Թթու կաղամբ՝ չինակա՞ն, թե՞ ռուսական կերակուր․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ոչ միայն Ռուսաստանն է պնդում, որ ինքն է թթու դրած կաղամբի հայրենիքը, այլ շատ այլ երկրներ ու ժողովուրդներ: Հայտնի է, որ թթու կաղամբով դեռ մ.թ.ա. 3-րդ դարում կերակրել են Չինական մեծ պարիսպը կառուցող բանվորներին: Իսկ Կորեայում ձեզ կասեն, որ կորեական թթու կաղամբը՝ քիմչին, հայտնի է ամբողջ աշխարհում: Գերմանացիներն ու ավստրիացիները ձեզ կպատմեն այն ավանդական ուտեստի մասին, որ կոչվում է շակրուտ, որը թթու կաղամբն է՝ խոզի տոտիկներով: Ռումինիան ևս ունի իր ազգային կերակուրը թթու կաղամբով՝ սարմալան, որն իրենից ներկայացնում է թթու կաղամբով կոլոլակներ։ Դե, իսկ ով չի լսել լեհական ավանդական բիգոսների մասին, որը թթու կաղամբի ու մսի տարբեր տեսակների համադրություն է: Բայց, հավանաբար, աշխարհում ոչ ոք այնքան թթու կաղամբ չի օգտագործում, որքան ռուսները: Եվ աշխարհում ոչ ոք չունի թթու կաղամբով նման քանակի այնպիսի բազմազան ուտեստներ, որքան Ռուսաստանն ունի:

Այնպես է ստացվել, որ Ռուսաստանում ոչ մի ձմեռային տոնական սեղան չի լինում առանց թթու կաղամբի: Կաղամբը միշտ էլ Ռուսաստանում հավաքվում էր հսկայական քանակությամբ: Սովորաբար բերքահավաքը սկսում էին Սերգիևի օրը, որը նույնիսկ կոչվում է Սերգեյ Կապուստնիկի օր (ռուսերեն капуста բառից): Հնում թթու կաղամբ պատրաստելու համար մարդիկ աշխատել են ամբողջ ընտանիքով, քանի որ անհրաժեշտ է եղել նախապատրաստել փայտե տակառները և առանձնացնել կաղամբը կոճղերից և փչացած տերևներից: Դրանից հետո կաղամբը մանրացրել են և տրորել աղով: Նշենք, որ կաղամբը թթու է դրվել տարբեր ձևերով՝ ամբողջական գլուխներով, կիսած կամ քառորդ գլուխներով, շերտերով կամ մանր կտրատած: Բացի այդ, թթվին ավելացվել են գազար, լոռամիրգ, ճակնդեղ և անգամ սալոր: Այնուամենայնիվ, փաստն այն է, որ չինացիներն առաջինն են թթվեցրել կաղամբը:

Թթու կաղամբի մասին առաջին գրավոր հիշատակություններ առկա են Չինական մեծ պատի կառուցման տարեգրություններում: Հավանաբար շնորհիվ այն բանի, որ չինացիները սիրում են ավելի շատ աշխատել, քան խմել (ռուսների մոտ դա հակառակն է), նրանք կաղամբը թթու են դրել բրնձի գինու մեջ: Այնուամենայնիվ, չինացիները թթու են դրել ոչ թե սպիտակ կաղամբը, այլ իրենց տեղական պակ-չոյ և պեկինյան տեսակների կաղամբը: Պատմաբանները պնդում են, որ կաղամբ Ռուսաստանում չի եղել մինչև 9-րդ դարը, քանի դեռ հույները չեն մոլորվել և Սևծովյան տարածաշրջան իրենց նավերով բերել մշակովի կաղամբը: Քանի որ անհիշելի ժամանակներից Ռուսաստանում ուտելու բան քիչ է եղել, կաղամբը շատ օգտակար և հեշտ աճեցվող բանջարեղեն է դարձել: Կաղամբը սկսել են ոչ միայն ուտել, այլ նաև նրանով բուժել բոլոր հիվանդությունները՝ սկսած գլխացավերից մինչև թութք: Բուժման ձևը բոլոր դեպքերում նույնն է եղել՝ պարզապես ցավող տեղին դնել կաղամբի տերևը:

Ոչ ոք հաստատ չի կարող ասել, թե ով է առաջինը սկսել կաղամբը թթու դնել Ռուսաստանում: Բայց դա փայլուն լուծում է եղել այդ ժամանակների համար: Նման կերպ կաղամբը չի փչացել, և այն հնարավոր է դարձել օգտագործել ամբողջ տարվա ընթացքում և շատ օգտակար է եղել հին Ռուսաստանի ծանր պայմաններում: Բանն այն է, որ եթե այդ տարի կաղամբի բերքը հաջող է եղել գյուղերում, ապա դա երաշխավորել է, որ երկար ու ձիգ ձմռան ընթացքում մարդիկ չեն տառապի ցինգայից՝ Ց-ավիտամինոզից։ Ի դեպ, կաղամբի թթվի մի տեսակը Հայաստանում հայտնի է որպես «մոլոկանի թթու»:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում