«Ճգնա­ժամ են ապ­րում իշ­խա­նու­թյան բո­լոր ճյու­ղե­րը. անօ­րի­նա­կա­նու­թյան և հա­կա­սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյան խրախ­ճանք է»

 

Սահմանադրական դատարանի շուրջ առկա հայաստանյան իրավիճակը կարելի է օրինակ բերել աշխարհի տարբեր դասագրքերում՝ «ինչպե՞ս ստեղծել սահմանադրական ճգնաժամ» խորագրով: ՀՀ մարդու իրավունքների առաջին պաշտպան, «Ընդդեմ իրավական կամայականությունների» ՀԿ նախագահ Լարիսա Ալավերդյանի դիտարկումն է, որի խոսքով, այդ օրինակը ցույց կտար, թե ինչպես բոլոր գործիքակազմերը, այդ թվում՝ ԱԺ-ի գերակտիվությունը, նախագահի գերպասիվությունը, օգտագործելով՝ հասնել ճգնաժամի: «Դրանց գումարենք նաև վարչապետի՝ իրավիճակին բացարձակապես չտիրապետելու հանգամանքը, թեպետ այդ հարցում ուներ որոշակի ցանկություններ: Արդյունքում ունենք այն, ինչ ունենք:

 

Մասնավորապես՝ կոպիտ ոտնահարվում են ոչ միայն այն քաղաքացիների իրավունքները, որոնց գործերը հիմա ՍԴ-ում են, այլև ՀՀ բոլոր քաղաքացիներինը: Ստեղծվեց մի պատկեր, որը բերեց ոչ միայն ՍԴ, այլ կառավարության, ԱԺ-ի և նախագահական ինստիտուտի ընդհանուր ճգնաժամին, որովհետև խոսքը, բոլոր դեպքերում, ոչ միայն ՍԴ-ի մասին է, որպես հաստատություն, այլև սահմանադրականության մասին: Սահմանադրականության հանդեպ արհամարհանք ունենալով, սահմանադրականության բացակայության պայմաններում իշխանության բոլոր ճյուղերն են հայտնվել ամոթալի ու վտանգավոր վիճակում:

 

Ես սա համարում եմ ուղիղ հարված՝ պետությանն ու ազգային անվտանգությանը, որովհետև այնպես չէ՝ տեղյակ չենք կիրառվող տեխնոլոգիաների բնույթին, որոնց հիմքում երկրում քաոսային իրավիճակ ստեղծելն է»,-ասաց Լ. Ալավերդյանը՝ շեշտելով, որ խնդիրն ավելի գլոբալ է: «Մեծ հաշվով, Արևմուտքը Հայաստանի հետ կապված մեկ խնդիր ունի՝ փոխել նրա կողմնորոշումը: Այս առումով ներսում ստեղծվող քաոսը բխում է հեռու գնացող ծրագրերից, որոնց հիմքում Հայաստանը որոշակի կենտրոնների ձեռքում խամաճիկ դարձնելն է: Այն կենտրոնների, որոնք բավականին հստակ ձևավորված աշխարհաքաղաքական նպատակներ ունեն աշխարհը մեկ կենտրոնից կառավարելու առումով: Այնուամենայնիվ, թե՛ դրսի կենտրոնների ծրագիրը, թե՛ երկրի ներսում դրանք կատարողները մի շարք հանգամանքներ հաշվի չեն առել:

 

Եթե դիտարկում ենք զուտ վերոնշյալ ոլորտը, ապա այս դեպքում հաշվի չեն առել մասնավորապես իրավաբանական համայնքի զարգացման ճանապարհը: Ի հեճուկս իշխանությունների, տարիների ընթացքում նոր որակի իրավաբանական համայնք է ձևավորվել, ինչն արտահայտվել է դատապաշտպանների բավականին հստակ գործողությունների, նաև ՄԻԵԴում հաղթած գործերի տեսքով: Ինքս բոլոր նախագահների կառավարման տարիներին բոլոր թերություններն ու սխալները քննադատողներից եմ եղել, բայց մերժել այն իրողությունը, որ իրավաբանական հանրությունը տարիների ընթացքում զարգացում է ապրել, նշանակում է՝ չճանաչել սեփական երկիրը կամ ատելությամբ լցված լինել անգամ դրական նվաճումների հանդեպ: 

 

Մեծ հաշվով, այս իրողությունները հաշվի չեն առնվել, և այն «բլից հաղթանակը», որն ակնկալվում էր Վահե Գրիգորյանի հայտնի հայտարարությունից հետո, իրականություն չի դարձել: Ու հիմա ամեն ինչ արվում է դրան հասնելու համար, որի ճանապարհին ոտնահարում են ամենահիմնարար նորմերը: Մեր Սահմանադրության մեջ կան այնպիսի հիմնարար նորմեր, որոնք ուղղակի համահունչ են միջազգային իրավունքի կարևորագույն նորմերին: Հիմա այդ բոլոր նորմերի վրայով ուղղակի անցնում են՝ ԱԺ-ին կանգնեցնելով բավականին ծանր վիճակում: Իրար հաջորդող քայլերն ուղղակի խայտառակություն են ԱԺ-ի, գերազանցապես ԱԺ մեծամասնության համար:

 

Բացի այդ, չգիտեմ՝ ինչո՞ւ և ինչպե՞ս նախագահի ինստիտուտն ամբողջովին այսպիսի անգործության մատնվեց, ինչն էլ նպաստեց այս ճգնաժամին: Դրա համար եմ ասում, որ ճգնաժամ են ապրում իշխանության բոլոր ճյուղերը և բոլոր հաստատությունները: Մեծ հաշվով, դատարանների մուտքերն ու ելքերը փակելու վարչապետի կոչը այս ամբողջ վակխանալիայի հիմքն է եղել: Սա, փաստորեն, ամբողջովին անօրինականության և հակասահմանադրականության խրախճանք է»,-ընդգծեց Լ. Ալավերդյանը: Անդրադառնալով սահմանադրական փոփոխությունների հայեցակարգով նախատեսվող այն փոփոխությանը, ըստ որի, առաջարկվում է Սահմանադրական դատարանն ու Վճռաբեկ դատարանը միավորել և ստեղծել Գերագույն դատարան, Լ. Ալավերդյանը նշեց. «Դա ամերիկյան մոդել է:

 

Բայց խնդիրն այն է, որ պրիմիտիվ կերպով ուզում են կրկնել այն մոդելը, որը ծնվել, զարգացել ու կայացել է բոլորովին այլ պայմաններում: Սա մարտնչող գավառականության նշան է: Մենք բոլորովին այլ մոդելով պետք է զարգանանք, ու կարծում եմ, որ վերոնշյալի իրականացումը կոպիտ սխալ կլինի: Առհասարակ, դեռ խորհրդային ժամանակներից, երբ ուզում էին ազատվել ինչ-որ անձանցից, վերացնում էին հաստատությունը: Այսպես կոչված, վերափոխումներ էին անում, ամբողջովին վերացնում էին այն, ստեղծում նորը, լինում էին նաև դեպքեր, երբ վերադառնում էին նախորդ մոդելներին: Մեծ հաշվով, մեզ մոտ այսօր տոտալիտար պետության մեթոդներ են կիրառվում, այլ նպատակ այստեղ չի էլ նշմարվում»:

 

Նա շեշտեց, որ այս տրամաբանության մեջ է տեղավորվում նաև այն անհասկանալի իրավիճակը, որը կա ՍԴ դատավորների թեկնածուների շուրջ: «Առաջարկվում է մի թեկնածու, հետո թեկնածուն հրաժարվում է իր թեկնածությունից, մյուսին առաջարկում են մյուս պաշտոնը, մեկն էլ ընդհանրապես մերժում է ցանկացած առաջարկություն: Ամեն դեպքում, մի կողմից էլ՝ ամոթը մասնագիտական հատվածում, կարծես, դեռ չի կորել, ապագայի հասկացությունը կա, երեխաներ կան, որոնք պետք է կրեն այն բոլոր սխալների հետևանքները, որոնք այսօր արվում են իրենց ծնողների կողմից: Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ երկիրը, ի վերջո, մեկ պահով չի ապրում: Թող չձևացնեն, թե պատմության վերջը դրել ու նոր պատմություն են կերտում: Չի ստացվելու: Մեր հասարակության դիմադրողական ներուժը դեռ չի սպառվել:

 

Ես զուգահեռներ կանցկացնեմ պատմության որոշակի էջերի հետ՝ հրաշալի ծանոթ լինելով, թե ինչ ծրագրեր էին կապվում Ղարաբաղյան շարժման ու Արցախյան պատերազմի հետ: Արդյունքում ոչինչ չստացվեց: Ի հեճուկս այդ ծրագրերի, ի հեճուկս ներքին ճիգերի՝ ժողովուրդը ցույց տվեց, որ կա ձայն ժողովրդի՝ ձայն Աստծո: Ու ժողովուրդը, ի վերջո, կարողացավ հասնել նրան, որ այսօր ազատ Արցախ ունենք: Ինչո՞ւ սա օրինակ բերեցի: Պատմությունն այսօրվա խմբին պետք է հուշեր, որ բոլոր այն հարցերը, որոնք խորքային առումով հակասում են ազգային շահերին, ի վերջո, տապալվելու են: Եթե անգամ այդ տեսանկյունից նվաճումներ լինեն, ժամանակավոր բնույթ են կրելու»,-ասաց մեր զրուցակիցը: Ամփոփելով՝ Լարիսա Ալավերդյանն ընդգծեց, որ օր առաջ քայքայիչ գործողությունների ընթացքը կանգնեցնելու կարիք կա: