«Անհրաժեշտ է բո­լոր ռիս­կե­րը հաշ­վի առ­նել. ֆորս մա­ժո­րը պետք է բո­լո­րի վրա տա­րած­վեր»

Մեր քաղաքացիական օրենսգիրքը կարգավորում է առհասարակ բոլոր տեսակի քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները, իսկ աշխատանքային հարաբերությունները քաղաքացիաիրավական հարաբերություններից են բխում: Անդրադառնալով ստեղծված իրավիճակում աշխատող-գործատու հարաբերություններին, ինչպես նաև առավել ցայտուն դարձած օրենսդրական բացերին` «Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց փաստաբան Տիգրան Սարգսյանը:

«Եթե աշխատանքային օրենսդրության մեջ ինչ-որ կարգավորում չենք տեսնում, Քաղաքացիական օրենսգրքով այն ամբողջովին հնարավոր է իրականացնել, և պետք է տարածվի նաև աշխատանքային հարաբերությունների վրա: 

Պարզապես մեր խնդիրը հենց Քաղաքացիական օրենսգրքում է: Քաղաքացիական օրենսգիրքը նախատեսում է «անհաղթահարելի ուժ» հասկացությունը: Անհաղթահարելի ուժ ասելով՝ նկատի ունեն ֆորս մաժորը: Ըստ օրենսգրքի, «անհաղթահարելի ուժն» այն երևույթն է, որը կողմերը գործարք կնքելիս չէին կարող նախատեսել, և այն առաջանում է կողմերի կամքից անկախ՝ անհնարին դարձնելով պարտավորության կատարումը: Այստեղ օրենսդրական խնդիր ունենք: Քաղաքացիական օրենսգիրքն այդ «անհաղթահարելի ուժի» առաջացմամբ պայմանավորված պարտավորությունները չկատարելը հարգելի է ճանաչում միայն ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնողների համար»:

Փաստաբանը նշվածն աբսուրդ է որակում ու հավելում. «Ստացվում է, որ, օրինակ՝ մարդիկ, ովքեր վարձու աշխատողներ են, իրենց դեպքում վերոնշյալը կիրառելի չէ: 

Այստեղ, բացի վարձու աշխատողներից, կարող ենք դիտարկել ցանկացած այլ անձի, որը քաղաքացիաիրավական պարտավորություն է ստանձնել. օրինակ՝ բանկերում վարկային պարտավորություններ ունի, փոխառության գործարքներ: Բնական է, որ ֆորս մաժորը պետք է տարածվեր բոլորի վրա, ինչն օրենսգիրքը չի նախատեսում»:

Նրա խոսքով, այնպիսի պայմաններում, որն այսօր է առկա, օրենսդրությունը բոլոր հնարավոր ու ցանկալի լուծումները չունի: Այս առումով նա այլ խնդիր է առանձնացնում՝ շեշտելով, որ օրենսդրությունը միշտ գրել են մարդիկ, որոնք այդքան էլ լավ պատկերացում չեն կազմել պրակտիկ կյանքի մասին: 

Նա շեշտեց նաև օրենսդրության վրա բազմակողմանի աշխատանք իրականացնելու անհրաժեշտության մասին, որտեղ ներգրավված կլինեն ոչ միայն իրավաբանները, այլև շատ այլ մասնագետներ:

«Կյանքն այնքան բազմազան է, որ բոլոր դեպքերը չեն կարող կանխատեսվել, ինչի հետևանքով երբեմն նաև օրենսդրական բացեր են լինում: Բայց, այդուհանդերձ, երբ աշխարհը, մարդկային հարաբերությունները զարգացել են, չէր կարելի մեր Քաղաքացիական օրենսգրքում նմանատիպ բաց թողնել ու «անհաղթահարելի ուժը» կիրառելի համարել միայն ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնող անձանց համար: Գոնե այդ մասը պետք է շտկվի, եթե կհասցնեն՝ շատ լավ»,-ասաց նա՝ շեշտելով, որ, ըստ էության, կարգավորում կա, բայց այն թերի է:

Փաստաբանը խնդիր չի տեսնում, որ վերոնշյալը ոչ թե քաղաքացիական, այլ աշխատանքային օրենսգրքով կարգավորվի: Իսկ ինչ վերաբերում է նոր կարգավորումների հետադարձ ուժին, Տ. Սարգսյանը շեշտեց, որ այդ մասով կարող են խնդիրներ լինել, որոնք պետք է հաշվի առնել նախքան փոփոխությունների գնալը:

«Անձի վիճակը վատթարացնող օրենքը պետք է հետադարձ ուժ չունենա. սա մեր Սահմանադրության պահանջն է և մտնում է նաև իրավագիտության սկզբունքների մեջ: Այս առումով, բնական է, աշխատողների վիճակը չի վատթարանա, բայց մենք ունենք քաղաքացիներ, որոնք գործատու են: 

Հիմա եթե այդ մարդկանց գործունեությունն այս պահին արգելված է, և իրենք շահույթ, եկամուտ չեն ստանում, աշխատողներին ինչպե՞ս պետք է վարձատրեն: Խոսքը խոշոր ընկերությունների մասին չէ, որոնք պահուստային մեծ ֆոնդեր ունեն և կարող են վճարել իրենց աշխատակիցներին: 

Խնդիրը վերաբերում է մասնավորապես փոքր ընկերություններին, որոնք աշխատում են բիզնես վարկերով, պարտքերով ու ունեն ցածր եկամտաբերություն»,-նշեց փաստաբանը՝ ընդգծելով, որ իրենց համար որոշակի աշխատանքային պարտավորությունների ապահովումը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ: 

 

«Ենթադրենք՝ տնտեսվարողը խանութ ունի, բայց տարածքը վարձով է վերցրել, սեփականատերը պահանջում է վարձավճարը, աշխատողներն էլ չեն գալիս աշխատանքի, բայց աշխատավարձ են պահանջում: Առհասարակ, նմանատիպ հարցերն օրենքով կարգավորված չեն: 

Այսինքն, կողմերը կա՛մ փոխադարձ համաձայնությամբ պետք է լուծեն իրենց միջև առկա խնդիրները, կա՛մ, եթե գնան դատական վեճերի ճանապարհով, այն ոչ մի լավ բանի չի բերի»,-հավելեց նա՝ նկատելով, որ գործատուների շահերն էլ պետք է հաշվի առնել:

«Պետք է բոլոր ռիսկերը հաշվի առնել. օրենսդրությունը միայն իրավաբանների խնդիրը չէ: Կան դեպքեր, երբ կա նաև տնտեսագետների, սոցիոլոգների, հոգեբանների անհրաժեշտությունը: Իրենք պետք է գտնեն խնդիրները, իսկ իրավաբանները տան ձևակերպումը: Համակողմանի քննարկումներով պետք է այնպես անել, որ և՛ գործատուները, և՛ աշխատողները, և՛ մյուս տնտեսվարողները հնարավորինս քիչ վնասներ կրեն»,-եզրափակեց Տ. Սարգսյանը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ