«Իշ­խա­նա­հա­ճո հեր­թա­կան մար­մի­նը ձև­ա­վո­րե­լու վերջ­նան­պա­տակ կար. ՍԴ-ն աս­տի­ճա­նա­բար վե­րած­վում է հեր­թա­կան խա­մա­ճիկ մարմ­նի

Խորհրդարանի պատգամավորներից երեկ ՍԴ դատավորների ընտրությանը մասնակցեց 88-ը, ու թեև ընդդիմադիր խմբակցությունները բոյկոտել էին քվեարկությունը, այնուամենայնիվ, ՍԴ դատավորի երեք թեկնածուներն էլ ընտրվեցին: Անդրադառնալով ընտրությանը՝ «Փաստի» հետ զրույցում իրավաբան, Պառլամենտարիզմի զարգացման միջազգային կենտրոնի գործադիր տնօրեն Գոհար Մելոյանը նախ մատնանշեց այս ամբողջ գործընթացի հակաիրավական բնույթի մասին: «Հաշվի առնելով այդ հանգամանքը՝ ընդհանրապես չեմ հետևել նիստերին:

Խնդիրն այն է, որ հունիսի 22-ի հակաիրավական բնույթի սահմանադրական փոփոխությունից հետո իշխող ուժին իրապես հաջողվեց կյանքի կոչել, այսպես կոչված, սահմանադրական ճգնաժամը: Ամբողջ մեկ տարվա ընթացքում կիրառվող ճնշումների առկայության դեպքում ՍԴ-ին հաջողվում էր ապահովել իր բնականոն գործունեությունը, արդյունավետ կերպով իրականացնել ՍԴ գործառույթները, բայց նշված փոփոխությունից հետո արդեն մի շարք խնդիրներ ի հայտ եկան, որոնցից մեկն անգամ սահմանադրական մարմնի կողմից իր գործառույթների իրականացման խնդիրն էր: Մեծ հաշվով, օրենսդիրի չհաշվարկված, սխալ քայլերն ու շտապողականությունը հանգեցրին իրավական բացերով կիսալուծումների, որի արդյունքում ականատես ենք լինում, թե ինչպես են ոտնահարվում մի շարք շրջանակների իրավունքներ»,- ասաց Գ. Մելոյանը՝ շեշտելով, որ հիմա պարզապես ականատես ենք լինում նկարագրվածի պատճառահետևանքային կապից բխող հաջորդող քայլերին:

«Բնականաբար, իշխող ուժը, հասնելով յուրային ու կառավարելի ՍԴ ձևավորելու իր համար այդքան ցանկալի վերջնանպատակին, այն արդեն պետք է համալրեր ցանկալի անդամներով: ՍԴ դատավորների թեկնածուներից առնվազն երկուսին խորին հարգանքով եմ վերաբերվում, իմ դասախոսներն են եղել, սակայն ինձ համար, ամեն դեպքում, մտահոգիչ էր այդ գործընթացին մասնակից դառնալու հանգամանքը: Ընդհանուր առմամբ, թեպետ ՍԴ-ում ներկայումս ճգնաժամային իրավիճակ է, կազմը համալրվում է: Փորձում են, այսպես կոչված, ընթացակարգեր ապահովել, կարծես ոչինչ տեղի չի ունեցել, բայց որքան էլ իշխող ուժը ջայլամի քաղաքականություն վարի ու հիմնվի բացառապես պոպուլիստական հայտարարությունների ու որակումների վրա, ամեն ինչ ակնհայտ է:

Իմ գնահատմամբ, ՍԴ-ում մինչ այս ճգնաժամային իրավիճակ չկար, և իրենց կողմից նշված խնդիրների ու ճգնաժամի վերաբերյալ այդպես էլ որևէ լուրջ վերլուծական հիմնավորում հանրությանը չներկայացվեց: Իրենց մատնանշած որակումները պոպուլիստական բնույթի էին: Նույն բնույթն ունեին նաև դատական իշխանության նկատմամբ վստահության մասին ամպագոռգոռ հայտարարությունները: Մինչդեռ ակնհայտ էր, որ իշխանահաճո հերթական մարմինը ձևավորելու վերջնանպատակ կար: Ըստ իս, այս ամբողջ գործընթացը խնդրահարույց է: ՍԴ-ն աստիճանաբար վերածվում է հերթական խամաճիկ մարմնի»,- ընդգծեց մեր զրուցակիցը:

Գոհար Մելոյանը շեշտեց, որ ընդդիմությանն ուղղված այն որակումները, ըստ որի՝ քվեարկությանը չմասնակցելը նշանակում է, թե դեմ են դատական բարեփոխումներին, նույնպես պոպուլիզմի տրամաբանության մեջ են: «Մենք արդեն շուրջ երկու տարի է, ինչ իշխող ուժի շանտաժային քաղաքականությանն ենք ականատես լինում: Այսինքն՝ «ով մեզ հետ չէ, սխալ է վարվում»: Եվ այդ ճանապարհին փորձում են ամենածիծաղելի ձևերով հիմնավորել իրենց իրավացիությունը. իրենց գործողությունների հիմքում որևէ մասնագիտական հիմնավորում չկա:

Տարբեր ոլորտներում անընդմեջ օրենսդրական հապշտապ փոփոխություններ են իրականացնում՝ ելնելով զուտ անձնական շահերից: Եվ, որպես կանոն, իրավական ակտերի փոփոխությունների հիմքում նորմալ վերլուծությունները ու հիմնավորումները կրկին բացակայում են: Օրինակ՝ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի պարբերաբար խախտումներն արդեն համատարած բնույթ են կրում, չեն իրականացվում հանրային լսումներ, օրենքներն ընդունվում են լույսի արագությամբ, և մասնագիտական համայնքն անգամ չի հասցնում հետևել, ուսումնասիրել դրանք՝ գոնե կարծիք հայտնելու համար: Կարգավորման ազդեցության գնահատում ևս չի իրականացվում: Չեմ կարծում, թե դատական բարեփոխումները պետք է սկսեին ՍԴ-ից:

Եվ ՍԴ-ի շուրջ գործընթացները դատական բարեփոխումների անվան տակ քողարկելն առնվազն անկեղծ չէ: Ես չեմ կիսում այն կարծիքները, որ սա բարեփոխում է, կամ վերջնանպատակը որևէ դրական արդյունքի հասնելն է: Ակնհայտ է, որ նպատակի հիմքում կառավարելի սահմանադրական մարմին ձևավորելն էր, որի ճանապարհին չկանգնեցին ո՛չ Սահմանադրության հստակ ձևակերպված նորմերի, ո՛չ էլ իրավական պետության կարևորագույն սկզբունքների առջև»,-շեշտեց իրավաբանը: Նա մի շարք հարցադրումներ ու փաստեր մատնանշեց, որոնց հանրագումարը կասկածի տակ է դնում դատական իշխանության բարեփոխումների նպատակը. «Նախ՝ օրենքի խախտումներով, միջազգային գործընկերների, մասնագիտական կարծիքի արհամարհմամբ Սահմանադրության փոփոխություն եղավ, ու դրա հիման վրա դադարեցվեցին ՍԴ երեք դատավորների և ՍԴ նախագահի լիազորությունները:

Բացի այդ, առկա էին այլ բացեր, կիսալուծումներ. մասնավորապես, հարց էր առաջացել, թե որ մարմինը պետք է կյանքի կոչեր և որ պահից պետք է ուժի մեջ մտած համարվեին Սահմանադրության փոփոխությունները: Մենք նաև ականատես եղանք զավեշտալի իրավիճակների, երբ ոստիկանության աշխատողները թույլ չտվեցին ՍԴ դատավորին մուտք գործել ՍԴ շենք: Զավեշտալի իրավիճակ ունեցանք նաև այն առումով, որ գործադիրի ղեկավարը առնվազն երկու անգամ իր ֆեյսբուքյան էջով հայտարարեց, թե՝ վերջ, այս պահից ուժի մեջ են մտնում սահմանադրական փոփոխությունները: Մեծ հաշվով, հապշտապ, չկողմնորոշված ու կիսալուծումներով ուղեկցվող փոփոխություններ էին տեղի ունենում, որից հետո կրկին բացերի ականատես եղանք:

Նախ՝ օդում կախված մնաց, թե այդ փոփոխություններն արդյո՞ք տարածելի էին տիկին Ալվինա Գյուլումյանի վրա, որովհետև, ինչպես հիշում եք, իրավական խնդիր առաջացավ՝ կապված նրա պաշտոնավարման ժամկետների հաշվարկման հետ: Ու այդպես էլ կիսալուծումներով այդ հարցը ևս օդում կախված մնաց: Նույն կիսալուծումների հետևանքով նաև Սահմանադրական դատարանում քվորումի հարց առաջացավ»: Գոհար Մելոյանի հետ զրույցում անդրադարձանք Սահմանադրական դատարանը Վճռաբեկի հետ միավորելու և Գերագույն դատարան ստեղծելու մտադրությանը:

«Առաջին հերթին պետք է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքի վրա, որ անգամ սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովի կազմում այդ հայեցակարգին հավանություն է տրվել ձայների 8/7 հարաբերակցությամբ: Սա առնվազն տարակուսելի է, ինչպես տարակուսելի է այն աշխատելաոճը, ըստ որի, կրկին որոշում է կայացվել անձնական կարծիքի հիման վրա: Որևէ լուրջ վերլուծություն չի ներկայացվում: Հիմքում կրկին հապշտապությունն ու կիսահիմնավորվածությունն է. չեն իրականացվում միջազգային փորձի հիմնարար վերլուծություն, հանրային լսումներ, կարգավորման ազդեցության գնահատումներ: Թվարկվածները կիսալուծումների հիմնական պատճառներն են, որոնք մեզ հետագայում լուրջ խնդիրների առջև են կանգնեցնելու»,-եզրափակեց Գ. Մելոյանը: