«Օպե­րա­ցի­ան պլա­նա­վո­րող­նե­րը աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան խնդիր են դրել»․«Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Այս պատերազմը պլանավորվել է Թուրքիայի գլխավոր շտաբում, և պատահական չէ, որ տարբեր լուրջ փորձագիտական շրջանակների տվյալներով՝ Թուրքիայի գլխավոր շտաբից մոտ 600 բարձրաստիճան զինվորական պատերազմի սկզբից գտնվում է Ադրբեջանում: «Փաստի» հետ զրույցում այս մասին ընդգծեց ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանը: Դիտարկելով արդեն այս փուլում առկա իրողությունները՝ նախ շեշտեց. «Առավելագույնը մեկ շաբաթվա ընթացքում ամբողջ Արցախը գրավելու ու հայաթափելու պլան ունեին, այսինքն՝ բլից-կրիգ, որը ձախողվեց:

Արդեն պատերազմի երկրորդ,երրորդ օրերին պարզ եղավ, որ նրանք չկարողացան համապատասխան խորք ապահովել: Թեպետ երկու անգամ ճեղքումների փորձ արվեց, բայց դրանք ևս ձախողվեցին: Այսինքն, հիմա դիրքային կռիվ է: Մենք իրավիճակը պետք է գնահատենք ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքներով, լեռնանցքներով ու բարձունքներով: Կռիվն արդեն նախալեռնային ու լեռնային շրջաններում է, որտեղ թշնամու զրահատեխնիկայով ճեղքումներն անհնար են: Երկրորդ հանգամանքն էլ կա. պատերազմի սկզբից մինչև վերջերս օդուժի առավելություն ունեին: Խոսքը, մասնավորապես, թուրքական արտադրության «Բայրաքթար» հարվածային ԱԹՍ-ների մասին է: Այդ առավելությունը, սակայն, աստիճանաբար չեզոքացվեց»: Հ. Նահապետյանն ընդգծեց, որ հիմա թշնամին ընդամենը փորձում է քանակական, թվային առավելությամբ իր համար «հաղթական» ելքեր ապահովել, բայց հասնելով լեռնային և նախալեռնային պայմանների մարտական գործողություններին՝ այլ իրավիճակի է հանդիպում:

«Այդ հատվածներում շատ ավելի նվազ ուժերով կարելի է շատ լավ պաշտպանություն, ինչպես նաև տեղերում հակահարձակում կազմակերպել: Այսինքն, այն, ինչ արվում է մեր ուժերի կողմից: Բացի այդ, հայկական ուժերն իրենց խորագետ քայլերի միջոցով թշնամուն նաև ծուղակի մեջ են վերցնում, որի օրինակներն արդեն հայտնի են: Ընդհանուր առմամբ, այսօր դիրքային կռիվ է գնում, ու հակառակորդն աստիճանաբար հյուծվում է: Այդ համատեքստում հաշվի առնենք նաև իր անձնակազմի բարոյահոգեբանական վիճակը, որն աստիճանաբար անկում է ապրում. անձնակազմին խոստացել էին կայծակնային հարվածով մոտ մեկ շաբաթվա ընթացքում հաղթանակ տոնել, ինչը չկա և իրականություն չի դարձել»,-ասաց մեր զրուցակիցը: Անդրադառնալով Թուրքիայի գործոնին՝ նա շեշտեց, որ պատերազմը պլանավորողներն իրականում կովկասյան մեծ պատերազմ ստեղծելու նպատակ ունեն:

«Ըստ այդ նպատակի՝ նշված պատերազմում մի կողմից Հայաստանն ու Ադրբեջանը պետք է պատերազմեն, մյուս կտրվածքով՝ Հայաստանի կողմից Ռուսաստանը, Ադրբեջանի կողմից՝ Թուրքիան, և այս մեծ հրդեհի բոցերը պետք է տեղափոխվեն Ռուսաստան: Առաջին թիրախը Ռուսաստանն է, երկրորդը՝ Իրանը: Այսինքն, օպերացիան պլանավորողները աշխարհաքաղաքական խնդիր են դրել: Այս առումով պատահական չէ, որ ադրբեջանա-թուրքական տանդեմի կողմից պլանավորված ռազմական գործողությունների հարվածային ուղղությունը հիմնականում հարավային կողմում է: Այսինքն, Իրանից կտրել Արցախը, շրջանները վերցնել, մի կողմից մոտենալ Մեղրիին, մյուս կողմից՝ Նախիջևանում տեղակայված համապատասխան զինուժի առկայության պայմաններում վերցնել այն սեպը, որը խրված է թուրանական մեծ կայսրության ստեղծման ցամաքային ճանապարհին: Սա աշխարհաքաղաքական բաղադրիչն է, բայց Թուրքիան, բնականաբար, այլ շահեր ևս ունի»,-շեշտեց փորձագետը:

Այդ համատեքստում մատնանշելով արմատական իսլամիստների առկայությունն Ադրբեջանում՝ Հ. Նահապետյանը հավելեց. «Դրանք պատերազմին մասնակցելու պատրվակով կգտնվեն այնտեղ, բայց Թուրքիան հաջորդ փուլում Ադրբեջանում իշխանափոխություն է իրականացնելու, որի պարագայում իշխանության կբերի ադրբեջանցի սպաներին, գեներալներին, նաև իսլամ ծայրահեղականների: Նա Ալիևին կարող է ցանկացած պահի գահընկեց անել, և Ալիևն ունի այս ռիսկի գործոնը: Այդ առումով Թուրքիան սպասարկում է իր ազգային ու պետական շահերը: Հաշվի առնենք նաև այն, որ Էրդողանը, մեծ հաշվով, Ադրբեջանին որպես իր տարածք, իր ազդեցության գոտի է դիտում, որտեղ պատերազմից հետո կառավարումն իրենը պետք է լինի: Հիմա կառավարումը ռազմական առումով է, պատերազմից հետո նաև քաղաքական կառավարում է ակնկալում»:Հ. Նահապետյանի խոսքով, առհասարակ, պատերազմը փոխեց այն թյուր պատկերացումները, որոնք կային մինչ այս:

«Մարդիկ հասկացան մեկ պարզ ճշմարտություն. այն է՝ այս տարածաշրջանում իրականում կա՛մ Ռուսաստանի, կա՛մ Թուրքիայի առարկայական ազդեցությունը կարող է լինել: Ռուսաստանը, որպես մեր ռազմավարական դաշնակից, Հայաստանի հետ ստեղծած պաշտպանական երեք գոտու իրողություն ունի, որոնք ամրագրված են համապատասխան միջպետական պայմանագրերով: Առաջինը ՀԱՊԿ անդամակցությունն է, երկրորդը՝ 102-րդ ռազմաբազայի և Ռուսաստանի զինուժի հետ ուղղակի կնքած պայմանագիրը, երրորդ՝ հայ-ռուսական համատեղ զորախումբը: Այս երեք պաշտպանական գոտիներով է, որ Հայաստանը, բացի իր Զինված ուժերից, ունի նաև գործիքակազմ, որով կարող է ապահովել իր երկրի տարածքային ամբողջականությունը և անվտանգությունը: Պայմանագրերը հստակ կնքված են, և փոխադարձ պարտավորություններ կան»,-նշեց մեր զրուցակիցը՝ հավելելով, որ Հայաստանի Հանրապետությունը, որպես Արցախի Հանրապետության անվտանգության երաշխավոր, իր պարտականությունները կատարում է:

«Իսկ մեր դիվանագիտական հաջողություններն ուղղակիորեն կախված են մարտի դաշտում ունեցած մեր հաջողություններից: Ինչո՞ւ Ադրբեջանը հեղինակավոր, կշիռ և հակամարտությունը լուծելու պարտավորություններ ունեցող երկրների կողմից առաջարկված հրադադարի ռեժիմը չի պահպանում: Որովհետև հույս ունի, թե ռազմի դաշտում ավելի մեծ հաջողություններ կունենա, ինչը բանակցային գործընթացում իր համար առավել շահեկան դիրքեր կապահովի արդյունքների առումով: Ադրբեջանը և Թուրքիան երբեք չեն կանգնեցնի իրենց ռազմական գործողությունները, քանի դեռ, ըստ իրենց, հաջողություն ունեն:

Դիվանագիտական դաշտում հայկական կողմից առաջին փաստարկը մեր հաղթանակներն են լինելու, այնպես, ինչպես եղավ 1994թ. մայիս ամսին, երբ Ադրբեջանը խնդրեց երկարատև ու անժամկետ հրադադար, որը հենց ինքն էլ խախտել է»,-ընդգծեց նա՝ շեշտելով, որ սա մեր ո՛չ առաջին, ո՛չ էլ վերջին պատերազմն է: «Քանի դեռ իր աշխարհաքաղաքական շահերը սպասարկելու նպատակով «մեծ Թուրան» ստեղծելու իր հիվանդագին նկրտումները կյանքի կոչելու համար Թուրքիան չի համակերպվել այն իրողության հետ, որ Արցախի Հանրապետությունը, որի երաշխավորը ՀՀ-ն է, իրեն պետք չէ, այստեղ միշտ պատերազմներ կլինեն:

Միևնույն ժամանակ, պատերազմի կանխարգելիչ գործոնը կա, որը կար նաև այն ժամանակ, երբ Հայաստանը, որպես Խորհրդային Միության մաս, պաշտպանված էր խորհրդային ընդհանուր պաշտպանական համակարգով՝ ներառյալ ատոմային զենքով: Այնուամենայնիվ, որպես զսպիչ գործոն, այն կա նաև այսօր: Թուրքիան, այդուհանդերձ, շատ լավ հասկանում է, որ եթե Հայաստանի նկատմամբ բացահայտ ագրեսիա ցուցաբերի, կարող է նաև ատոմային տակտիկական զենքի հարված ստանալ: ՌԴ ռազմական դոկտրինում ամրագրված համապատասխան հոդվածը ՌԴ-ին այդ իրավունքը վերապահում է»,-եզրափակեց ռազմական փորձագետը:

Աննա Բադալյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում