Զբոսաշրջությունը Հայաստանում. պատմություն, փաստեր և առավելություններ

realtribune.ru-ն գրում է, որ դժվար է կանխատեսել, թե համաճարակից հետո ինչպես կփոխվեն զբոսաշրջային հոսքերը, և ինչպես դա կազդի Հայաստանի վրա: Անփոփոխ են միայն Հայաստանում հանգստի առավելություններն ու արժանիքները, որոնք ձևավորվել են արդեն մի քանի տասնամյակ: Փորձենք հասկանալ հայկական զբոսաշրջության ոլորտի առավելությունները, ինչպես նաև այն, թե ինչ տեղ է այն գրավում միջազգային ասպարեզում: Դեռևս խորհրդային տարիներին ԽՍՀՄ բոլոր հանրապետություններից մարդիկ գալիս էին Հայաստան՝ հանգստանալու առողջարաններում, այցելելու պատմական ու բնական հուշարձաններ:

Զբոսաշրջիկների հիմնական հոսքը ապահովում էին ԽՍՀՄ քաղաքացիները: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո իրավիճակը կտրուկ վատացել է, և զբոսաշրջիկների թիվը կես միլիոնից իջել է մինչև 45000-ի: Հայաստանը դարձել է առանձին պետություն, իսկ օտարերկրյա քաղաքացիները, բացառությամբ հայկական սփյուռքի, շատ քիչ բան գիտեին Հայաստանի մասին: Իրավիճակը կտրուկ փոխվել է 2001 թվականին, երբ Հայաստանը նշել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունելու 1700-ամյակը: 2001 թվականին օտարերկրյա զբոսաշրջիկների թիվը հասել է 120 հազարի, ինչը ավելի քան 2,5 անգամ գերազանցել է նախորդ տարվա ցուցանիշը: Այդ պահից սկսած՝ զբոսաշրջության ոլորտում սկսել է նկատվել դրական միտում:

Զբոսաշրջիկների ներհոսքը տարեկան աճել է միջինը 15-20% -ով: 2001 թվականին Քրիստոնեության ընդունման տարեդարձը նշելը բացահայտել է Հայաստանում զբոսաշրջության ոլորտի երկու հիմնական առավելությունները` պատմամշակութային և տեղեկատվական ուղղությունները: Հայաստանում կան հազարավոր պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնք արտացոլում են հին դարերի պատմությունը: Դրանք նախապատմական ժամանակաշրջանի, հելլենիստական շրջանի, միջնադարյան և խորհրդային շրջանի ճարտարապետության հուշարձաններ են: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ճանաչում է հայկական մշակութային տարրերը որպես ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն:

Մշակութային զբոսաշրջությունում հատկապես հանրահայտ են դասական մշակութային շրջագայությունները, որոնք ներառում են անհատական, լեռնային և արշավային շրջագայությունները, հեծանվային ուղևորությունները և այլն: Լեռնային բնապատկերներով հարուստ Հայաստանը դարձել է Կովկասի մարզական զբոսաշրջության կենտրոններից մեկը: Երկրի տարածքի 85,9% -ը լեռնային գոտի է, այսինքն՝ ավելի շատ, քան Շվեյցարիան կամ Նեպալը: Երկիրն ունի բոլոր ռեսուրսներն ու պայմանները ակտիվ հանգստի ոլորտի հետագա զարգացման համար: Լեռնային լանդշաֆտները գրավում են ալպինիստներին: Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցված «ՏաԹևեր» ճոպանուղին միացնում է Հալիձոր և Տաթև գյուղերը: Առկա է նաև ջրային ակտիվ հանգստի հնարավորություն:

Անդրկովկասի ամենամեծ ջրային ավազանում՝ Սևանա լճում կան 11 հանրային լողափեր, իսկ մարզում գործում են մոտ 50 հյուրանոցներ: Ձյունապատ լեռնագագաթները բաց են սնոուբորդի, դահուկային և այլ մարզաձևերի սիրահարների համար: Ծաղկաձորի և Ջերմուկի լեռնային հանգստավայրերը տալիս են ձմեռային լիարժեք հանգիստ կազմակերպելու բոլոր հնարավորությունները: 2018-2019 թվականներին ձմեռային հանգստի տեսակետից Ծաղկաձորն ընդգրկվել է ԱՊՀ երկրների լավագույն և ամենահայտնի հանգստավայրերի տասնյակում: Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը նաև հնարավորություն է տալիս հիանալ անաղարտ կուսական բնությամբ:

Հայաստանը հարուստ է բնական տեսարժան վայրերով, կան 26 արգելոցներ և չորս ազգային պարկեր: Լոռու մարզում կա նաև մեծ բուսաբանական այգի` Ստեփանավանի Դենդրոպարկը: Հյուրանոցային բիզնեսը Հայաստանում զարգանում է բարձր տեմպերով: 2013 թվականից ի վեր հյուրանոցների թիվն աճել է, և 6 տարվա ընթացքում Հայաստանում ավելի քան 300 նոր հյուրանոց է բացվել: Ներկայումս երկրում գործում է ավելի քան 600 հյուրանոց: Համաշխարհային հարթակում Հայաստանը ստիպված է մրցել եվրոպական տուրիստական այնպիսի հսկաների հետ, ինչպես Ֆրանսիան, Իտալիան և Իսպանիան: Այդ երկրները Ճապոնիայի և ԱՄՆ-ի հետ միասին գրավում են զբոսաշրջային շուկայի առյուծի բաժինը:

Այդ առումով էլ 20072020 թվականներին Հայաստանը զբոսաշրջիկների քանակի վարկանիշային աղյուսակում 74-րդ տեղից իջել է 98-րդ տեղը: Այնուամենայնիվ, զբոսաշրջիկների տարեկան ներհոսքը անընդհատ աճել է: Զբոսաշրջության վարկանիշում ԱՊՀ երկրների շարքում Հայաստանը 7-րդ տեղում է: Գների մատչելիությունը հիմնարար չափանիշ է, որն օգնում է զբոսաշրջիկին ընտրել այցելելու երկիրը: Գին/որակ բարենպաստ հարաբերակցությունը Հայաստանի զբոսաշրջության ոլորտի հաղթաթուղթն է: Քաղաքների և երկրների ամենամեծ տվյալների «Numbeo» շտեմարանը դասակարգում է երկրներն ըստ կյանքի արժեքի ցուցանիշի, և Հայաստանը 132 երկրներից կազմված ցուցակի առավել մատչելի երեսուն երկրի շարքում է 26-րդ տեղով:

Ցուցանիշի հաշվարկը ներառում է տների վարձակալության արժեքը (53-րդ տեղ), սննդամթերքի արժեքը (32-րդ տեղ), ռեստորանային գները (55-րդ տեղ) և այլն: Նշենք, որ, ըստ Համաշխարհային տնտեսական համաժողովի զեկույցի, 2019 թվականին Հայաստանը հյուրանոցների գին/որակ հարաբերության առումով երկրների վարկանիշային ցուցակում զբաղեցրել է 7-րդ տեղը: Խաղաղասիրության ցուցանիշը հաշվարկվում է ռազմական դրություն, հանցագործությունների քանակի, ահաբեկչության մակարդակի, ՀՆԱից ռազմական ծախսերի տոկոսի և այլնի միջոցով: Այս ցուցանիշով Հայաստանը անվտանգության միջին մակարդակով երկրների շարքում է և զբաղեցնում է 99-րդ տեղը:

Մարդկային զարգացման ցուցանիշով ԱՊՀ երկրների շարքում Հայաստանը 5-րդն է: ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի համաձայն, Հայաստանը ընդգրկվել է «մարդկային զարգացման բարձր ցուցանիշ ունեցող երկրների» շարքում և 180 երկրների մեջ գրավում է 81-րդ հորիզոնականը: Բնապահպանական արդյունավետության ցուցանիշով Հայաստանը աշխարհում 53-րդ տեղում է: Վերջին 10 տարիների ընթացքում Հայաստանը բարելավել է իր այդ ցուցանիշը 4,5% -ով: Այդ ցուցանիշով ԱՊՀ երկրների շարքում Հայաստանը երկրորդ տեղում է և զիջում է միայն Բելառուսին: Երկիրը լավ ցուցանիշներ ունի նաև սանիտարական և խմելու ջրի որակի կատեգորիաներում: