«Սկզբունք­նե­րը կոպ­տո­րեն խախտ­վում և ոտ­նա­հար­վում են.իրա­վի­ճա­կը վեր­ջում կո­լապ­սի է բե­րե­լու»

Դեղին քարտ, ոտնահարվող սկզբունքներ, մարդու իրավունքների խախտումներ: Վերոնշյալներն արձանագրել է իրավաբան, Պառլամենտարիզմի զարգացման միջազգային կենտրոնի գործադիր տնօրեն Գոհար Մելոյանը, որի հետ զրուցել ենք Վենետիկի հանձնաժողովի նախագահ Ջիանի Բուքիքիոյի գնահատականների, ինչպես նաև մի շարք հարցերի մասին:

«Վենետիկի հանձնաժողովը, որպես միջազգային կառույց, մինչ օրս մշտապես փորձել է հնարավորինս դիվանագիտական լեզվով իր զգուշացումներն անել գործող իշխանությանը, որովհետև ինչպես բոլոր միջազգային կառույցները, այնպես էլ Վենետիկի հանձնաժողովը առհասարակ փորձում են հնարավորինս բարիդրացիական հարաբերություններ պահպանել օրվա իշխանության հետ: 

Բայց Վենետիկի հանձնաժողովի նախագահի հարցազրույցը կարելի է որակել որպես դեղին քարտ, որովհետև, կարելի է ասել, արդեն շրջանցվեց դիվանագիտական լեզուն, ինչը շատ տրամաբանական էր ու սպասելի: 

Սա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ մեր երկրում հատվում են բոլոր հնարավոր կարմիր գծերը, ինչը հիմնականում իրականացվում է Սահմանադրական դատարանի շուրջ առկա գործընթացների համատեքստում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ընդգծեց Գ. Մելոյանը:

Ընդգծելով Վենետիկի հանձնաժողովի նախագահի գնահատականները՝ Գ. Մելոյանը շեշտեց նաև ՍԴ-ի նկատմամբ ճնշումներից զերծ մնալու կոչի կարևորության մասին. 

«ՍԴ-ի շուրջ ցանկացած գործընթաց պետք է պայմանավորված լիներ ՍԴ-ի կողմից իր լիազորությունների չարաշահմամբ կամ որևէ փաստարկով, որը թույլ կտար գործընթացներ իրականացնել: 

Օրենսդիր և գործադիր իշխանությունները միայն օրենքի շրջանակում պետք է գործեն: 

Զուգահեռ՝ կարող ենք փաստել, որ մինչ օրս ՍԴ-ն, ՍԴ-ի դատավորներից որևէ մեկը թույլ չեն տվել այնպիսի արարքներ, որոնք կարող էին գեներացված ու տարաբնույթ մեխանիզմներով ճնշում գործադրելու հիմք ստեղծել»:

 

Մեր զրուցակիցը մտահոգիչ է համարում նաև այն հանգամանքը, որ որևէ միջազգային կառույցի գնահատական այստեղ արձագանք է ստանում այլ տեսանկյունից: 

Օրինակ՝ այս անգամ էլ քիչ չէին այն շրջանակները, որոնք նույն Վենետիկի հանձնաժողովի նախագահի գնահատականները դասեցին «ով են, որ մեզ բան ասեն» տրամաբանության մեջ: 

«Մտահոգիչ է նմանաբնույթ որակումներ տալը հատկապես պաշտոնատար անձանց կողմից, երբ միջազգային կառույցներն իրենց համար ոչ հաճո եզրակացություններ, խոսքեր կամ զեկույցներ են հրապարակում: Սա, թերևս, անթույլատրելի է: 

Միջազգային կառույցներն ակնհայտորեն տեսնում են, թե մեզ մոտ ինչ չափերի է հասնում սահմանադրության և օրենքների խախտման աստիճանը, ինչպես են հատվում նաև միջազգային կարգավորումների սահմանները: 

Նմանատիպ վարքագծի շարունակության արդյունքում միջազգային այլ կառույցների գնահատականներն են հաջորդելու: 

Այդուհանդերձ, մենք մինչ այս նման դրսևորումներ էլի էինք տեսել: 

Ավելի վաղ, երբ նույն Վենետիկի հանձնաժողովն իր զեկույցում ընդգծել էր, որ անդամ/դատավոր բառախաղը կյանքի իրավունք չունի, որովհետև հստակ ու աներկբա է սահմանադրության դրույթը, այդուհանդերձ, դրան հաջորդեց մի գործընթաց, որում իշխող քաղաքական ուժը կիրառեց անդամ/ դատավոր բառախաղը՝ հիմնվելով ընդամենը մեկ ու նրան աջակցող մի քանի իրավաբանների տարակարծության վրա: 

Ու սա այն դեպքում, երբ ամբողջ իրավաբանական հանրությունը, ինչպես նաև միջազգային կառույցներն իրենց գնահատականն արդեն տվել էին: Մյուս օրինակը այն քննադատությունը, աղմուկն ու ճնշումներն էին, որոնք եղան այն ժամանակ, երբ Սահմանադրական դատարանը միջազգային ակտերով նախատեսված գործընթացով դիմեց ՄԻԵԴ-ին և Վենետիկի հանձնաժողովին՝ խորհրդատվական կարծիք ստանալու համար: 

Բայց ստացվում է, որ նույն մեխանիզմից օգտվելով՝ այսօր պետական մարմինները շարունակում են դիմել այդ կառույցներին՝ իրենց համար ցանկալի փաստաթղթերի վերաբերյալ եզրակացություն ստանալու նպատակով»,-ասաց մեր զրուցակիցը:

Նրա խոսքով, միջազգային կառույցների գնահատականներին ականջալուր չլինելը լի է բացասական հետևանքներով. 

«ՄԻԵԴ-ի մի շարք նախադեպեր կան, որոնց համաձայն, ընդհանրապես արգելվում է օրենսդիրի կամ գործադիրի կողմից դատական իշխանության նկատմամբ ցանկացած բնույթի միջամտություն, անկախ այն հանգամանքից, թե իրենք ինչպես են արդարացնում իրենց գործողությունները: 

Միջազգային կառույցները կրկին արձանագրում են, թե ինչ կլինի, եթե անտեսվեն նման հորդորները: 

Իսկ եթե այդ հորդորներն անտեսվեն, ավելի կոշտ գնահատական են ստանալու, վատթարանալու են միջազգային կառույցների հետ ունեցած այն հարաբերությունները, որոնց կատարելագործմանն ուղղված իշխանությունները ջանք են գործադրում: 

Իշխանությունը պետք է սա հաշվի առնի, որ հետագայում ավելի կոշտ գնահատականի չարժանանա: 

Առավել ևս, որ վերջին հարուցված գործերի շրջանակում ականատես ենք լինում մարդու իրավունքների կոպտագույն խախտումների, և այդ բոլոր դեպքերն արձանագրվում են»:

Գոհար Մելոյանի դիտարկմամբ, որոշակի սահմաններ ավելի վաղ արդեն հատվել էին, բայց այս փուլում արդեն այլ իրավիճակի ենք անկանատես լինում:

«Մեկնարկը դատարանների մուտքերը շրջափակելն էր, երբ խոչընդոտվեց դատական իշխանության գործունեությունը: Սա իրավական պետությանը հասցված կոպտագույն հարվածներից էր: 

Իսկ հիմա արդեն արձանագրվում են փաստեր, երբ կոպտորեն խախտվում է իրավունքի գերակայությունը, ինչը հանգեցնում է ներքին իրավական անվտանգության լուրջ խնդրի: 

Իրավապահ մարմինները ոչ միայն ընթացակարգային, այլև բովանդակային շատ խախտումներ են թույլ տալիս: Եվ խնդիրն այն է, որ կարողանում են թույլ տալ, որովհետև դա ողջունվում է իշխող քաղաքական ուժի կողմից: 

Սա անթույլատրելի իրավիճակ է: Օրինակ՝ ունենք հարուցված քրեական գործ, որում ակնհայտորեն բացակայում են հանցակազմի հատկանիշները, և այդ նույն գործի շրջանակներում ուժը կորցրած, չգործող դրույթի հիման վրա մի ամբողջ գործ է կառուցվում: Սա աննախադեպ իրավիճակ է: 

Ակնհայտ է, որ այս ամենը տեղի է ունենում ՍԴ-ի շուրջ ձևավորված գործընթացի համատեքստում: ՍԴ-ի նկատմամբ ճնշումները կիրառվում են այն կառավարելի դարձնելու նպատակով: 

Վերջնարդյունքում իշխանության նպատակը իրենց համար ոչ ցանկալի դատավորներին հեռացնելն է ՍԴ-ից և այդ սահմանադրական մարմինը յուրայիններով լցնելը: Կարծում եմ՝ սա շատ բացասական երևույթ է: 

Գործում է այն տրամաբանությունը, ըստ որի՝ մի մարմինն ամբողջությամբ յուրայիններով լցնելուց հետո քայլ է արվում դեպի հաջորդ մարմինը: ՍԴ-ի շուրջ մյուս գործողությունների մեկնարկը տրվեց իշխանությունների համար ոչ ցանկալի որոշման կայացումից հետո, որին փորձում էին տալ բացառապես քաղաքական նրբերանգներ՝ առանց խորանալու տվյալ որոշման մասնագիտական բովանդակության մեջ: 

Բազմիցս նման գործընթացների համատեքստում նշել ենք, որ լիահույս ենք՝ որևէ փուլում իշխանություններն արդեն ձեռնպահ կմնան որդեգրված քաղաքականությունից: 

Այդուհանդերձ, արդեն թևակոխել ենք ամենավտանգավոր փուլ, որում ներգրավվել են իրավապահ մարմինները, որոնք ակնհայտորեն իրավունքի գերակայությունը ոտնահարող քայլեր են թույլ տալիս»,-ընդգծեց Գ. Մելոյանը:

Նրա խոսքով, ստեղծված իրավիճակը վտանգավոր է մի քանի տեսանկյունից:

«Պետությունը լրջագույն խնդիրներ է ունենալու, որովհետև նման եղանակներով իրավական պետություն չի կառուցվում, իսկ մեր պետության իրավական բնույթը մեր մեծագույն ձեռքբերումներից է եղել: 

Իրավական պետության կարևորագույն հենասյուներից են իշխանությունների տարանջատումը, իրավունքի գերակայությունը, օրինականությունը: 

Այդ սկզբունքների կատարելագործումը եղել է մեր պետության ձեռքբերումը, և այժմ մեր աչքի առաջ այդ բոլոր սկզբունքները կոպտորեն խախտվում և ոտնահարվում են: Այս իրավիճակը վերջում կոլապսի է բերելու, իսկ առաջին հերթին սա հարված է մեր պետության հենասյուներին: 

Այս իրավիճակից ոչ ոք չի շահելու: Իրադարձությունների նմանատիպ զարգացումը բերելու է պետության կառավարման ռեժիմի ձևափոխմանը: 

Թեպետ գործող իշխանությունն այլևս ականջալուր չի լինում ցանկացած միջազգային, ինչպես նաև ներպետական որևէ կոչի, այդուհանդերձ, քաղհասարակությունը պետք է զսպող օղակ հանդիսանալ, որովհետև 21-րդ դարում իրավական պետության մեջ նմանաբնույթ խախտումներն անթույլատրելի են, հատկապես, երբ այդ ամենը տեղի է ունենում քաղաքական գործընթացի համատեքստում»,-եզրափակեց Գ. Մելոյանը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ