլորը չէին կարող դա թույլ տալ իրենց: Մինչդեռ սոյայի սոուս պատրաստելը հասանելի էր բոլորին, և պատրաստի սոուսը բավական երկար ժամանակ կարելի էր պահել: Հին չինացիները սոյայի սոուսը պատրաստում էին ամենապարզ, բայց ոչ ամենաարագ ձևով. նրանք եփում էին սոյայի հատիկները, իսկ հետո թողնում էին այն որոշակի ժամանակ խմորվելու նպատակով: Այդ տեխնոլոգիան օգտագործվել է շատ երկար ժամանակ, քանի դեռ 17-րդ դարում սոյայի սոուսի բաղադրատոմսը չի հասել Ճապոնիա, որտեղ այն ենթարկվել է փոքրիկ փոփոխությունների:

Ճապոնացիները կատարելագործել են բաղադրատոմսը՝ սոյայի մեջ ցորենի հատիկներ ավելացնելով: Նման կերպ նրանք երկարեցրել են սոյայի սոուսի բնական խմորման ժամանակը և կարողացել են ստանալ ավելի հարուստ համով սոուս: Ճապոնական այս նորամուծությունները սոյայի սոուսի պատրաստման գործընթացը բավականին երկարեցրել է. սոյայի խառնուրդը խմորել են մի ամբողջ տարի: 20-րդ դարի կեսերին, երբ ճապոնական խոհանոցը սկսել է ժողովրդականություն վայելել ամբողջ աշխարհում, սոյայի սոուսի կյանքում տեղի է ունեցել ջրբաժանի մեկ այլ պահ: Երբ Եվրոպայում և Ամերիկայում ճապոնական ռեստորանները սկսել են բացվել յուրաքանչյուր անկյունում, և բոլորը ցանկություն են ունեցել համտեսել նոր էկզոտիկ ուտեստներ, անհնար է դարձել մեկ տարի սպասել սոյայի սոուսի պատրաստմանը: Սոյայի սոուսի ֆերմենտացման գործընթացն արագացնելու համար դրան սկսել են ավելացնել տարբեր մանրէներ կամ խմորիչներ, ինչը հնարավորություն է տվել մեկ ամսվա ընթացքում ստանալ սոյայի սոուս: Այս ամենը այնքան հաջող է եղել, որ նույնիսկ ճապոնացիներն են ստիպված եղել հրաժարվել սոուսի ավանդական՝ մեկ տարվա հնեցումից և անցնել արտադրության նոր մեթոդի: Իսկ ներկայիս ժամանակակից տեխնոլոգիայի միջոցով սոյայի սոուսի պատրաստումը կարող է տևել ընդամենը երեք օր. հատուկ ինկուբացիոն տարողությունները թույլ են տալիս վերահսկել սոյայի սոուսի խտանյութի խմորման անհրաժեշտ պայմանները:

Պատրաստելուց հետո սոյայի սոուսը պաստերիզացվում է, որի արդյունքում հասնում է սպառողների սեղաններ և սուպերմարկետներ առանց բակտերիաների և խմորիչների: Ներկայումս սոյայի սոուսը շատ տարածված է որպես աղի փոխարինող: Այնուամենայնիվ, հարկ է նշել, որ հաճախ խանութներում վաճառվող սոյայի սոուսը ընդամենը խտանյութ է, որը պարունակում է սոյայի սպիտակուցներ, աղ և հանքանյութեր: Նման կոնցենտրացված սոուսի օգտագործումը ոչ մի օգուտ չի բերում օգտագործողի օրգանիզմին, ուստի արտադրողները խորհուրդ են տալիս այն ջրով նոսրացնել նախքան օգտագործելը:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում